جاساندى ينتەللەكت ەستۋ, كٶرۋ قابٸلەتتەرٸنە يە. بۇعان مىسال رەتٸندە ادامنىڭ باسقارۋىنسىز جٷرەتٸن كٶلٸكتەر مەن الەكسا سەكٸلدٸ ەلەكتروندى كٶمەكشٸلەردٸ اتاپ ٶتۋگە بولادى. مۇنداي ارتىقشىلىقتارعا ەندٸ يٸس سەزۋگە قاسيەتٸ دە قوسىلماق. عالىمدار ادامنىڭ تىنىس الۋىنان تٷرلٸ اۋرۋلاردى انىقتاي الاتىن جاساندى ينتەللەكت جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋدە.
جانۋارلار مەن ٶسٸمدٸكتەر اۋاداعى كٶپتەگەن زاتتاردىڭ يەسٸن سەزە الادى. الايدا ادام بالاسىندا يٸس سەزۋ قابٸلەتٸ سونشالىقتى دامىماعان. سول سەبەپتٸ, بٸز اۋا ارقىلى تارايتىن تٷرلٸ يٸستەردەن قانشاما مەلٸمەت بٸلۋگە بولاتىنىن تٷسٸنە بەرمەيمٸز. جاساندى ينتەللەكت بۇل جاعدايدى ٶزگەرتۋٸ مٷمكٸن.
ەلەمدٸك زەرتحانالار ونداعان جىلدار بويى اۋا قۇرامىندا ٷلەسٸ ٶتە از زاتتاردى انىقتايتىن گاز حروماتوگرافييالىق ماسس-سپەكترومەترلەردٸ قولدانىپ كەلەدٸ. بۇل قۇرىلعى اۋا قۇرامىن ساراپتاپ, ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستار دەپ اتالاتىن مىڭداعان تٷرلٸ مولەكۋلانى اجىراتا الادى. تٶمەندە كەلتٸرٸلگەن سۋرەت ادام تىنىسى ساراپتاماسىنىڭ شاعىن بٸر بٶلٸگٸنٸڭ كەسكٸنٸ.
ەربٸر شىڭى – مولەكۋلانىڭ بٸر فراگمەنتٸ. ولاردىڭ قۇرىلىمى بەلگٸلٸ بٸر زاتتىڭ بولۋىن كٶرسەتەدٸ. تٸپتٸ ەڭ كٸشٸ شىڭنىڭ ماڭىزى زور بولۋى مٷمكٸن. تىنىس الۋ كەزٸندە بولاتىن جٷزدەگەن ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستارعا قاراي قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ كٶپتەگەن تٷرٸن ەرتە كەزەڭٸندە انىقتاۋعا بولادى. سول سەبەپتەن تٷرلٸ ەلدەردٸڭ زەرتحانالارى گاز حروماتوگرافييالىق ماسس-سپەكترومەترلەردٸ مەديتسينادا قولدانۋ تەجٸريبەسٸن جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. ول ادام ٸشٸنە ەنۋدٸ قاجەت ەتپەيتٸن, اۋىرتپاي ەرٸ دەر كەزٸندە تٷرلٸ سىرقاتتاردى انىقتاي الاتىن قۇرالعا اينالۋى مٷمكٸن.
ٶكٸنٸشكە وراي, بۇل ٸس ۇزاققا سوزىلۋى مٷمكٸن. ساراپشىلار ٷلكەن كٶلەمدٸ دەرەكتەردٸ تەكسەرٸپ, ونى تالداۋى كەرەك. ماماندار ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستاردىڭ وراسان زور سانى مەن دەرەكتەردٸڭ كٷردەلٸلٸگٸنە بايلانىستى تىنىستىڭ بٸر ٷلگٸسٸن عانا ساراپتاۋ ٷشٸن كٶپ ۋاقىتىن جۇمساۋى قاجەت. سونداي-اق, قاتەلەسۋ ادام بالاسىنا تەن قاسيەت بولعاندىقتان, حيمييالىق قوسىلىستاردىڭ بٸرەۋٸن اڭعارماي ەلدە ولاردى شاتاستىرىپ الۋى دا ىقتيمال.
بۇل ٸستە جاساندى ينتەللەكتٸڭ جەردەمٸ قانداي?
