Foto:Massaget.kz
40 jylǵa jalǵasqan Semei iadrolyq synaǵy kezinde áskeri boryshyn ótep, atom bombasyn jarý jumystaryna qatysqan sol kezdegi sarbazdar áleýmettik mártebe suraidy. Pavlodarda ótken atom sarbazdarynyń halyqaralyq I forýmyna qatysýshylar Úkimetke birqatar talap qoidy, - dep habarlaidy Massaget.kz portaly.
Tuńǵysh ret uiymdastyrylǵan forýmǵa onlain rejim arqyly alys Resei men Ózbekstan elderinen iadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalys uimdarynyń músheleri qatysty. Olardyń bári - Semei jerinde áskeri qyzmette bolǵandar.
"1987-1989 jyldary Kýrchatov qalasynda áskeri boryshymdy ótedim. Naǵyz jarylystardyń ortasynda júrdik. Kóp jigit osy kúni joq. Poligonnyń zardabynan qanshasy múgeldek bolyp qaldy. Biz áskerden keterde shirek ǵasyr boiy poligon týraly memlekettik qupiiany jariialamaýǵa buiryq aldyq. Biz osy kúnge deiin sózimizde turyp úndemei keldik. Poligon jabylǵanyna 34 jyl boldy. Qazir ol iadrolyq synaqtar bárine málim", - deidi Almaty oblysy Ile aýdany iadroǵa qarsy qozǵalys uiymynyń basshysy Baǵdáýlet Nurtazaev.
Halyqaralyq atom sarbazdary forýmyna qatysýshylar el Úkimeti men Parlamentine, Qorǵanys, Ekologiia, Densaýlyq saqtaý, Halyqty áleýmettik qorǵaý jáne Oqý-aǵartý ministrlikterine úndeý joldap, talaptaryn jetkizdi.
"1949-1989 jyldar aralyǵynda iadrolyq synaqtar júrgizý jumystaryna júzdegen myń jas sarbaz qatysty. Olardyń barlyǵy ózderiniń áskeri boryshyn abyroimen oryndap, búkil Keńes Odaǵyn iadrolyq qalqanmen qamtamasyz etti. 25 jyl boiy poligon týraly memlekettik qupiiany jariialamaýǵa buiryq berildi. Qazir bári belgili. Iadrolyq jarylystardyń ortasynda qyzmet etken jastarǵa túrli jeńildikter men qoldaý kórsetildi. Osydan 34 jyl burynǵy sońǵy jarylystan keiin Oljas Súleimenov bastaǵan "Nevada-Semei" halyqaralyq antiiadrolyq qozǵalysy milliondaǵan qoldaýshynyń kúshimen iadrolyq qubyjyqty japqyzdy. Bizdiń jaýyngerlerimizdiń kópshiligi bul kúnge jete almady, al qalǵandary 50 jasqa jetpei múgedek boldy", - deidi olar.
Olar zań júzinde ózgeris engizilýi kerek ekenin aitady.
"Iadrolyq synaq saldarynan zardap shekkenderdi áleýmettik qorǵaý týraly jańa zań qabyldaý ne osy zańǵa jáne ardagerler týraly zańǵa eleýli ózgerister engizý qajet dep sanaimyz. Erekshe táýekeldi bólimsheler sarbazdarynyń mártebesin aiqyndaýdy, erte zeinetke shyǵýdy, turǵyn úimen jáne jer ýchaskelerimen qamtamasyz etýdi, kásipkerlik qyzmette qoldaýdy, salyqtardan bosatýdy, meditsinalyq qyzmetterdiń barlyq túrimen qamtamasyz etýdi, ońaltý jáne diagnostikalyq ortalyqtardyń, múgedekterge arnalǵan járdemaqylardy, ótemaqy mólsherin ulǵaitý, Semei qalasynyń radiologiia institýtynda anyqtamalardy kedergisiz alý jónindegi máseleler sheshilsin. Semei synaq poligonynda qyzmet etken adamdar Ekinshi dúniejúzilik soǵysyna qatysýshylardyń sanatyna teńestirilsin. Jyl saiyn sanatoriia-kýrortta emdelýdi talap etemiz!" - dedi olar.
Úndeýge "Nevada-Semei" antiiadrolyq qozǵalysynyń belsendi músheleri qol qoiǵan.
E.Bazarqul
