Koronavirýstyq infektsiiaǵa qarsy vaktsina paida bolǵannan beri búkil álemde birneshe milliard eresek adam koronavirýsqa qarsy túrli vaktsinalarmen egildi.
Koronavirýstyq infektsiialarǵa qarsy vaktsinalar qaýipsizdiktiń joǵary deńgeiine ie, aýyr jaǵdailardy jáne aýrýhanaǵa jatqyzýdy azaitady, koronavirýstyq infektsiialardan ólim jaittaryn azaitýǵa kómektesedi.
Keń taralǵan COVID-19 vaktsinatsiiasy joǵary qaýipti toptaǵy kez – kelgen adamdy koronavirýstyq infektsiialardyń aýyr asqynýlary men óliminen qorǵaýdyń mańyzdy quraly bolyp tabylady.
Pfaizer vaktsinasy Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy (DSU) 12 jastan 18 jasqa deiingi balalar men jasóspirimderdi, júkti jáne bala emizetin analardy vaktsinatsiialaý úshin usynady.
Qazirgi ýaqytta álemniń 20-dan astam elinde 12 jastan bastap, jekelegen elderde 3 jastan bastap (Qytai) jáne 5 jastan bastap (AQSh) jasóspirimderge vaktsinatsiia júrgizilýde.
Amerikada Pfaizer óndiretin vaktsina shamamen 8 million adam egildi, onyń ishinde 5 jastan asqan balalardy vaktsinatsiialaý bastaldy, Qytaida – 2021 jyldyń qazan aiynda 3 jastan 17 jasqa deiingi balalar arasynda koronavirýstyq infektsiiaǵa qarsy belsendiligi joiylǵan otandyq vaktsinany shuǵyl qoldaný qabyldandy jáne atalǵan jastaǵy 60 millionnan astam balalar men jasóspirimder egildi.
Aǵymdaǵy jyldyń tamyz aiynyń sońynda Kanadada 58% - ǵa deiin 12-17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder KVI-ge qarsy tolyq egildi.
Qazaqstanda 12-18 jas aralyǵyndaǵy balalar men jasóspirimder, júkti jáne bala emizetin analar arasynda koronavirýstyq infektsiianyń aldyn alý úshin halyqtyń osy toptaryndaǵy qaýipsizdiktiń jáne joǵary tiimdiliktiń dáleldi bazasy bar Pfaizer óndiretin vaktsinanyń qoljetimdiligi qamtamasyz etildi.
Qazaqstanda koronavirýstyq infektsiialarǵa qarsy vaktsinatsiia tegin júrgiziledi jáne erikti bolyp tabylady. Qazaqstan Respýblikasynyń "Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly" Kodeksiniń 77-babyna sáikes kez kelgen meditsinalyq rásim, onyń ishinde vaktsinatsiia egilýshiniń kelisimimen ǵana júrgiziledi. 12 jastan 17 jasqa deiingi jasóspirimderdi vaktsinatsiialaýǵa ata-analarynyń nemese olardyń zańdy ókilderiniń habardar etilgen jazbasha kelisimimen ǵana jol beriledi. Qazaqstanda vaktsinatsiiadan bas tartqany úshin ákimshilik nemese qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylmaǵan.
12 jastan 18 jasqa deiingi jasóspirimderdi vaktsinatsiialaý bilim berý uiymdarynyń egý kabinetterinde júrgiziledi, ata-analarynyń nemese zańdy ókilderiniń qalaýy boiynsha jasóspirimder meditsinalyq uiymnyń egý pýnktterinde egilýi múmkin.
Mektep bekitilgen meditsinalyq uiym jasóspirimderdi vaktsinatsiialaý úshin egý brigadalarynyń meditsinalyq qyzmetkerlerin daiarlaýdy qamtamasyz etedi.
Vaktsinanyń qaýipsizdigi men tiimdiligin qamtamasyz etý úshin saqtaý men tasymaldaýdyń ártúrli deńgeilerinde "sýyq tizbek" qamtamasyz etiledi.
Pfaizer óndirisiniń vaktsinasy minýs 60-90°C temperatýrada oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmalarynyń qoimalarynda saqtalady.
Bilim berý uiymdary men meditsinalyq uiymdardyń egý pýnktterinde kúntizbelik 31 kúnge deiingi merzimge pliýs 2-8°C temperatýrada saqtalady.
