فوتو: dknews.kz
وسى كٷنٸ جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ادامداردى باقىلاۋ كٷشەيگەن. جي ٶمٸردٸ جەڭٸلدەتتٸ دەگەنٸمٸزبەن, قاۋٸپتٸ تۇستارى دا از ەمەس. دەگەنمەن جاساندى ينتەللەكت عىلىم سالاسىندا ەدەۋٸر العا وزىپ شىققانى راس. سونىمەن «جاساندى ينتەللەكت ادام ٶمٸرٸن قالاي ٶزگەرتتٸ?», «قانداي سالالاردا كەڭٸنەن قولدانىلادى?», «جاساندى ينتەللەكت ادامنان وزىپ كەتۋٸ مٷمكٸن بە?», «قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت سالاسى قالاي دامىپ جاتىر?» دەگەن سيياقتى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ٸزدەپ, Ult.kz تٸلشٸسٸ عجبم عك «اقپاراتتىق جەنە ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى ينستيتۋتى» رمك باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ٶركەن مامىرباەۆتىڭ پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
الدىمەن قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت جەنە تەحنولوگييالىق يننوۆاتسييا سالالارىندا بٸرنەشە قىزىقتى ەرٸ سەتتٸ جوبالار ٸسكە اسقانىن ايتا كەتكەنٸمٸز جٶن. بۇل تۋرالى ماتەريالدىڭ سوڭىندا تاعى تولىقتىرامىز. ەزٸرگە IT عالىم ٶركەن جۇماجانۇلى جاساندى ينتەللەكت دەپ ادامنىڭ ساناسى سيياقتى ەرتٷرلٸ فۋنكتسيونالدى فۋنكتسييالاردى باسقارا الاتىن كٷردەلٸ مەحانيزمدٸ اتادى.
فوتو: اشىق دەرەككٶز
«قازٸر عىلىم سالاسى رەتٸندە جاساندى ينتەللەكتٸ شەشەتٸن كٷردەلٸ ەسەپتەر بار. سولاردى شەشۋ پروتسەسٸندە, مىسالى, جەر قويناۋىن زەرتتەۋ, عارىشتى يگەرۋ سەكٸلدٸ سالالاردى اۆتوماتتاندىرۋعا تۋرا كەلدٸ. ادام بالاسىنىڭ قولى جەتپەيتٸن جەرلەردٸ, جٷيەلەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ, ينتەللەكتۋالدى جٷيەلەردٸ ەنگٸزۋ, جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ پايدا بولۋىنا ەكەلدٸ. سونىڭ بٸرٸ – قاراپايىم ChatGPT, مىسالى سٸز سۇراق قوياسىز – ول ەنتسيكلوپەدييا سيياقتى مەتٸندٸ قۇراپ, تالداۋ جاساپ, تٷسٸندٸرٸپ بەرەدٸ. سول سيياقتى ەرتٷرلٸ, كٷردەلٸ جاساندى ينتەللەكتٸ بار, ٶندٸرٸستە, عارىش سالاسىندا قولدانىلادى. وسىنداي جاساندى ينتەللەكتٸلەر اۆتوماتتاندىرىلعان پروتسەستە نەمەسە تەحنولوگييامەن قاتار دامىپ وتىردى. سوندىقتان عىلىم, تەحنولوگييانىڭ دامۋ بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت تە بارىنشا دامىپ, جەتٸلٸپ كەلە جاتىر. جاساندى ينتەللەكت ٶمٸرٸمٸزدٸ بارعان سايىن جەڭٸلدەتەدٸ. كيٸم-كەشەك, تاۋار ساتىپ الۋ بارىسىندا جي كٶمەگٸمەن كەز كەلگەن تاۋاردى تاۋىپ, ساتىپ الاسىز. كٷندەلٸكتٸ ماشينا ساتۋ, ٷي ساتىپ الۋ پروتسەسٸندە جاساندى ينتەللەكت بەلگٸلٸ بٸر سوماسىنا, پارامەترٸنە بايلانىستى سۇرانىستارىڭىزدى سارالاپ, قالاۋىڭىزدى الدىڭىزعا ەكەلە قويادى. سونىڭ ٸشٸندە تالداۋ جاساپ بەرە الادى. قاراپايىم رەفەرات جازۋدا سٸز ChatGPT-دٸ قولدانا الاسىز. جي كەن ٶندٸرٸسٸندە قولدانىلادى, ادام تٷسە المايتىن تەرەڭدٸكتٸ روبوتتاردىڭ سانالى تٷردە جۇمىس ٸستەپ, بەلگٸلٸ بٸر مينەرالداردى ٶندٸرٸپ بەرۋٸ نەمەسە حيمييا پروتسەسٸندە ەرتٷرلٸ حيمييالىق رەاكتسييالاردى قاداعالاۋى مٷمكٸن, نەمەسە يادرو ٶنەركەسٸبٸندە, ٶزٸڭٸز بٸلەسٸز, سينتەز جٷرٸپ جاتادى, جوعارى تەمپەراتۋرادا جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك بولادى, ياعني مۇندا دا جي كٶمەگٸنە زەرۋمٸز. ياعني ادامنىڭ اتقارۋى قيىن جۇمىستىڭ كٶبٸن جاساندى ينتەللەكت باسقارىپ, ٶمٸردٸ بارىنشا جەڭٸلدەتٸپ كەلە جاتىر. جەڭٸلدەتكەن سايىن دامۋ, كٷردەلٸ ەسەپتەردٸ شەشۋگە جول اشىلادى. عىلىمي تەحنيكامىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا, جۇمىسىمىزدىڭ جەڭٸلدەۋٸنە جي وسىنداي ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەر بەرٸپ, ىقپال ەتەدٸ», – دەيدٸ ٶركەن مامىرباەۆ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ەرقاشان بٸلٸكتٸ, بٸلٸمدٸ ادام روبوتتى باسقارادى. ٶركەنيەتكە ٸلەسە الماساق, جاڭا تەحنولوگييالاردى مەڭگەرمەسەك, قولدانباساق, ارتتا قالارىمىز انىق. ياعني جاڭا تەحنولوگييالاردى ٶزٸمٸز جاساۋىمىز كەرەك. ونىڭ سٶزٸنشە, قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ ٷشٸن ٶزٸمٸزگە كەرەك اقپاراتتاردى ەلەكتروندى جٷيەگە ەنگٸزۋ كەرەك. مىسالى, امەريكا وسىعان دەيٸنگٸ ٶزٸنٸڭ ەسەپتەرٸن ەلەكتروندى تٷردە بٸر جٷيەگە ساقتاپ وتىردى. وسى مەلٸمەتتەرٸ ٶسٸپ, ميلليونداعان اقپارات پايدا بولعان كەزدە ەلگٸ اقپاراتتى سۋىرىپ الۋ ارقىلى جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ٷيرەتكەن. ال سودان اقپاراتقا تالداۋ جاساۋ ارقىلى ينتەللەكت دامىپ وتىردى.
