Foto: «Qazaeronavigatsiia»
Ulanǵaiyr qazaq eliniń aspanyn kúnine myńdaǵan áýe transporttary kesip ótedi. Olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý ‒ aýyr mindet. Osyndai jaýapty mindetterdiń biri «Qazaeronavigatsiia» janyndaǵy Apattyq qutqarý is-qimyl amaldaryn úilestirý ortalyǵyna júktelgen. Osy rette Ult.kz tilshisi ortalyqqa baryp, Áýe qozǵalysyn josparlaý bas ortalyǵy bastyǵynyń orynbasary Marat Ónerbaimen tildesip qaitty.
Apattyq qutqarý is-qimyl amaldaryn úilestirý ortalyǵy «Qazaeronavigatsiia» kompaniiasynyń Áýe qozǵalysyn josparlaý bas ortalyǵynyń quramynda qurylyp, 2014 jyldan beri qyzmet etip keledi.
‒ Marat Altaiuly, sizderdiń jumystaryńyzdyń negizgi maqsaty men mindeti qandai?
‒ Qazaqstannyń áýe keńistiginde táýligine 1450‒1500-ge deiin ushaq ushyp ótedi. Sol ushaqtarmen apattyq jaǵdai bolǵanda bizge birden habar beredi. Ár óńirde áýejaida bizdiń munaralarymyz bar. Onda bizdiń mekemeniń qyzmetkerleri bar. Olar ‒ áýe dispetcherleri. Solardan habar kelgen kezde biz bul aqparatty tekserip, tikushaqtardy tez arada qutqarý jumystaryn júrgizýge baǵyttaimyz. Qazir Qazaqstan boiynsha 27 tikushaq kezekshilikte tur.
Foto: Marat Ónerbai tilshige munaralar ornalasqan kartany kórsetip tur
Sonymen qatar biz Tótenshe jaǵdailar ministrligine qarasty Azamattyq qorǵanys komitetiniń jergilikti qyzmetkerlerimen tikelei jumys isteimiz. Ár oblys, ár óńir, ár departamentpen bizdiń birlesken josparlarymyz bar. Eki jaq birigip qutqarý amaldaryn jasaimyz. Biz tikushaq kóteremiz, habar beremiz, al jergilikti Azamattyq qorǵanys komitetiniń qyzmetkerleri jer betindegi óziniń qural-jabdyqtarymen qutqarý jumystaryn júrgizedi.
Eń basty maqsat ‒ apattyq jaǵdai bolǵan jaǵdaida tez arada kómek berý.
Foto: Ortalyq qyzmetkeriniń jumys ústeli
Bizdiń jumysta «baǵaly altyn saǵat» degen túsinik bar. Bir ushaqpen apattyq jaǵdai bolǵan kezde biz eki saǵattyń ishinde tikushaq kóterip, qutqarý jumystaryn júrgizýimiz kerek. Eki saǵattan keiin apatqa ushyraǵan adamdardy qutqarý múmkindigi tómendei bastaidy.
Bizdiń tikushaqtar kúnniń atysynan, kúnniń batysyna deiin kezekshilikte turady. Túngi jumystardy tek qana Qorǵanys ministrliginiń túkushaqtary júrgizedi.
Bizdiń ortalyq táýlik boiynsha jumys isteidi. Qyzmetkerlerdiń bári daiarlyqtan ótken. Bes jylda bir ret bizdiń qyzmetkerlerdi qutqarý is-qimyldaryn júrgizý boiynsha daiyndaityn sheteldegi oqý oryndarynda oqytamyz. Qyzmetkerlerimizdiń barlyǵy aǵylshyn tilin biledi.
Foto: Ortalyqta qyzmetkerler jumys istep otyr
Odan keiin, eki jylda bir ret aviatsiialyq ákimshilik bizdi tekserip turady. Olar bizdiń jumysymyzdy qadaǵalap otyratyn ókiletti organ. Ákimshilik bizdiń qural-jabdyqtarymyzdy, qyzmetkerlerimizdiń der kezinde oqýdan ótkenin, qandai áýe kompaniialarmen bailanysymyz bar ekenin, barlyǵyn qadaǵalap otyrady.
‒ Oqý jattyǵýdan ótip turasyzdar ma?
‒ Elimizde úilestirý quramy qurylǵan. Oǵan ‒ Kólik ministrligi men Tótenshe jaǵdailar ministrligi jáne Qorǵanys minstrliginiń ókilettikteri kiredi. Oǵan Kólik ministrliginiń qyzmetkeri tóraǵalyq etedi. Sol quram ár jyldyń basynda kele jatqan jylǵa jospar qurady. Sol jospardyń aiasynda bir jyl ishinde ár óńirde 16‒17 oqý-jattyǵý, pysyqtaý jumystaryn ótkizemiz. Koordinatsiialyk oqý-jattyǵý, bailanys oqý-jattyǵý jáne tolq masshtabtaǵy oqý-jattyǵý degen bolady, solardyń barlyǵyn jyl boiy ótkizemiz. Qazirdiń ózinde Qazaqstan boiynsha úsh úlken oqý-jattyǵýyn ótkizdik. Jaqynda ótkizgen oqý-jattyǵýymyz Petropavl qalasynda bolsa, onyń aldynda Jezqazǵan men Oral qalalarynda boldy.
‒ Sizderdiń ortalyqtaryńyzda jumys istegisi keletin qyzmetkerge qandai talap qoiylady?