Mektep bekitilgen meditsinalyq uiym jáne mektep basshylyǵy mynalardy qamtamasyz etedi:
- QR DSM №361 buiryǵyna sáikes sanitarlyq-epidemiologiialyq talaptarǵa sáikes egý kabinetterin jabdyqtaý;
- alǵashqy meditsinalyq kómek kórsetýge arnalǵan preparattardyń bolýy;
- kóp jinalýdyń aldyn alý úshin egiletin adamdardyń aǵynyn shekteý;
- vaktsinatsiiaǵa deiin kútý úshin úi-jai bólý jáne áleýmettik qashyqtyqty saqtaý shartymen vaktsinatsiiadan keiin baqylaý úshin jeke úi-jai bólý;
- mektep jáne meditsinalyq uiym psihologtaryn jasóspirimderdi COVID-19-ǵa qarsy vaktsinatsiialaýǵa tartý.
Pfaizer óndirgen vaktsinamen vaktsinatsiialaý aldynda
- ata-anasynyń nemese zańdy ókilderiniń qatysýymen 12 jastan 18 jasqa deiingi egiletin adamǵa tekserý jáne suraý júrgiziledi;
- immýndaýǵa qarsy kórsetilimder bolmaǵan jaǵdaida, egýdi júrgizýge ruqsat resimdeledi,
- egiletin adamǵa jáne/nemese onyń ata-anasyna (zańdy ókiline) profilaktikalyq egý, yqtimal reaktsiialar men immýndaýdan keiin jaǵymsyz jaittar, egýden bas tartý saldary týraly tolyq jáne obektivti aqparat beriledi.
Vaktsinatsiiadan keiin
Vaktsinatsiialanǵan adam vaktsinatsiiadan keiin 30 minýt ishinde vaktsinany alǵan jerde meditsina qyzmetkeriniń baqylaýynda bolady.
Vaktsinatsiiadan keiin kelesi kútiletin reaktsiialar bolýy múmkin:
- inektsiia ornyndaǵy aýyrsyný, isiný, sharshaǵyshtyq, bas aýrýy, bulshyqet aýyrýy, býyn aýyrýy, qaltyraý, diareia, qyzba; atalǵan reaktsiialardyń keibiri 12-15 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderde eresekterge qaraǵanda birshama jii kezdesken;
inektsiia ornyndaǵy qyzarý, júrek ainý, qusý;
limfa túiinderiniń ulǵaiýy, álsizdik, qoldyń aýyrýy, uiqysyzdyq, inektsiia ornyndaǵy qyshý, bórtpe nemese qyshý siiaqty allergiialyq reaktsiialar jáne t. b.
Immýndaýdan keiin jaǵymsyz saldarlar týyndaǵan jaǵdaida - meditsinalyq kómekke júginý qajet.
"Pfaizer"óndirisiniń vaktsinasymen vaktsinatsiialaýǵa qarsy kórsetilimderi:
- belsendi zatqa nemese preparattyń kez-kelgen basqa komponentterine allergiia; jumyrtqa nemese jelatinge allergiianyń bolýy vaktsinatsiia úshin qarsy kórsetilim nemese eskertý emes, óitkeni vaktsinada bul komponentter joq.
- 12 jasqa deiin;
- 16 aptaǵa deiingi júktilik.
Jiti infektsiialyq aýrýlary bar adamdar úshin jáne sozylmaly aýrýlary asqynǵan kezeńde koronavirýstyq infektsiialarǵa qarsy vaktsinatsiialaýdy keiinge qaldyrý kerek.
"Pfaizer"óndirisiniń vaktsinamen vaktsinatsiialaý kestesi:
1 dozasy - kez kelgen nóldik kún;
2 doza - birinshi dozany alǵannan keiin 21-den 28 kúnge deiingi aralyqpen.
Vaktsinatsiianyń artyqshylyqtary:
- infektsiianyń aýyr aǵymy men asqynýynyń aldyn alady
- egilgenderdi ǵana emes, ainaladaǵylardy da (aǵa-iniler, apa-sińliler, týystar) qorǵaidy
- "ujymdyq immýnitetti" qalyptastyrady
- immýnizatsiiadan keiin alynǵan "vaktsinatsiia pasporty" sizdiń saparyńyzdy jeńildetedi.
Vaktsinatsiia júrgizer aldynda koronavirýsqa KVI men antidenelerdiń bolýyna tekserý júrgizilmeidi.
KVI-men aýyryp jazylǵan adamdar saýyqqannan keiin 6 aidan soń, vaktsinatsiialaý aldyndaǵy jai-kúiin baǵalaýdy eskere otyryp, KVI-ǵa qarsy vaktsinatsiialaýǵa jatady. KVI-men aýyryp jazylǵan adamdardy saýyqqannan keiin 3 aidan soń vaktsinatsiialaýǵa jol beriledi.