«بٸز دە بٷكٸل جٷيەنٸ, اقپاراتتى ەلەكتروندى نۇسقادا ساقتاپ, ولاردى جٷيەلٸ قۇرىپ وتىرساق, جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ ٶزٸن جاساۋعا مٷمكٸندٸك بارىن, وسى سالانى دامىتا بەرەتٸنٸمٸزدٸ تٷسٸنەمٸز. ارنايى سەرۆەرلەرٸمٸزگە سۋپەركومپيۋتەرلەر ورتالىعىن اشىپ, سول ورتالىقتاردا دەرەكتەر ساقتاۋىمىز قاجەت. ول دەرەكتەردٸ ارنايى تالداۋ جٷيەلەرٸن انىقتاپ جەنە وعان جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ورناتىپ, دەرەكتەردٸ باسقارىپ, كەرەكتٸ سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتٸندەي جٷيە قۇرۋ ماڭىزدى. ال قانداي مەسەلەلەرگە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت دەگەندە, ەڭ بٸرٸنشٸ, ستاندارتتاردى انىقتاۋ, بٸلٸكتٸ ماماندار دايارلاۋ, قاجەت قۇجاتتارمەن, باعدارلامالارمەن, تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋدٸ ويلاستىرعان جٶن. ارنايى ينستيتۋتتاردى دامىتىپ, ٷكٸمەت پەن نارىقتاعى كومپانييالارمەن بايلانىستىرۋىمىز دا كەرەك», – دەيدٸ ٶركەن جۇماجانۇلى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قازاقستاندا ٸسكە اسقان جوبالار ەرتٷرلٸ سالالاردا, سونىڭ ٸشٸندە مەديتسينا, بٸلٸم بەرۋ, قارجى جەنە ٶنەركەسٸپتٸ اۆتوماتتاندىرۋ سيياقتى سالالاردا ادامداردىڭ ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتساق:
فوتو: Freepik
«Nommi – قازاقستاندىق ستارتاپ, Wi-Fi روۋتەرلەرٸن ەزٸرلەۋگە ماماندانعان. بۇل روۋتەرلەر ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن جەرٸندە ينتەرنەتكە قوسىلۋ مٷمكٸندٸگٸن ۇسىنادى. Nommi جوباسى ارقىلى ادامدار ساپاردا جٷرگەندە دە, جۇمىس ٸستەگەندە دە ٶزدەرٸنٸڭ قۇرىلعىلارىن ينتەرنەتكە قوسا الادى.
Clockster – جۇمىس ۋاقىتىن باقىلاۋعا ارنالعان جي نەگٸزٸندەگٸ پلاتفورما. Clockster كومپانييالارعا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جۇمىس ۋاقىتىن باسقارۋعا كٶمەكتەسەدٸ, بۇل, ٶز كەزەگٸندە, جۇمىس ٷردٸسٸن جەتٸلدٸرٸپ, ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرادى.
BI Group – قازاقستاننىڭ قۇرىلىس سەكتورىندا جاساندى ينتەللەكت پەن تەحنولوگييالاردى قولدانۋ بويىنشا جەتەكشٸ كومپانييالاردىڭ بٸرٸ. ولار قۇرىلىس پروتسەستەرٸن اۆتوماتتاندىرۋ جەنە تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن جي تەحنولوگييالارىن پايدالانادى.
SmartSatu – E-commerce سالاسىنداعى ستارتاپ, ول لوگيستيكا جەنە تاسىمالداۋ پروتسەستەرٸن وپتيميزاتسييالاۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانادى. بۇل جوبا ٶنٸمدەردٸ جىلدام ەرٸ تيٸمدٸ جەتكٸزۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
Enbek – قازاقستاننىڭ جۇمىسپەن قامتۋ پورتالى, ول جۇمىس ٸزدەۋشٸلەر مەن جۇمىس بەرۋشٸلەر اراسىنداعى بايلانىستى جەڭٸلدەتۋ ٷشٸن جي ەلەمەنتتەرٸن قولدانادى. بۇل پلاتفورمادا جۇمىس ٸزدەۋ جەنە تالاپ ەتٸلەتٸن داعدىلارعا سەيكەس جۇمىس ورىندارىن تابۋ پروتسەسٸ وڭتايلانعان.
بۇل جوبالار – قازاقستانداعى يننوۆاتسييا مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى كەيبٸر سەتتٸ قادامدار بار ەكەنٸنە دەلەل.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
