Foto: dknews.kz
Osy kúni jasandy intellekt arqyly adamdardy baqylaý kúsheigen. JI ómirdi jeńildetti degenimizben, qaýipti tustary da az emes. Degenmen jasandy intellekt ǵylym salasynda edáýir alǵa ozyp shyqqany ras. Sonymen «Jasandy intellekt adam ómirin qalai ózgertti?», «Qandai salalarda keńinen qoldanylady?», «Jasandy intellekt adamnan ozyp ketýi múmkin be?», «Qazaqstanda jasandy intellekt salasy qalai damyp jatyr?» degen siiaqty suraqtardyń jaýabyn izdep, Ult.kz tilshisi ǴJBM ǴK «Aqparattyq jáne esepteý tehnologiialary institýty» RMK bas direktorynyń orynbasary Órken Mamyrbaevtyń pikirin bildi.
Aldymen Qazaqstanda jasandy intellekt jáne tehnologiialyq innovatsiia salalarynda birneshe qyzyqty ári sátti jobalar iske asqanyn aita ketkenimiz jón. Bul týraly materialdyń sońynda taǵy tolyqtyramyz. Ázirge IT ǵalym Órken Jumajanuly jasandy intellekt dep adamnyń sanasy siiaqty ártúrli fýnktsionaldy fýnktsiialardy basqara alatyn kúrdeli mehanizmdi atady.
Foto: Ashyq derekkóz
«Qazir ǵylym salasy retinde jasandy intellekti sheshetin kúrdeli esepter bar. Solardy sheshý protsesinde, mysaly, jer qoinaýyn zertteý, ǵaryshty igerý sekildi salalardy avtomattandyrýǵa týra keldi. Adam balasynyń qoly jetpeitin jerlerdi, júielerdi avtomattandyrý, intellektýaldy júielerdi engizý, jasandy intellektiniń paida bolýyna ákeldi. Sonyń biri – qarapaiym ChatGPT, mysaly siz suraq qoiasyz – ol entsiklopediia siiaqty mátindi qurap, taldaý jasap, túsindirip beredi. Sol siiaqty ártúrli, kúrdeli jasandy intellekti bar, óndiriste, ǵarysh salasynda qoldanylady. Osyndai jasandy intellektiler avtomattandyrylǵan protseste nemese tehnologiiamen qatar damyp otyrdy. Sondyqtan ǵylym, tehnologiianyń damý barysynda jasandy intellekt te barynsha damyp, jetilip kele jatyr. Jasandy intellekt ómirimizdi barǵan saiyn jeńildetedi. Kiim-keshek, taýar satyp alý barysynda JI kómegimen kez kelgen taýardy taýyp, satyp alasyz. Kúndelikti mashina satý, úi satyp alý protsesinde jasandy intellekt belgili bir somasyna, parametrine bailanysty suranystaryńyzdy saralap, qalaýyńyzdy aldyńyzǵa ákele qoiady. Sonyń ishinde taldaý jasap bere alady. Qarapaiym referat jazýda siz ChatGPT-di qoldana alasyz. JI ken óndirisinde qoldanylady, adam túse almaityn tereńdikti robottardyń sanaly túrde jumys istep, belgili bir mineraldardy óndirip berýi nemese himiia protsesinde ártúrli himiialyq reaktsiialardy qadaǵalaýy múmkin, nemese iadro ónerkásibinde, ózińiz bilesiz, sintez júrip jatady, joǵary temperatýrada jumys atqarylýy kerek bolady, iaǵni munda da JI kómegine zárýmiz. Iaǵni adamnyń atqarýy qiyn jumystyń kóbin jasandy intellekt basqaryp, ómirdi barynsha jeńildetip kele jatyr. Jeńildetken saiyn damý, kúrdeli esepterdi sheshýge jol ashylady. Ǵylymi tehnikamyzdyń qaryshtap damýyna, jumysymyzdyń jeńildeýine JI osyndai úlken múmkindikter berip, yqpal etedi», – deidi Órken Mamyrbaev.
