Foto: stan.kz
Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń depýtatty E. Ábdiev Premer-Ministrdiń orynbasary, Mádeniet jáne aqparat ministri A.Ǵ. Balaevaǵa áleýmettik jelilerde múgedektigi bar adamdarǵa qarsy óshpendilik pen diskriminatsiianyń kúsheiýine bailanysty depýtattyq saýal joldady. Ol qoǵamdaǵy stigma men qate qabyldaýlarǵa, sondai-aq blogerlerdiń múgedektigi bar balalarǵa til tigizýine alańdaýshylyq bildirip, máseleni sheshý úshin shara qoldanýdy surady, dep habarlaidy Ult.kz.
Saýalda ol múgedektigi bar adamdardyń quqyqtaryn qorǵaý, qoǵamdaǵy stereotipter men óshpendilikti tómendetý, jáne inkliýziiany arttyrý týraly aitty.
Qurmetti Aida Ǵalymqyzy!
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev óz Joldaýlarynda «inkliýziia – eshkimdi artta qaldyrmaý» qaǵidatyn basymdyq retinde atap ótip, múgedektigi bar adamdarǵa qatysty kózqarasta birinshi kezekte adamnyń múmkindigin, áleýetin kórýdi mindettedi. Bul BUU-nyń Turaqty damý maqsattaryndaǵy qaǵidattarymen úndes ulttyq baǵyt.
«AMANAT» partiiasynyń sailaýaldy tuǵyrnamasynda da múgedektigi bar azamattardyń ómir súrý sapasyn barlyq salada jaqsartý mindeti aiqyn belgilendi.
Alaida sońǵy ailarda qoǵamda alańdatarlyq úrdis baiqaldy. Áleýmettik jelilerde múgedektigi bar balalar men azamattarǵa qarsy qorlaý, óshpendilik tili kúsheidi.
Atap aitqanda, osydan birneshe ai buryn bloger-symaq bireýdiń aýtizmi bar balalardy óltirýge shaqyrǵanyn bilesizder. Ol áleýmettik arazdyqty qozdyryp qana qoimai, kópshilikti qatygezdik pen zorlyq-zombylyqqa ashyqtan-ashyq shaqyrdy.
Ekinshi mysal. Kúni keshe aýtizm dertine shaldyqqan balalar men olardyń áke-sheshesine til tigizgen taǵy da bir bloger shyqty. Ol mundai aýytqýy bar bala jeńil júristi shesheden týady dep málimdedi. Onsyz da aýyr dertke shaldyqqan balalardyń ata-analaryna bul jyǵylǵanǵa judyryqtai tigeni anyq.
Haiptyń artynda júrip, kópshiliktiń aryn taptaǵan mundai blogerlerge ákimshilik emes qylmystyq jaza qoldanylýy kerek! Áitpese kez-kelgen adam aýzyna ie bolmai, jazadan qutylyp, qoǵamǵa úlken ziian keltirip emin-erkin júre bermek».
Áleýmettik jeli nadan adamnyń qolynda qarýǵa ainalyp bara jatqany qorqytady.
Bul qoǵamdaǵy áleýmettik distantsiianyń óskenin jáne stigmanyń kórinisin kórsetetin dabyl. Búginde Qazaqstan meditsinalyq modelden áleýmettik modelge ótýde. Bul psihologiialyq turǵyda kúrdeli protsess, qabyldaý kezeńderi bar: bastapqy teristeý, qarsylyq, túsinbeýshilik, sodan soń jańa shyndyqty qabyldaý.
Osy jaǵdaida memlekettiń mindeti – qoǵamnyń sanasyn durys baǵytta jańǵyrtý, teń múmkindikterdi qorǵaý jáne múgedektigi bar azamattardyń quqyqtaryn múltiksiz saqtaý.
Sońǵy eki jylda Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń inkliýziia taqyrybyn ilgeriletýge bólgen bar bolǵany 66 mln teńge respýblikalyq deńgeide aitarlyqtai nátije bergen joq. Qarajat shaǵyn, bytyrańqy jobalarǵa bólinip, júieli aqparattyq saiasat qalyptaspady.
Aita ketý kerek, respýblikalyq biýdjetti talqylaý kezinde men inkliýzivti baǵytty kúsheitý úshin 11 memlekettik organǵa úsh jylǵa 6,6 mlrd teńge (jylyna 2,2 mlrd) bólý jóninde túzetý engizgen bolatynmyn. Alaida sol memlekettik organdar «qosymsha qarajat kerek emes» degen syltaýmen usynys qoldaý tappady.
Osyǵan bailanysty, Sizden tómendegi máselelerdi Úkimet deńgeiinde qarastyrýdy suraimyn:
– múgedektigi bar adamdarǵa qatysty durys túsinik qalyptastyratyn keshendi memlekettik kommýnikatsiialyq strategiia ázirleý;
– óshpendilik tiliniń aldyn alatyn, ǵylymi negizdelgen aqparat berý;
– 2026 jylǵa arnalǵan «Kemsitýshilikke nóldik tózimdilik» Ulttyq is-sharalar josparyn qabyldaý.
– áleýmettik jeliler men BAQ-taǵy diskriminatsiialyq kontentke jedel áreket etý;
–inkliýziiany arttyrý boiynsha oblystardyń ákimderine naqty indikatorlardy engizý.
Qurmetti Aida Ǵalymqyzy!
Múgedektigi bar azamat qoǵamnyń shetinde turǵan adam emes.
Ol qoǵamnyń ortasynda turýy tiis azamat.
Qurmetpen,
Qazaqstan Respýblikasy
Parlamenti Májilisiniń depýtatty E. Ábdiev