‒ Árine talaptar bar. Bizdiń eń basty maqsatymyz ‒ áýe keńistigin qadaǵalaý, ushýdy uiymdastyrý bolǵandyqtan, qyzmetkerlerimiz aviatsiia salasynan bolýy kerek. Ol adam ushaqtyń ne ekenin, tikushaqtyń ne ekenin, onyń tehnikalyq minezdemesin bilýi tiis. Budan bólek ózimiz de olardy daiyndaimyz, oqýǵa jiberemiz.
Foto: Ortalyq qyzmetkeriniń jumys barysy
‒ Qandai zamanaýi tehnologiialarmen jumys isteisizder?
‒ Byltyr kúzde Azamattyq aviatsiia halyqaralyq uiymynyń (IKAO) jinalysynda bolǵan kezde «LADR júiesi» ár memlekette qoiylyp jatqany týraly aitylǵan. Qazir zamanaýi shyǵyp jatqan tikushaqtarda sondai jabdyq bar. Apat bolǵan jaǵdaida áýe keńistigindegi spýtnikter arqyly tikushaq ózi birden habar beredi. Ol habar barlyq úilestirý ortalyqtaryna, áýe qozǵalystaryn qadaǵalaý, uiymdastyrý ortalyqtaryna birden keledi. Ol júie osyndai ushaq, osyndai jerde, mynandai kompaniianyń ushaǵy, qai jerge qulaýy múmkin nemese qonýy múmkin degen siqty aqparattyń barlyǵyn kórsetip beredi. Bul zamanaýi jabdyq bizdiń ortalyqta da bar.
Foto: «LADR júiesi» ornatylǵan kompiýter
Budan bólek, telefon arqyly habarlaýǵa barlyq múmkindigimiz bar. Áýe keńistiginen ushyp jatqan kólikterdiń barlyǵyn kórip, qadaǵalap otyrmyz. Jaqynda bizdiń ortalyqqa úlken videoqabyrǵa qoiaiyn dep jatyr. Ol videoqabyrǵa arqyly Qazaqstandaǵy barlyq lakatorlardan aqparat kelip turady. Qai jerde qandai ushaq ushyp bara jatqanyn kórip otyra alamyz. Qalǵan barlyq quraldar bizde bar, múmkindigimiz tolyq jetedi, barlyq qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵanbyz. Qyzmetkerlderimiz aýysymmen jumys isteidi.
‒ Kúnine qansha habarlama alasyzdar?
‒ Búgin tańnyń ózinde ushaqtarymyz ushý jáne qoný kezinde qustarmen soǵysyp qaldy degen 2 aqparat keldi. Ózderińiz bilesizder, qazir qustardyń jyly jaqqa ushý ýaqyty. Sondyqtan ondai jaǵdailar jii bolady.
Eger ushaqtyń ushqyshy apatty jaǵdaidy habarlamasa, biraq biz «osyndai jaǵdai boldy» dep aqparatty joǵarǵy jaqqa jetkizemiz. Mysaly keshe Vetnam memleketiniń ushaǵy Astanadan ushyp shyqqan kezde tehnikalyq sebeptermen áýege kóterile almai qaldy. Qaityp qonýy úshin salmaǵy azaiýy kerek. Sondyqtan Qaraǵandynyń ústinen 1 saǵattai ainalyp ótti. Biz ol habardy jetkizdik. Osyndai tehnikalyq jaǵdai bar, biraq ony apatty jaǵdai dep habarlamaisyń. Ushqysh ta «iá, osyndai tehnikalyq jaǵdai bar, biraq bul apatty emes, ári qarai ushyp kete beremin» dese, ony da jetkizemiz.
Al eger apattyq jaǵdai bolsa, «Mayday‒Mayday! SOS‒SOS!» dep barlyq qutqarý qyzmetkerlerin kóteremiz. Bizdiń ústimizde Ahýaldyq ortalyq degen bar, biz barlyq aqparatty sonda jetkizemiz.
Apattyq jaǵdai týraly habarlama kóp kelmeidi. Kóbinese qustarmen bolǵan nemese tehnikalyq jaǵdaidan bolǵan habarlamalar kóp bolady. Kúnine 3-4 sondai aqparat jiberemiz.
Ár aqparatty tekserýimizge týra keledi. Sebebi onyń artynda ne bar ekenin bilmeimiz ǵoi. Mysaly bireý tikushaqtyń tútini shyǵyp jatqanyn kórdim dep habarlasýy múmkin. Ondai jaǵdaidy birden tekseremiz. Bir kezderi poiyzda ketip bara jatqan bir kisi «Qapshaǵaida tik ushaqtyń qulaǵanyn kórdim» degen. Biz apatty jaǵdai dep tez arada Boraldaida turǵan tikushaqty kóterdik. Túkushaǵymyz Qapshaǵaidyń ústin ushyp ótti. Barlyq jospardy qarap shyqtyq, ol jerde eshqandai tikushaq bolǵan emes. Bizge aqparat keldi me, ony mindetti túrde tekseremiz.
«Qazaeronavigatsiia» 1995 jyly qurylǵan. 2 868 380 sh. km áýe keńistigin baqylaidy. Áýe trassalarynyń jalpy uzaqtyǵy – 111 781 km. 74 kórshiles memleketpen áýe dálizderi bar. Ortasha alǵanda, jylyna shamamen 415 myń ushýǵa qyzmet kórsetiledi. Halyqaralyq standarttarǵa sáikes áýe qozǵalysyna qaýipsiz jáne sapaly aeronavigatsiialyq qyzmet kórsetý jáne azamattyq aviatsiia salasynyń damýyna atsalysýdy negizgi missiiasy sanaidy.
Suqbattasqan:
Baljan Jeńisqyzy