لافبورو ۋنيۆەرسيتەتٸ عالىمدارىنىڭ بٸر توبى جاساندى ينتەللەكتٸڭ ەڭ وزىق تەحنولوگييالارىن ادام تىنىس الۋىنداعى حيمييالىق قوسىلىستاردى زەرتتەپ, تالداۋعا بەيٸمدەۋ ٷستٸندە. مي جۇمىسىنىڭ ٷلگٸسٸمەن ٸستەيتٸن ماتەماتيكالىق مودەلدەر «تەرەڭ وقىتۋ جٷيەلەرٸ» دەپ اتالادى. عالىمدار تٷرلٸ يٸستەردەن قالاتىن ٸزدەردٸ وقي الاتىن وسىنداي ارنايى جٷيەلەردٸ جاساپ شىعاردى.
ەدينبۋرگ قالاسىنداعى ونكولوگييا ورتالىعىنىڭ دەرٸگەرلەرٸ, مەدبيكەلەرٸ, رەنتگەنولوگتارى مەن مەديتسينالىق فيزيكتەرٸنەن قۇرىلعان بٸر توپ قاتەرلٸ ٸسٸكتەن ەمدەلٸپ جٷرگەندەردٸڭ تىنىس ٷلگٸلەرٸن جيناعان. وسىدان كەيٸن بۇل ٷلگٸلەردٸ حيميكتەر جەنە كومپيۋتەر سالاسى ماماندارىنىڭ بٶلەك ەكٸ توبى ساراپتاعان.
حيميكتەر بٸرقاتار قوسىلىستاردى انىقتاعاننان كەيٸن, تەرەڭ وقىتۋ جٷيەلەرٸنە ارنالعان دەرەكتەر شاپشاڭ كومپيۋتەرلەرگە ەنگٸزٸلدٸ. ەسەپتەۋلەرٸن جەدەلدەتۋ ٷشٸن گرافيكالىق پروتسەسسورلار دەپ اتالاتىن ارنايى قۇرىلعىلار قولدانىلعان. ولار بٸر مەزگٸلدە دەرەكتەردٸڭ ەرتٷرلٸ بٶلٸكتەرٸن ٶڭدەي الادى. تەرەڭ وقىتۋ جٷيەلەرٸ تىنىس ٷلگٸلەرٸنٸڭ ەرقايسىسىن تالداپ, بەلگٸلٸ بٸر زاڭدىلىقتاردى انىقتاعانعا دەيٸن ولاردى زەرتتەپ كەلدٸ.
العاشقى زەرتتەۋدە الدەگيدتەر دەپ اتالاتىن حيمييالىق زاتتاردى انىقتاۋعا باسا كٶڭٸل بٶلٸندٸ. ٶزٸنە تەن يٸسٸ بار الدەگيدتەر قاتتى كٷيزەلگەن جەنە اۋرۋعا شالدىققان ادامداردا جيٸ كەزدەسەدٸ.
ارنايى جابدىقتالعان كومپيۋتەرلەر ادام تىنىس الۋىن بٸرنەشە مينۋت ٸشٸندە ساراپتاي الادى. ال بۇرىن ماماندار بۇعان بٸرنەشە ساعات جۇمسايتىن. جاساندى ينتەللەكت بۇل جۇمىستى ارزانداتتى, ال ەڭ باستىسى ساراپتاما دەلدٸگٸ جاقسارتى. ەڭ قىزىعى, زەرتتەگەن تىنىس الۋ ٷلگٸلەرٸ سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى وسى اقىلدى جٷيەنٸڭ مٷمكٸندٸگٸ ارتىپ, ۋاقىت ٶتە سايىن جەتٸلٸپ كەلەدٸ. بۇل ەدٸستەمە قانداي دا بٸر بەلگٸلٸ زاتپەن شەكتەلمەيدٸ. تەرەڭ وقىتۋ جٷيەلەرٸن ٶزگە دە ۇشپا قوسىلىستاردى انىقتاۋعا ٷيرەتٸپ, مەديتسينا, كريميناليستيكا, ەكولوگييا جەنە باسقا دا تٷرلٸ سالالاردا كەڭٸنەن قولدانۋعا بولادى.
ەگەر جاساندى ينتەللەكت جٷيەسٸ اۋرۋعا تەن بەلگٸلەردٸ انىقتاي السا, بۇل ونىڭ دياگنوز قويۋعا دا مٷمكٸندٸگٸ بار ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ. بٸراق بۇل كٶپ داۋ تۋعىزۋى مٷمكٸن. سول سەبەپتەن, جاساندى ينتەللەكتٸ اۋا قۇرامىندا بەلگٸلٸ بٸر زاتتاردى انىقتايتىن قۇرال رەتٸندە قولدانىپ, قورىتىندى جاساۋ مەن شەشٸم قابىلداۋدى ادامدارعا قالدىرعان جٶن.
ماقالانىڭ تٷپنۇسقاسى: theconversation.com
