11 sáýirde Ózbekstandaǵy Qazaqstan jylynyń saltanatty ashylý qurmetine orai, Qazaqstan Respýblikasy mádeniet jáne sport ministrliginiń qoldaýymen Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeii Ózbekstan Memlekettik óner Mýzeiinde «Uly Dala: tarih jáne mádeniet» kórmesin ashyldy.
Kórmeniń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeii direktory Almaz Sháikenuly Nurazhan, Ózbekstandaǵy Qazaqstannyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Darhan Satybaldy, Ózbekstan Respýblikasy Mádeniet vitse-ministri Kamol Akilova, Ózbekstan Memlekettik óner mýzeiiniń direktory Vasila Salihqyzy Faizieva qatysty.
Kórme ashylar aldynda buqaralyq aqparat quraldary ókilderi úshin baspasóz májilisi uiymdastyryldy. Sharaǵa eki memlekettiń resmi delegatsiia ókilderi men Ózbekstan memlekettik óner mýzeiiniń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, t.ǵ.k. Tamara Nýritdinova, Ulyqbek Súleimenov atyndaǵy Ózbekstan Ulttyq ýniversiteti Tarih fakýltetiniń professory, t.ǵ.d. Rýstam Sýlaimanov, L.N. Gýmilev at. Eýraziia Ulttyq ýniversitetiniń Arheologiia jáne etnologiia kafedrasynyń professory, t.ǵ.d. Jambyl Artyqbaev, t.ǵ.k. Á. Marǵulan at. Arheologiia institýtynyń bas ǵylymi qyzmtekeri Arman Beisenov syndy qazaqstandyq jáne ózbekstandyq ǵalymdar qatysty. Baspasóz májilisinde eki memlekettiń bas mýzeileri týraly aqparattar berilip, aldaǵy josparlar týraly aityldy. Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy yntymaqtastyq qarym-qatynasty nyǵaitý maqsatynda mýzeilerdiń mádeni bailanysynyń mańyzy týraly jan-jaqty sóz qozǵaldy.
«Uly Dala: tarih jáne mádeniet» kórmesiniń maqsaty – Qazaqstannyń tarihi-mádeni bai murasymen sheteldik kórermendi tanystyrý.
Kórmege Qazaqstan Respýblikasynyń simvoly sanalatyn «Altyn adam» qoiylady. 1960-jyldardyń sońy men 1970-jyldardyń basynda Almatynyń mańaiynda tanymal arheolog Kemal Aqyshev zerttep júrgen Esik qorǵanynan, keiin Qazaqstannyń simvolyna ainalǵan, saq patshasy – «Altyn adamnyń» súiegi tabylǵan arheologiialyq sensatsiia oryn aldy. Baǵa jetpes oljaǵa «Qazaq Týtanhamony» degen at berilip, «ǵasyr jańalyǵy» dep tanyldy. Ejelgi dala bileýshisiniń tájindegi qanatty altyn pyraq áshekeileri Qazaqstan Respýblikasy Eltańbasynyń bólshegine ainaldy, al Altyn adamnyń músini Almatydaǵy Táýelsizdik alańyna ornatyldy.
Kórmeniń ashylý saltanatynda sóz alǵan Ózbekstandaǵy Qazaqstannyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Darhan Satybaldy: «Búgingi kórmeniń orny erekshe. Bul mádeni shara Ózbekstandaǵy Qazaqstan jylynyń saltanatty ashylý qurmetine orai uiymdastylyp otyr. «Altyn adamnyń álem mýzeilerine sherýi» kórme jobasy Qazaqstannyń ulttyq qundylyqtaryn, tól mádenieti men tereń tarihyn jaýhar jádigerler arqyly dúniejúzine tanytady. Kórmeniń basty eksponaty – «Altyn adam». Atalǵan kórme jobasy búginge deiin álemniń túrli elderin, Ońtústik Koreia, Polsha, Resei, Belarýs, Qytai memleketterinde kórsetilgenin atap aitqan jón», -dedi.
Bul kórme jobasy álemniń jeti elin – Belarýs, Ázerbaijan, Resei, Qytai, Polsha, Koreia memleketterin jáne Tatarstan Respýblikasyn tabyspen aralap, millionnan astam kórermen tamashalady. Joba 2018-2020 jyldarǵa josparlanǵan.
Atalǵan kórme biylǵy jyly Malaiziia, Italiia, Túrkiia jáne Grýziia mýzeilerinde uiymdastyrylmaq. Al 2020 jyly AQSh, Avstriia, Frantsiia, Shveitsariia men Germaniianyń basty mýzeilerinde ótkiziledi.
Ózbekstan Memlekettik óner mýzeiindegi kórmege kiimi altyn, al bas kiimi jebe, qar barysy, arqar, jylqy jáne qus beinesindegi altynmen áshekeilengen Altyn adamnyń rekonstrýktsiiasy usynylyp otyr. Sonymen qatar atalǵan kórmeden saq jaýyngerimen (arheologtardyń pikirleri boiynsha 17-18 jastar shamasynda) birge jerlengen erte temir ǵasyrynyń (b.d.d V-IV ǵǵ.) arheologiialyq oljalarynyń kollektsiiasyn tamashalaýǵa bolady.
