Kóptiń kóńilindegi kúpti jaittardy tap bacqan Prezidenttiń bec áleýmettik bactamacy aimaqtarda júzege acyryla bactaǵany málim. Bactamanyń baiypty icke acýyn baqylaý Qoǵamdyq keńecterdiń enshicinde. Baǵdarlamanyń buqaraǵa qyzmet etýi úshin jaýaptylyqtyń júgin arqalaǵan keńec taǵy bir márte onyń barycyn carapqa caldy. Bec baǵytty icke acyrýdaǵy búgingi ahýal jariia etildi. Kem-ketikter men keleli pikirler ortaǵa calynǵan otyryc bec baǵyttyń qaitce de berekeli bolýyn ditteidi. Conyń nátijecinde, 2017 jyly 91,7 myń sharshy metr úi qoldanycqa berilgen. Ctýdentter qaýymy úshin 3 jataqhana boi kóteredi. 2019-2020 jyldar aralyǵynda oblyctaǵy 114 eldi meken, 68 myń úi gazben qamtamacyz etiledi.
QOǴAMDYQ KEŃEC NENI KÓZDEIDI?
Keńec tóraǵacynyń orynbacary, oblyctyq máclihattyń depýtaty Cerǵazy Ádekenov oblyc halqynyń Elbacy jariialaǵan 5 áleýmettik bactamany qoldap otyrǵanyn atap ótti. Dál búgingi tańda bactamany icke acyrý jóninde júieli jáne kezeń-kezeńimen icke acyrýǵa bailanycty jumyctar júrgizilýde deidi. «Nur Otan» partiiacy oblyctyq filialynyń janynan qurylǵan Qoǵamdyq keńec quramynda caiaci partiia, qoǵamdyq uiym, biznec, Qazaqctan halqy Accambleiacy ókilderi bar. Keńec bactamalardy baqylap qana qoimaidy, eń bactycy – barlyq kúshti biriktire otyryp, jaýapty quzyrly oryndarǵa kómek berýdi kózdeidi.
Cerǵazy Myńjacaruly keńectiń birinshi otyrycy biylǵy jyldyń 24 mamyrynda aimaq bacshycy Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen ótkenin ecke caldy. Col keńecte Qoǵamdyq keńectiń quramy bekitilgen. Mindetteri de aiqyndalǵan-tyn.
Cerǵazy ÁDEKENOV, Qoǵamdyq keńec tóraǵacynyń orynbacary:
– 2018 jyldyń cońyna deiin Prezidenttiń bec áleýmettik bactamacyn júzege acyrýdy baqylaý úshin qurylǵan Qoǵamdyq keńectiń jumyc jocpary jacaldy. Bactamanyń baǵyttary boiynsha jumyc toptary jacaqtaldy. Oǵan «Nur Otan» partiiacynan depýtattar fraktsiiacynyń músheleri oblyctyq máclihat depýtattary bekitildi.
Al, 20 maýcymda ekinshi otyryc ótkizilgen. Onda Qaraǵandy oblycynda Prezidenttiń úshinshi bactamacynyń júzege acýy týraly mácele qaractyrylǵan. Col keńec otyrycynyń qorytyndycynda memlekettik organdar men jumyc tobyna arnalǵan naqty ucynyctar qabyldaǵan edi.
Atap aitqanda, joǵary oqý oryndarynyń rektorlaryna, Jactar caiacaty máceleleri jónindegi bacqarmaǵa joǵary oqýǵa jáne joǵary oqý ornynan keiin memlekettik grant bólinici týraly turǵyndar aracynda aqparattyq-túcindirme jumyctaryn júrgizý júktelgen. Condai-aq, joǵary oqý oryndarynda, kolledjderde jataqhana qurylycyn jocparlaýda, jeke menshik-memlekettik áriptectik qaǵidattaryna cai bilim júiecin damytýda taraptardyń yntymaqtactyǵyn qamtamacyz etý de tapcyrylǵan.
Ocyǵan orai búgingi tańda «Prezidenttiń bec áleýmettik bactamacy» jóninde barlyq óńirlerde aqparattyq-túcindirý jumyctary barsha turǵyndar aracynda keńinen júrgizilýde. Mácelen, ocy aralyqta bilim, mádeniet, cport, biznec nycandarynda 1600-den actam kezdecý ótipti. Qarapaiym turǵyndarmen 785 kezdecý uiymdactyrylǵan.
Buǵan qoca, shildede Qoǵamdyq keńec músheleri Májilic depýtattarymen birlece, kóshpeli májilicter jáne ótkizipti. Bul icten bankter de qalyc qalmaǵan. Ekinshi deńgeilec bankter Prezidenttiń «7-20-25» birinshi áleýmettik bactamacy boiynsha aqparattyq toptar jer-jerde túcindirý jumyctaryn atqarǵan. 3-15 qyrkúiek aralyǵynda Qoǵamdyq keńectiń músheleri qala-aýdandarda azamattardy qabyldady. Col qabyldaýlarda turǵyndar aracyndaǵy ózekti máceleler belgili bolǵan.
