Qazaqstandaǵy quqyqtyq reformalardyń tiimdiligi azamattardyń memlekettik organdarmen qanshalyqty ashyq ári teń dárejede dialog qura alatynymen ólshenedi. Qazaqstan Halyq diplomatiiasy ortalyǵynyń vitse-prezidenti, saiasattanýshy Vitalii Koltochnik zańnamadaǵy aýqymdy ózgeristerdiń quqyq qoldaný tájiribesine qalai áser etip jatqanyn taldady.
Sarapshynyń baǵalaýynsha, Qasym-Jomart Toqaevtyń prezidentdik kezeńinde Qazaqstanda adam quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan jańa tásil qalyptasty. Bul ózgerister bilik pen qoǵam arasyndaǵy ózara is-qimyldyń negizgi qaǵidattaryn qamtydy. Memlekettik institýttar basqarý júiesiniń turaqtylyǵyn saqtai otyryp, óz qyzmetin zań talaptarymen shektep, qabyldanǵan sheshimderdiń negizdemesin túsindirýge kóbirek mán bere bastady.
Bul tásil «Halyq únine qulaq asatyn memleket» jáne «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamalarynyń is júzindegi júzege asýynan kórinedi. Iaǵni memlekettik institýttardyń tiimdiligi azamattardyń quqyqtyq kepildikterimen qatar qarastyrylady.
Ózgeristerdiń naqty kórinisteriniń biri – 2020 jyly beibit jinalystardy uiymdastyrýdyń habarlama tártibine kóshýi. Endi miting pen piket ótkizý úshin uiymdastyrýshylar is-sharaǵa deiin bes jumys kúni buryn habarlama berse jetkilikti. Al jergilikti atqarýshy organdarǵa ony qaraý úshin úsh kún beriledi. Kelisý tártibi tek sherýler men demonstratsiialarǵa qatysty saqtalǵan.
Quqyq qoldaný tájiribesin jetildirýge 2025 jylǵy 20 qańtardaǵy Konstitýtsiialyq Sottyń qaýlysy da áser etti. Konstitýtsiialyq baqylaý organy eger jóndeý jumystaryna nemese basqa da is-sharalarǵa bailanysty aktsiiany uiymdastyrýshy tańdaǵan jerde ótkizý múmkin bolmasa, ákimdik oǵan is-sharanyń maqsaty men aýqymyn eskere otyryp, basqa oryn nemese ýaqyt usynýǵa mindetti ekenin naqtylady.
Quqyq qorǵaý salasyndaǵy azamattyq qoǵammen ózara is-qimyl tásilderi de ózgerdi. 2022 jyldan bastap Adam quqyqtary jónindegi ýákil janynda quqyq qorǵaýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi arnaiy jumys toby jumys isteidi. Onyń quramyna kúshtik qurylymdar, Ádilet ministrligi, Mádeniet jáne aqparat ministrligi ókilderi, sondai-aq advokattar men úkimettik emes uiymdardyń músheleri kirgen.
Sarapshynyń aitýynsha, bul tetik quqyq qorǵaýshylardy júieli túrde syn aitatyn tarap retinde emes, qoǵamdyq baqylaý salasyndaǵy seriktes retinde qarastyrýǵa múmkindik berdi. 2025 jyly jáne 2026 jyldyń alǵashqy segiz aiynda Ulttyq adam quqyqtary ortalyǵyna quqyq qorǵaýshylardyń quqyqtary buzylǵany týraly birde-bir ótinish túspegen.
Adam quqyqtaryn qorǵaý júiesin nyǵaitýdaǵy mańyzdy qadamdardyń biri – Konstitýtsiialyq Sottyń qaita qurylýy. Sonyń nátijesinde azamattarǵa ózderiniń konstitýtsiialyq quqyqtaryna nuqsan keltiretin normativtik-quqyqtyq aktilerge tikelei daý aitý múmkindigi berildi. Al 2026 jylǵy 1 shildede kúshine engen jańa Konstitýtsiia Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń táýelsizdigin bekitti.
Sot tájiribesindegi mańyzdy ózgeristerdiń biri Ákimshilik rásimdik-protsestik kodekstiń engizilýimen bailanysty. Jariia-quqyqtyq daýlarda memlekettik organnyń kináliligi prezýmptsiiasy zań júzinde bekitildi. Iaǵni sotta azamatqa aýyrtpalyq túsiretin aktiniń zańdylyǵy men negizdiligin dáleldeý mindeti ony qabyldaǵan memlekettik organǵa júkteledi.
Júrgizilgen reformalardy baǵalai kele, Vitalii Koltochnik olardyń nátijeliligi endigi jerde óńirlerdegi quqyq qoldaný tájiribesine tikelei bailanysty ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, sot júiesi, ákimdikter men laýazymdy tulǵalardyń belgilengen rásimderdi buljytpai saqtaýy jáne qoǵamnyń talaptaryna negizdi ári ýaqtyly jaýap berýi mańyzdy.