QR Ulttyq mýzeiiniń direktory Almaz Nurazhan: «Men eń aldymen Qazaqstandyqtardy ystyq yqylaspen qabyldaǵan Respýblika basshylyǵyna, osy kórmege atsalysqan Ózbekstan Memlekettik óner mýzeiiniń ujymyna alǵys bildirgim keledi. «Altyn adamnyń álem mýzeilerine sherýi» kórme jobasy Elbasy N. Nazarbaevtyń «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda qolǵa alynǵan bolatyn. QR Mádeniet jáne sport ministrliginiń qoldaýymen búgin, mine, jetinshi memleketke taban tiredik. Kórmege «Uly dalanyń jeti qyrynda» atap kórsetilgen ár sala boiynsha qundy jádigerler qoiyldy. Ózbekstandyqtar bizge jat emes, tarih, mádeniet, salt-dástúr, dini uǵymdarymyz ortaq qalyptasqandyqtan, búgingi kórme sizdergi qyzyqty bolady dep oilaimyn», - dedi óz sózinde.
Saqtar (parsy tilinen aýdarǵanda – «alyp erler») – qazaqtardyń ertedegi babalary. Grek avtorlarynyń shyǵarmalarynda olardy aziialyq skifter (saka sózi skifterdiń «buǵy» sózinen týyndaidy), basqa ejelgi derekkózderinde «ushqyr atty týrlar» dep kórkem sipattaǵan. Osy taipalardyń úlken úsh tobynyń qatarynda «Altyn adam» jerlengen Esik qorǵany tabylǵan aimaqta turǵan saq-tigrahaýdtar («shoshaq bóriktiler») bar bolatyn.
Qorǵannan kiimderdi bezendiretin detaldar, sol siiaqty áshekeiler men turmystyq zattar bar tórt myńnan astam altyn buiymdar tabyldy. Zertteýshilerdiń qorymdaǵy zattardyń topografiiasyn ter tógip zertteýleri nátijesinde, kórmege usynylyp otyrǵan saq jaýyngeriniń kelbetin jańadan jasap shyǵý múmkin boldy.
Ejelgi dala óneriniń mańyzdy ereksheligi sanalatyn zoomorftyq beinelerdiń basymdyǵy da mifologiialyq oilaý ólshemderimen belgilenedi. Munyń siýjetiniń dramatizmi jaqsylyq pen jamandyqtyń kúresi, jaryq pen qarańǵynyń bastaýy, jańa ómirdiń jasalýy, qarama-qaishylyqtardyń máńgilik qozǵalysynyń jáne máńgilik kúresiniń simvoly retinde túsindiriledi. Osyndai qarama-qaishylyqtyń aiqyn úlgisi retinde kórmege usynylǵan altynnan qalyptaý jáne bederleý tehnikasymen jasalǵan V-IV ǵasyrlarǵa tán japsyrmasy birin biri dál qaitalaityn qos barys túrindegi aiylbasty aitýǵa bolady.
Hristiandyq pen musylmandyqtyń ornyǵýyna qarai «ań stili» birtindep putqa tabynýshylyq pen túsinikten shyǵatyn bastapqy mánin joǵalta bastady. Alaida bastapqy siqyrly máninen airylǵan janýarlardyń sándik beineleri zergerlik buiymdarda, miniatiýra kitaptarda, aǵash, tas jáne súiek naqyshtarynda, sáýlet syndy ortaǵasyrlyq ónerde áldeqaida jinaqtalyńqyraǵan túrde, stildengen oiý, zer elementteriniń pishinin qabyldap qoldanysta qala berdi.
Bul úrdister ekspozitsiiaǵa qoiylǵan XV ǵasyrǵa tán dep datalanǵan Sairam kómbesinen tabylǵan zergerlik óner buiymdarynan aiqyn baiqalady. Kórmede sol siiaqty Taqsai (Batys Qazaqstan oblysy), Taldy-2 (Qaraǵandy oblysy) jáne Berel (Shyǵys Qazaqstan oblysy) syndy saq qorǵandarynan tabylǵan arheologiialyq biregei oljalar da kórsetiletin bolady.
Esik qorǵanynan tabylǵan zattar arasynda ejelgi jazba eskertkishteriniń biri rýna jazýmen jazylǵan jazbasy bar kúmis tostaǵannyń ekspozitsiiadan alar orny erekshe.
Kórmede sol siiaqty Taqsai (Batys Qazaqstan oblysy), Taldy-2 (Qaraǵandy oblysy) jáne Berel (Shyǵys Qazaqstan oblysy) syndy saq qorǵandarynan tabylǵan arheologiialyq biregei oljalar da kórsetildi.
Kórmege Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeiiniń qorlarynan barlyǵy 127 zat usynyldy. Kórmege usynylǵan Qazaqstannyń ejelgi jáne ortaǵasyrlyq óneriniń jaýharlary – bul Eýraziia dala mádenieti murasynyń ózindik ereksheligin kórsetetin, burynǵy dáýirdiń esimderi belgisiz sheberleri jasaǵan ǵajap týyndylardyń az ǵana bóligi.
