قازاقستانداعى قۇقىقتىق رەفورمالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن قانشالىقتى اشىق ەرٸ تەڭ دەرەجەدە ديالوگ قۇرا الاتىنىمەن ٶلشەنەدٸ. قازاقستان حالىق ديپلوماتيياسى ورتالىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, ساياساتتانۋشى ۆيتاليي كولتوچنيك زاڭناماداعى اۋقىمدى ٶزگەرٸستەردٸڭ قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸنە قالاي ەسەر ەتٸپ جاتقانىن تالدادى.
ساراپشىنىڭ باعالاۋىنشا, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنتدٸك كەزەڭٸندە قازاقستاندا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان جاڭا تەسٸل قالىپتاستى. بۇل ٶزگەرٸستەر بيلٸك پەن قوعام اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىن قامتىدى. مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاي وتىرىپ, ٶز قىزمەتٸن زاڭ تالاپتارىمەن شەكتەپ, قابىلدانعان شەشٸمدەردٸڭ نەگٸزدەمەسٸن تٷسٸندٸرۋگە كٶبٸرەك مەن بەرە باستادى.
بۇل تەسٸل «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» جەنە «ەدٸلەتتٸ قازاقستان» تۇجىرىمدامالارىنىڭ ٸس جٷزٸندەگٸ جٷزەگە اسۋىنان كٶرٸنەدٸ. ياعني مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق كەپٸلدٸكتەرٸمەن قاتار قاراستىرىلادى.
ٶزگەرٸستەردٸڭ ناقتى كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ – 2020 جىلى بەيبٸت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ حابارلاما تەرتٸبٸنە كٶشۋٸ. ەندٸ ميتينگ پەن پيكەت ٶتكٸزۋ ٷشٸن ۇيىمداستىرۋشىلار ٸس-شاراعا دەيٸن بەس جۇمىس كٷنٸ بۇرىن حابارلاما بەرسە جەتكٸلٸكتٸ. ال جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا ونى قاراۋ ٷشٸن ٷش كٷن بەرٸلەدٸ. كەلٸسۋ تەرتٸبٸ تەك شەرۋلەر مەن دەمونستراتسييالارعا قاتىستى ساقتالعان.
قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸن جەتٸلدٸرۋگە 2025 جىلعى 20 قاڭتارداعى كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ قاۋلىسى دا ەسەر ەتتٸ. كونستيتۋتسييالىق باقىلاۋ ورگانى ەگەر جٶندەۋ جۇمىستارىنا نەمەسە باسقا دا ٸس-شارالارعا بايلانىستى اكتسييانى ۇيىمداستىرۋشى تاڭداعان جەردە ٶتكٸزۋ مٷمكٸن بولماسا, ەكٸمدٸك وعان ٸس-شارانىڭ ماقساتى مەن اۋقىمىن ەسكەرە وتىرىپ, باسقا ورىن نەمەسە ۋاقىت ۇسىنۋعا مٸندەتتٸ ەكەنٸن ناقتىلادى.
قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى ازاماتتىق قوعاممەن ٶزارا ٸس-قيمىل تەسٸلدەرٸ دە ٶزگەردٸ. 2022 جىلدان باستاپ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل جانىندا قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ارنايى جۇمىس توبى جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ قۇرامىنا كٷشتٸك قۇرىلىمدار, ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ, مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ ٶكٸلدەرٸ, سونداي-اق ادۆوكاتتار مەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ مٷشەلەرٸ كٸرگەن.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل تەتٸك قۇقىق قورعاۋشىلاردى جٷيەلٸ تٷردە سىن ايتاتىن تاراپ رەتٸندە ەمەس, قوعامدىق باقىلاۋ سالاسىنداعى سەرٸكتەس رەتٸندە قاراستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. 2025 جىلى جەنە 2026 جىلدىڭ العاشقى سەگٸز ايىندا ۇلتتىق ادام قۇقىقتارى ورتالىعىنا قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلعانى تۋرالى بٸردە-بٸر ٶتٸنٸش تٷسپەگەن.
ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جٷيەسٸن نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ بٸرٸ – كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ قايتا قۇرىلۋى. سونىڭ نەتيجەسٸندە ازاماتتارعا ٶزدەرٸنٸڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرگە تٸكەلەي داۋ ايتۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلدٸ. ال 2026 جىلعى 1 شٸلدەدە كٷشٸنە ەنگەن جاڭا كونستيتۋتسييا ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن بەكٸتتٸ.
سوت تەجٸريبەسٸندەگٸ ماڭىزدى ٶزگەرٸستەردٸڭ بٸرٸ ەكٸمشٸلٸك رەسٸمدٸك-پروتسەستٸك كودەكستٸڭ ەنگٸزٸلۋٸمەن بايلانىستى. جارييا-قۇقىقتىق داۋلاردا مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ كٸنەلٸلٸگٸ پرەزۋمپتسيياسى زاڭ جٷزٸندە بەكٸتٸلدٸ. ياعني سوتتا ازاماتقا اۋىرتپالىق تٷسٸرەتٸن اكتٸنٸڭ زاڭدىلىعى مەن نەگٸزدٸلٸگٸن دەلەلدەۋ مٸندەتٸ ونى قابىلداعان مەملەكەتتٸك ورگانعا جٷكتەلەدٸ.
جٷرگٸزٸلگەن رەفورمالاردى باعالاي كەلە, ۆيتاليي كولتوچنيك ولاردىڭ نەتيجەلٸلٸگٸ ەندٸگٸ جەردە ٶڭٸرلەردەگٸ قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸنە تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, سوت جٷيەسٸ, ەكٸمدٸكتەر مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بەلگٸلەنگەن رەسٸمدەردٸ بۇلجىتپاي ساقتاۋى جەنە قوعامنىڭ تالاپتارىنا نەگٸزدٸ ەرٸ ۋاقتىلى جاۋاپ بەرۋٸ ماڭىزدى.