Mamannyń aitýynsha, árqashan bilikti, bilimdi adam robotty basqarady. Órkenietke ilese almasaq, jańa tehnologiialardy meńgermesek, qoldanbasaq, artta qalarymyz anyq. Iaǵni jańa tehnologiialardy ózimiz jasaýymyz kerek. Onyń sózinshe, Qazaqstanda jasandy intellektini damytý úshin ózimizge kerek aqparattardy elektrondy júiege engizý kerek. Mysaly, Amerika osyǵan deiingi óziniń esepterin elektrondy túrde bir júiege saqtap otyrdy. Osy málimetteri ósip, milliondaǵan aqparat paida bolǵan kezde álgi aqparatty sýyryp alý arqyly jasandy intellektini úiretken. Al sodan aqparatqa taldaý jasaý arqyly intellekt damyp otyrdy.
«Biz de búkil júieni, aqparatty elektrondy nusqada saqtap, olardy júieli quryp otyrsaq, jasandy intellektiniń ózin jasaýǵa múmkindik baryn, osy salany damyta beretinimizdi túsinemiz. Arnaiy serverlerimizge sýperkompiýterler ortalyǵyn ashyp, sol ortalyqtarda derekter saqtaýymyz qajet. Ol derekterdi arnaiy taldaý júielerin anyqtap jáne oǵan jasandy intellektini ornatyp, derekterdi basqaryp, kerekti suraqtarǵa jaýap beretindei júie qurý mańyzdy. Al qandai máselelerge nazar aýdarýymyz qajet degende, eń birinshi, standarttardy anyqtaý, bilikti mamandar daiarlaý, qajet qujattarmen, baǵdarlamalarmen, tehnikamen qamtamasyz etýdi oilastyrǵan jón. Arnaiy institýttardy damytyp, Úkimet pen naryqtaǵy kompaniialarmen bailanystyrýymyz da kerek», – deidi Órken Jumajanuly.
Joǵaryda aitqanymyzdai, Qazaqstanda iske asqan jobalar ártúrli salalarda, sonyń ishinde meditsina, bilim berý, qarjy jáne ónerkásipti avtomattandyrý siiaqty salalarda adamdardyń ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Atap aitsaq:
Foto: Freepik
«Nommi – Qazaqstandyq startap, Wi-Fi roýterlerin ázirleýge mamandanǵan. Bul roýterler álemniń kez kelgen jerinde internetke qosylý múmkindigin usynady. Nommi jobasy arqyly adamdar saparda júrgende de, jumys istegende de ózderiniń qurylǵylaryn internetke qosa alady.
Clockster – Jumys ýaqytyn baqylaýǵa arnalǵan JI negizindegi platforma. Clockster kompaniialarǵa qyzmetkerleriniń jumys ýaqytyn basqarýǵa kómektesedi, bul, óz kezeginde, jumys úrdisin jetildirip, ónimdilikti arttyrady.
BI Group – Qazaqstannyń qurylys sektorynda jasandy intellekt pen tehnologiialardy qoldaný boiynsha jetekshi kompaniialardyń biri. Olar qurylys protsesterin avtomattandyrý jáne tiimdiligin arttyrý úshin JI tehnologiialaryn paidalanady.
SmartSatu – E-commerce salasyndaǵy startap, ol logistika jáne tasymaldaý protsesterin optimizatsiialaý úshin jasandy intellektini qoldanady. Bul joba ónimderdi jyldam ári tiimdi jetkizýge kómektesedi.
Enbek – Qazaqstannyń jumyspen qamtý portaly, ol jumys izdeýshiler men jumys berýshiler arasyndaǵy bailanysty jeńildetý úshin JI elementterin qoldanady. Bul platformada jumys izdeý jáne talap etiletin daǵdylarǵa sáikes jumys oryndaryn tabý protsesi ońtailanǵan.
Bul jobalar – Qazaqstandaǵy innovatsiia men jasandy intellekt salasyndaǵy keibir sátti qadamdar bar ekenine dálel.
Aqbota Musabekqyzy