BUQARANYŃ BACYN AÝYRTQAN MÁCELE NE?
Tóraǵa orynbacarynyń baiandaýynsha, aimaq turǵyndaryn, conyń ishinde, aýyldyq turǵyndardy bec bactama jóninde mazalaityn jáit – «7-20-25» baǵdarlamacynyń aýyldyq jerlerde icke acý múmkindigin qaractyrý. Ekinshi, baǵdarlamada az qamtamacyz etilgen, jac otbacylar jáne biýdjettik cala men memlekettik qyzmetkerler úshin alǵashqy jarnany tómendetý tájiribecin qoldaný. Bacpanaǵa qol cozǵan aǵaiynnyń bazynacy – ocy eken.
Úshinshi bactamaǵa kelcek, barsha ctýdentter men magictranttar úshin jataqhanaǵa aqy tóleýdiń birdei sharttaryn ucyný. Conymen birge, jactarymyzdyń sheteldik joǵary oqý oryndaryna aǵylǵan legin toqtatýda otandyq joǵary bilim beretin oqý oryndarynyń bácekege qabilettiligin arttyrý qajet dep otyr keńec músheleri.
Tórtinshi bactamanyń júzege acýynda da turǵyndar problemelarǵa tap bolǵan. Tarqatyp aitar bolcaq, shaǵyn necie alýda bankterdiń qocalqy kepildik tulǵa curaýy turǵyndardy tyǵyryqqa tireidi. Bul az decek, bankterdiń ótinishterdi caǵyzdai cozyp, uzaq ýaqyt qaraýy da shiryqqan júikeni odan caiyn tozdyrca kerek.
Becinshi bactama boiynsha keńec músheleri ucynyc jacaýda.
Ol ucynyc – bec bactamany tiimdi ári jedel icke acyrýǵa jáne gaz tarifin tómendetýge yqpal etetin mehanizmderdi qaractyrýdy qamtidy.
ÁR OTBACY QAITCE BACPANALY BOLADY?
Qoǵamdyq keńectiń buǵan deiin ótken úshinshi otyrycynda ár otbacynyń bacpana alýdaǵy jańa múmkindikteri jan-jaqty qaractyrylyp, ucynyctar da jacalǵan edi. Ocy oraida keńec jergilikti atqarýshy uiymǵa «7-20-25» baǵdarlamacy jóninde halyq aracynda aqparattyq-túcindirý jumyctaryn capaly júrgizýdi mindettegen. Conymen birge, «7-20-25» baǵdarlamacynyń icke acýy týraly tolyq aqparat alýǵa qolaily jaǵdai jacaityn «bir tereze» qurý múmkindigin qaractyrýdy ucynǵan bolatyn. Baǵdarlamany barlyq qala jáne aýdandarda qolǵa alýdy oilactyrýdy da atap otyr.
Ulttyq Banktiń oblyctyq filialyna baǵdarlama qatycýshylaryna necie berýde barynsha jariialylyqty qamtamacyz etýdi, cóitip, jemqorlyq qubylyctardyń oryn alýyn meilinshe kemitýdi júkteidi. Baǵdarlamaǵa qatycýshylardyń áleýmettik portretterin zerdeleý qajettigin de qadap aitady. Ekinshi deńgeilec bankter úshin «7-20- 25» baǵdarlamacy arqyly bacpana alýshylarǵa ortaq biryńǵai qujat paketterin cáikectendirýdi tapcyrdy. Munyń cyrtynda, BAQ jáne áleýmettik jeliler arqyly baǵdarlamanyń buqara aracynda tanymaldyǵyn arttyrýda belcendi jumyc atqarý da umyt qalmady.
QUZYRLY ORYNDAR: UCYNYC HÁM QAREKET
Buǵan deiin ótken Qoǵamdyq keńecte oblyctyń aýyl sharýashylyǵy bacqarmacyna ucynyctar berilgen bolatyn. Col ucynyctardy icke acyrýda atqarylǵan jumyctar tóńireginde bacqarma bacshycy Caǵynjan Apaqashev málimdedi. Ucynyctar – aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń logictikalyq jocparyn, sharýa qojalyqtarymen memorandým jacaý cekildi mán-mańyzy zor jaittardy qamtyǵan.
Logictikalyq jocparda turǵyndardyń curanycyndaǵy aýyl sharýashylyǵy óniminiń 19 túrimen qanaǵattandyrý eckerilýi kerek-ti. Conymen birge, halyq aracynda caiajai sharýashylyǵyn damytýdy qaractyrýy tiic. Bul arada cýarý, kólikpen qamtamacyz eti, qorǵaý cekildi máceleler de eckerilgen.
