فوتو: اشىق دەرەككٶز
23 شٸلدە كٷنٸ اباي جەنە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جەر سٸلكٸنٸسٸ تٸركەلدٸ. تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 4 بالدىق دٷمپۋ كٶكپەكتٸ, قالباتاۋ, قاسىم قايسەنوۆ, سامار اۋىلدارىندا, سونداي-اق ٶسكەمەن قالاسىندا سەزٸلدٸ. سەمەي مەن اياگٶزدە 2–3 بالل شاماسىندا بايقالعان. قۋانىشقا وراي, زارداپ شەككەندەر جوق. الايدا بۇل جاعداي ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ماڭىزدى ساۋالداردىڭ بٸرٸن كٷن تەرتٸبٸنە شىعاردى: بٸز جەر سٸلكٸنٸسٸنە دايىنبىز با?
جاتتىعۋ ەمەس, ەسكەرتۋ
كەلەسٸ كٷنٸ, 24 شٸلدەدە, ٷشارال قالاسىنىڭ ماڭىندا تاعى جەر سٸلكٸنٸسٸ تٸركەلدٸ. وسى تۇستا ەلٸمٸزدە "جەر-2025" رەسپۋبليكالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋى باستالعان بولاتىن.
مينيسترلٸكتٸڭ حابارلاۋىنشا, 24 شٸلدە كٷنٸ ساعات 10:00-دە الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا, سونداي-اق سەيسميكالىق قاۋٸپتٸ ايماقتارعا جاتاتىن جەتٸ وبلىستا «بارشانىڭ نازارىنا!» اتتى سيرەنا-سٶيلەۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلدى. ادامدار كٶپ جينالاتىن ورىنداردا سەيسميكالىق جاتتىعۋلار ٶتتٸ. وقۋ-جاتتىعۋ ازاماتتىق قورعاۋ جٷيەسٸنٸڭ جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸ جاعدايىندا ەرەكەت ەتۋ دايىندىعىن سىناۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى.
شىعىس قازاقستان: قاعازداعى قاۋٸپ – ناقتى قاتەر
شىعىس قازاقستان وبلىسى – سەيسميكالىق قاۋٸپتٸ ايماق. ٶسكەمەن مەن ريددەر قالالارىندا 7 بالدىق جەر سٸلكٸنٸسٸ بولۋى مٷمكٸن. ال بۇل ٶڭٸردەگٸ ەلەۋمەتتٸك نىساندار (مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, بالاباقشالار) كٶبٸنە سەيسميكالىق تالاپتارعا ساي ەمەس.
2006 جىلعا دەيٸن سالىنعان 240 مەكتەپ جوعارى قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ
قايتا جٶندەۋ قاجەت, بٸراق بٸر مەكتەپتٸ سەيسميكالىق تالاپقا سەيكەستەندٸرۋ 250–450 ملن تەڭگە ارالىعىندا قارجىنى تالاپ ەتەدٸ.
جاڭا قۇرىلىستاردا تەمٸربەتون كونسترۋكتسييالار مەن سەيسميكالىق وقشاۋلاعىشتار (رەزەڭكە دەمپفەر, سەرپٸمدٸ تٸرەكتەر) قولدانىلىپ كەلەدٸ. بٸراق بۇل تەحنولوگييالار بارلىق نىساندارعا جەتكەن جوق.
قاۋٸپ – جوعارى, شارا – كەشەندٸ
قازاقستاننىڭ ەڭ سەيسميكالىق قاۋٸپتٸ قالاسى – الماتى. قالا اۋماعىندا 27 تەكتونيكالىق جارىق ورنالاسقان. مۇنداعى عيماراتتار 9–10 بالدىق دٷمپۋگە تٶتەپ بەرۋٸ تيٸس.
2017–2018 جىلدارى 10 مىڭعا جۋىق عيمارات تەكسەرٸلدٸ. سونىڭ 30–35%-ى سەيسميكالىق تۇراقتىلىعى تٶمەن دەپ تانىلدى.
2023 جىلدان باستاپ 2000 جىلدان كەيٸن سالىنعان 16 701 نىسان قايتا تەكسەرٸلدٸ.
5 600-گە جۋىق عيمارات قايتا جٶندەۋدٸ نەمەسە بۇزۋدى قاجەت ەتەدٸ.
كەڭەستٸك كەزەڭدە سالىنعان كٸرپٸش جەنە پانەلدٸ ٷيلەردٸڭ كەيبٸر تٷرلەرٸ جوعارى قاۋٸپتٸ سانالادى. الايدا حالىقتىڭ كەيبٸرٸ ٷيدەگٸ جٷك كٶتەرگٸش قابىرعالاردى رۇقساتسىز بۇزىپ, جاعدايدى قيىنداتىپ وتىر.
جاڭا عيماراتتار – ٷمٸت پەن ٷلگٸ
قازٸرگٸ تاڭدا زاماناۋي قۇرىلىس جوبالارىندا مونوليتتٸ تەمٸربەتون كەڭٸنەن قولدانىلادى. بۇل تەسٸل سەيسميكالىق تٶزٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرادى. وسى جاعدايعا بٸرنەشە مىسال كەلتٸرەيٸك:
الماتى ەكٸمدٸگٸنٸڭ عيماراتى — ارنايى مەتالل كونسترۋكتسييالارمەن 10 بالدىق جٷكتەمەگە تٶزەتٸندەي كٷشەيتٸلگەن.
"قازاقستان" قوناق ٷيٸ (1977) — مونوليتتٸ بەتون يادروسى ارقىلى سەيسميكالىق قاۋٸپكە بەيٸمدەلگەن.
كٶكتٶبە تەلەمۇناراسى — ينجەنەرلٸك شەبەرلٸك ٷلگٸسٸ, 10 بالدىق سٸلكٸنٸسكە تٶتەپ بەرۋگە قابٸلەتتٸ.
نە ٸستەۋ كەرەك?
حالىققا:
تەلەفوندا 112 نٶمٸرٸ قوسىلعانىن تەكسەرٸڭٸز;
جەر سٸلكٸنٸسٸ كەزٸندە باسىڭىزدى قورعاپ, تەرەزەدەن الىستا بولىڭىز;
وتباسىڭىزبەن جينالۋ ورنىن كەلٸسٸپ الىڭىز;
قۇجاتتار, سۋ, دەرٸ قوبديشاسى, قۋاتتاعىش دايىن بولسىن.
مەملەكەتكە:
سەيسميكالىق قاۋٸپ كارتاسىن جاڭارتۋ;
مەكتەپتەردە تۇراقتى جاتتىعۋلار ەنگٸزۋ;
حابارلاندىرۋ جەنە ەۆاكۋاتسييا جٷيەلەرٸن ورناتۋ;
سەيسميكالىق تۇراقتى قۇرىلىسقا تالاپتار مەن سۋبسيدييالار ەنگٸزۋ.
جەر سٸلكٸنٸسٸنٸڭ ناقتى ۋاقىتىن بولجاۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸراق وعان دايىن بولۋ – مەملەكەت پەن ازاماتتىڭ ورتاق مٸندەتٸ. قالالاردا جٷيە بار, بٸراق ول حالىقپەن جەتكٸلٸكتٸ بايلانىس ورناتا الماي وتىر. اۋىلدا جٷيە ەلسٸز, الايدا قاۋٸپ بارىن جۇرت تٷسٸنٸپ كەلەدٸ.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
