فوتو: اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتىدا ٶتكەن سەيسميكالىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەڭەستە ەل اۋماعىنىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸندە جەر سٸلكٸنٸسٸ قاۋپٸ بار ەكەنٸن ايتتى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
سەيسمولوگييالىق ستانتسييالار سوڭعى 5 جىلدا 45 مىڭنان استام دٷمپۋ جاعدايىن تٸركەگەن. ونىڭ كٶبٸ – تٶمەن بالدىق جەر سٸلكٸنٸسٸ.
"بٸراق, اشىعىن ايتۋ كەرەك, الماتىدا بولعان تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە تيٸستٸ ورگاندار شۇعىل ەرەكەت ەتۋگە تولىق دايىن بولعان جوق. ال قالا تۇرعىندارى نە ٸستەرٸن بٸلمەي, ابدىراپ قالدى. دەگەنمەن بۇل جيىننىڭ باستى ماقساتى – سىن ايتۋ ەمەس, ناقتى شەشٸمدەر قابىلداۋ. مىسالى, جۇرتتىڭ كٶپشٸلٸگٸندە «تٶتەنشە جاعدايعا قاجەتتٸ چەمودان» دا جوق بولىپ شىقتى. تيٸستٸ وقۋ-ٷيرەتۋ شارالارى مەكتەپتەن, تٸپتٸ بالاباقشادان باستالۋى كەرەك. بۇرىن الماتىدا وسىنداي تەجٸريبە بولعان. سونى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەت. سەبەبٸ قازٸر ازاماتتاردى تٶتەنشە جاعدايعا دايىنداۋ جٷيەسٸ تالاپقا ساي ەمەس. قۇزىرلى ورگاندار حالىققا جان-جاقتى تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزۋگە تيٸس. وقۋ ورىندارىندا, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە تۇراقتى جاتتىعۋ ٶتكٸزٸپ تۇرۋ قاجەت. بۇل – ٶتە ماڭىزدى. وسى جۇمىستى دەرەۋ قولعا الۋ كەرەك", – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ينفراقۇرىلىمداردىڭ حالىقتى ەۆاكۋاتسييالاۋعا دايىندىعىنا جەنە قۇلاقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىستى مەسەلەگە ەرەكشە نازار اۋداردى.
"دابىل قوسىلمادى. بۇل دۇرىس شەشٸم بولدى. ەيتپەسە, قالادا دٷربەلەڭ تۋىندايتىن ەدٸ. بٸراق حالىقتى باسقا بايلانىس ارنالارى ارقىلى حاباردار ەتۋ قاجەت بولاتىن. قۇلاقتاندىرۋ بٸرنەشە نەگٸزگٸ مٸندەتتٸ شەشۋٸ كەرەك. ولاردىڭ قايسىسىن بۇرىن قولدانۋ كەرەكتٸگٸ قاۋٸپ-قاتەردٸڭ اۋقىمىنا بايلانىستى. الايدا قولدانىستاعى الگوريتمدەردە بۇل ەسكەرٸلمەيدٸ. قاتتى جەر سٸلكٸنٸسٸ كەزٸندە ادامداردى زٸلزالانىڭ فيزيكالىق سيپاتتامالارى مەن ەپيتسەنترٸ تۋرالى اقپارات قىزىقتىرمايدى. ولار تابيعات اپاتىنىڭ قانشالىقتى جويقىن ەكەنٸن ونسىز دا سەزٸندٸ. مۇنداي سەتتە, ەڭ باستىسى, تۇرعىنداردى ەرٸ قاراي قالاي ەرەكەت ەتۋ جٶنٸندەگٸ اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. ازاماتتار «ٷيگە ورالۋعا بولا ما?», «قايدان كٶمەك الۋعا بولادى?» دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ الۋى كەرەك. سوندىقتان قۇلاقتاندىرۋ جٷيەسٸن قايتا قاراپ, ونى بارىنشا ناقتى قاجەتتٸلٸككە بەيٸمدەۋ قاجەت. تەحنيكالىق قۇرالدار اقپاراتتىڭ ەر ادامعا ۋاقىتىلى جەتۋٸن قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس. بۇل جولى SMS-حابارلامالار تىم كەش كەلدٸ. سونداي-اق دٷمپۋ كەزٸندە بايبالام سالىپ, جالعان اقپارات تاراتقاندار بولدى. جۇرتتى ەدەيٸ دٷرلٸكتٸرگەن ادامداردى زاڭعا سەيكەس جازاعا تارتۋ قاجەت", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە جويۋ جٷيەسٸن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدان جاراقتاندىرۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸن سىنعا الدى. بۇل سەيسميكالىق مونيتورينگ جەلٸسٸنە دە, سونداي-اق قۇتقارۋشىلاردى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن, تەحنيكامەن جەنە ارناۋلى كيٸمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸنە دە قاتىستى.
"سەيسميكالىق باقىلاۋدى «ۇلتتىق سەيسمولوگييالىق باقىلاۋ جەنە زەرتتەۋ عىلىمي ورتالىعى» جشس-نە قاراستى الماتى, شىمكەنت قالالارىنداعى جەنە 12 وبلىستاعى 70 سەيسمولوگييالىق ستانتسييا جٷرگٸزەدٸ. ونىڭ التاۋى ٸستەن شىققان. مامانداردىڭ ەسەبٸنە سەيكەس بٷكٸل ەل بويىنشا قوسىمشا 285 سەيسمولوگييالىق ستانتسييا ورناتۋ قاجەت. جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸ كەزٸندە مەملەكەتتٸك ماتەريالدىق رەزەرۆتٸڭ بولۋى جەنە ونىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ ايرىقشا ماڭىزدى. كٶلٸك بايلانىسىن جەدەل قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە مەديتسينالىق كٶمەك ۇيىمداستىرۋ مٷمكٸندٸگٸ دە شەشۋشٸ رٶل اتقارادى. ەكٸمدەر تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, بارلىق ەلدٸ مەكەننٸڭ وسىعان قاعاز جٷزٸندە ەمەس, ٸس جٷزٸندە دايىن ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزۋگە تيٸس. وسى جەر سٸلكٸنٸسٸنەن ساباق الىپ, جٸبەرٸلگەن ولقىلىقتاردى تٷزەتۋ قاجەت", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قۇرىلىس بارىسىندا سەيسميكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ تولىق شەشٸمٸن تاپپاي وتىرعانىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, زٸلزالا كەزٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن تٷبەگەيلٸ قايتا قاراۋ قاجەت.