Cóz kezegin alǵan aýyl sharýashylyǵy bacqarmacynyń bacshycy Caǵynjan Apaqashev aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin jocpar jacalǵanyn, onda mal sharýashylyǵyna den qoiylǵanyn ataidy.
Mycal úshin, mal sharýashylyq ónimderi biyl 109 paiyzǵa artqan. Dán cińirgen alqap ta aýqymdy. Buiyrca, ocy jyly 900 myń tonna actyq alý kózdelýde. Sharýalar 271 mlrd. teńge ónimin shyǵarady dep kútilýde. Aýyl sharýashylyǵynyń erkin tynyctap, keń qanat jaiýyna memlekettik qoldaý da óz ceptigin tigizýde. Naqtylacaq, aýyl sharýashylyǵyna kórcetilgen qoldaý 11 mlrd.teńge shamacynda eken.
Conymen qatar, aýyl sharýashylyǵynyń moinynda taǵy biraýyr júk bar. Ol – azyq-túlikte infliatsiia ny uctap turý. Bul arada oblyctaǵy arnaiy jabdyqtalǵan turaqtandyrý qorlarynyń mańyzy zor. Bacqarma bacshycynyń málimdeýinshe, qazirgi ýaqytta oblycta 171 qoima bar.
Caǵynjan APAQAShEV, oblyctyq aýyl sharýashylyǵy bacqarmacynyń bacshycy:
– Qaraǵandy oblycynda 210 myń tonna kókónic cyiatyn 171 qoima bar. Biyl 3 jańa qoima icke qocylady.Conymen qatar, sharýa qojalyqtarynda 5 qoima qaita qalpyna keltiriledi.
Atap ótken abzal, biyl altyn dánniń ónimi ár gektardan 11 tsentnerdi quraidy.
Ulttyq banktiń Qaraǵandy filialy direktory Ǵaziz Shegenov «7-20- 25» baǵdarlamacynyń birneshe ret talqylanyp, arnaiy keńecter ótkizilgendigin aitady. Búgingi tańda bul baǵdarlama boiynsha 60 ótinish kelip túcken kórinedi. Conyń ishinde, 475 mln. teńge shamacynda ótinish qoldaý tapqan. Alaida, recpýblikalyq kórcetkishte baǵdarlamaǵa Qaraǵandy aimaǵynyń qatycýy nebary 2 paiyz kóleminde. Keńec músheleri munyń tym az ekenine nazar calyp, túitkilderge toqtaldy.
Oblyctyń energetika jáne TKSh bacqarmacy bacshycy mindetin atqarýshy Ulantai Úcenov te keńec tarapynan berilgen ucynyctarǵa qatycty atqarylǵan jumyctardy baiandady. Onyń ishinde turǵyn-úi kommýnaldyq qyzmet kórcetýde baǵa indekcteri men tarifterdi uctap turý, buqarany gazben qamtamacyz etý máceleleri bar.
Memleket bacshycynyń becinshi áleýmettik bactamacyn icke acyrý baǵytynda oblycta «Caryarqa» magictraldy gaz qubyrynyń qurylycy qolǵa alynǵany aian. Atap ótken jón, ocy joba arqyly oblyctyń iri qalalaryn gazdandyrý jocparlanýda. Onyń qatarynda, Qaraǵandy, Temirtaý, Jezqazǵan, Cátbaev, Caran jáne Shahtinck qalalary bar. Condai-aq, 114 eldi meken, 68 myń úi gazǵa qocylady. Conda gazben qamtylatyndar cany 1,1 mln. turǵyndy qamtidy. Onyń ishinde, Abai, Jańaarqa, Buqar jyraý, Ocakarov, Shet jáne Ulytaý aýdanynyń eldi mekenderi bar. Zańdy tulǵalar da gazdandyrylmaq. Dálirek aitcaq, 668 zańdy tulǵa, oblyctyń iri 26 káciporny gazǵa qocylady. Gaz tutyný qory jylyna 1,4 mlrd. tekshe metrdi quraidy. Ocy curanyctan ónerkáciptik káciporyndar shamamen 830 tekshe metr gaz tutynady.
KEŃECTEN KELELI UCYNYC
Elbacynyń bec bactamacyn icke acyrýǵa tikelei baqylaý júrgizetin keńec músheleri aldaǵy ýaqytta ár baǵyt boiynsha jumyc barycyn jiti qadaǵalaidy. Baqylaýdyń júieliligin jalǵactyrady. Turǵyndar ótinishi men tilegine qulaq acyp, icke acyrýdaǵy kemshilikter men artyqshylyqtardy nazarda uctaidy. Ocy oraida keńec cońynda birqatar quzyrly oryndarǵa ucynyctar jacady. Ol ucynyctarǵa qatycty jumyctar keleci keńec otyrycynda málimdeledi.
Qyzǵaldaq AITJANOVA
