Sýret: instagram.com/toregeldysharmanov
Qazaq KSR densaýlyq saqtaý ministrleriniń biri bolǵan, Qazaq taǵamtaný akademiiasynyń negizin qalaýshy, otandyq meditsinanyń maqtanyshy Tóregeldi Sharmanov 94 jasynda dúnieden ótti.
Nazarlaryńyzǵa Tóregeldi Sharmanovtyń keiingi jyldary áleýmettik jelidegi paraqshasynda jazǵan oi-tolǵaýlaryn usynamyz:
«Qazaq tili – álemdegi eń bai tilderdiń biri. Onyń qunary, kórkemdigi eshbir tilden artyq bolmasa kem emes. Qalai bolǵanda da ol seniń ana tiliń, túp qazyǵyń, aibaryń, aibynyń. Odan jyraqtap esh jerden bereke tappaisyń. Árbir azamat óz tilin, salt-sanasyn qurmetteýi kerek. Qazaqy qasiet-qalybymyzdy saqtaý úshin tildi saqtaýǵa tiispiz. Tilimiz, sanamyz, mádenietimiz bodandyq qursaýynan bosap, táýelsiz damýǵa bet aldy, tól ana tilimiz memlekettik mártebege ie boldy. Endi joǵalǵan tarihymyzdy túgendep, barymyzǵa ie bolatyn kezeńdemiz».
«Uzaq ómir súrý pendege Qudaidan beriletin tylsym dúnie ǵoi. Al densaýlyqty kútý – ómir sapasyn jaqsartýdyń kepili. Men anamdy alty jasyma deiin emgen adammyn. Balalarmen oinap júrip, sheshemdi kórip qalsam omyraýyna jabysa ketetinmin. Birge oinaǵan dostarym bul úshin meni ájýalaǵanda «senderge kórsetemin» dep judyryǵymdy túisem jym bolatyn. Anamnyń aq sútiniń arqasynda shymyr ári kúshti bolyp óstim. Ár nárseni qalyptap bergen halqymyz «ýyzǵa jarymaǵan» degen sózdi tegin aitpasa kerek. Balany emshekten erte shyǵarmai, meiiri qanǵansha emizý densaýlyǵynyń myqty bolýyna zor yqpal etetinin túsinýimiz kerek».
«Ainalańa jylý, meiirim shashyp júrý seniń tabiǵi mindetiń. Adamǵa jamandyq oilama, tóńiregińe jaqsylyq qana jasa, ony daryta júr. Ortaǵa paidań tietin bolsa, uiqyń da tynysh, júikeń de tozbaidy. Halqyńa, elińe jasaǵan jaqsylyǵyń ózińe emes, eliń úshin. Eliń úshin jasaǵanyń seniń óziń úshin jasaǵanyń, osylai uǵyný kerek».
«Saý uzaq ǵumyr jasaý – jalqaý, enjar, ómirge túńile qaraityn adamdardyń úlesine timeidi, bul – biregei aqyl-oi ieleriniń, shyǵarmashylyq daryndy tulǵalardyń, únemi qarqyndy mi shabýylyn júrgizetin adamdardyń úlesine tiesili».
«Jastar menen ómirde óz ornyn tabý, jetistikke jetý úshin ne qajettigin suraidy. Bárine tózimdilik kerek. Adam maqsat qoisa, maqsatqa jetý úshin qiyndyqtarǵa tózimdi bolý kerek».
«Sezim senimmen mándi, senim sezimmen sándi».
«Qazir toishyldyqtyń zamany emes, qazir oishyl bolǵan elder utady».
«Erinbei eńbek etý kerek. Halqyńa adal qyzmet etseń, baq pen bereke óz aiaǵymen keledi».
«Taǵdyrdyń joly únemi taqtaidai tegis bolyp kele bermeidi. Ómirdiń buralańy kóp, odan súrinbei aman ótip ketýge bilimiń men jigeriń ǵana kómektesedi, tek ádilet teris qaramasa bolǵany».
«Tamaq ishý degen – mádeniettiliktiń keremet kózi. Adam kádimgidei saýatty túrde tamaqtanýy kerek. Oryndy sóileý – oryndy tamaqtanýmen tikelei bailanysty. Aqyl-oidyń damýy da tamaqtanýǵa bailanysty. Kóbimiz immýnitet izdeimiz. Álsirep kettik deimiz. Onyń jalǵyz ǵana negizi bar. Ol – nárli tamaqtanýda».
«Táýelsizdiktiń tuǵyryn saqtap qalý – úlken amanat, uly borysh. Oǵan ultyn súigen árbir adam úles qosa alady. Árkim óz isine, mamandyǵyna adal bolsa, adamgershilik qaǵidattarynan attamai túzý júrse, tabandy eńbek etse egemendiktiń eńselenýine qosqan úlesi sol».
«Tóńiregińdegi jandarǵa, qoǵamǵa, halyqqa qanshalyqty kerek bolsań, sonshalyqty uzaq ómir súresiń. Ol ras. Halyq eńbegińe, qamqorlyǵyńa, sózińe muqtaj bolsa úlken jaýapkershilikti sezinesiń. Halqyńa kerek bolǵanyń zor baqyt».
«Densaýlyǵy myqty adam ǵana, óz eliniń jai-kúiine alańdai alady. Densaýlyǵy myqty maman ǵana óz kásibi boiynsha eliniń damýyna belgili bir dárejede úles qosa alady. Iaǵni, mundaǵy aitpaǵym, oi saýlyǵy – jannyń saýlyǵyna, jannyń saýlyǵy – tánniń saýlyǵyna tikelei bailanysty».
«Ár adamnyń ómiri bir salynǵan samal áýendei, aitylǵan adýyn jyrdai, kúmbirlegen kúmis kúidei, syzdyqtap bastalyp, tolqyndai iirimdenip, býyrqanyp, qyran qustai qalyqtap, ashyq aspan astynda kún men aidyń nuryna shomylyp, álemge únin estirtip, Táńirdiń peshenege jazýymen taitalas-tartys jeteginde júrgende synaptai syrǵyp ótetin, eshkimniń ýysynda máńgi qalmaityn, ár kóńilde arman bolyp uialap, baqiǵa attanatyn bir tylsym dúnie. Adam Ata men Haýa Ana zamanynan beri qanshama dáýir dúbirlep ótkenimen, adam janynyń qupiiasy jumbaq kúiinde qala bermek.
Adam balasy ózine belgilengen ýaqyt-ómirin súrip, ónerin kórsetip, qaitadan aspandaǵy kóp juldyzǵa ainalatyndai, ainalmaly tylsym dúniedegi bir qonaq tárizdi. Eshbir janǵa ómirge kelýiniń syry jaily túsinik berilmegen, boiyna bitken kúsh-qýaty, jiger-daryny, qany men qasietine sai jer betindegi ózine daiyndalǵan rólin somdap, tek ózine arnalǵan syi-syiapatyn, qýanysh-baqytyn iemdenip, taýqymeti men qiiametin arqalap, toqtaýdy bilmeitin ýaqyt diirmenine túsip kete baratyn jalpy adamzat balasynyń ǵumyry máńgilik sapar ústinde dese bolar».
