تٷركٸستان قالاسىنىڭ تاريحى 2800 جىلعا جەتۋٸ جەنە كٶنە شاھار سامارقاند سەكٸلدٸ ەسكٸ قالالاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى مٷمكٸن. بۇل تۋرالى قالا ەكٸمٸ راشيد ايۋپوۆ تاريحشىلار مەن ارحەولوگتارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ايتتى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
باسقوسۋدا قالا باسشىسى مەن يۋنەسكو-نىڭ ارنايى ٶكٸلٸ دميتريي ۆوياكين مەن ە. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى باۋىرجان بايتاناەۆپەن شاھار ٷشٸن ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ تالقىلادى. جيىندا ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ ارحەولوگ پەن يۋنەسكو-نىڭ ارنايى ٶكٸلٸ بٷگٸنگٸ تابىلعان ماتەريالدارعا سەيكەس, كەمٸندە تٷركٸستان قالاسىنىڭ تاريحى 1500 ەمەس, 2200 جىلدان باستالادى دەپ بولجاپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. دەسە دە بۇل سەيكەسٸنشە ناقتى توقتالعان شەشٸم ەمەس,- دەيدٸ قالا باسشىسى.
«ەلٸ دە كٶنە شاھارعا ۋربانيستيكامەن قارايتىن بولسا, 2800 جىلعا جەتۋٸ جەنە دە ونىڭ جاسى سامارقاند سەكٸلدٸ ەسكٸ قالالاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ەبدەن مٷمكٸن. جالپى, ەكٸمدٸك ۇسىنىستى ەكٸ اي بۇرىن جاساعان بولاتىن. وسى جىلى انىقتاپ بٷكٸل قۇجاتتارى ٶتكٸزٸلٸپ, كەلەر جىلدىڭ كٷزٸنە دەيٸن يۋنەسكو-نىڭ 100-گە جۋىق مەملەكەتتەن ارنايى ماماندارى قارايدى. 2021 جىلدىڭ قاراشا ايىندا نەتيجەسٸ شىعىپ, بەكٸتٸلەتٸن بولادى دەگەن بولجام بار», - دەيدٸ راشيد ايۋپوۆ.
ال, قر ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ, ە.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى ب.بايتاناەۆتىڭ سٶزٸنشە, بۇعان دەيٸن جارييالانعان دەرەكتەردە ارحەولوگ ە.سماعۇلوۆ تٷركٸستان قالاسىنىڭ تاريحىنا - 1500 جىل بولۋى ىقتيمال دەپ كٶرسەتكەن.
«وسىدان 20 جىل بۇرىن تٷركٸستان قالاسىنا 1500 جىل دەپ تويلانىپ كەتتٸ. بٸراق, ول كەزدە مەملەكەتتٸك باعدارلامالار جوق ەدٸ. 2004 جىلى »مەدەني مۇرا« باعدارلاماسى پايدا بولىپ, سونىڭ اياسىندا زەرتتەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, تٷركٸستان قالاسىنىڭ عاسىرى ودان دا كٶپ ەكەنٸ انىقتالعان ەدٸ. قازٸرگٸ كەزدەگٸ مەلٸمەتتەر بويىنشا تٷركٸستاننىڭ جاسى - 2200 جىل. بٸراق, قالانىڭ مەدەني قاباتتارى تولىق زەرتتەلگەن جوق. سوندىقتان دا, ينستيتۋت ۇجىمى جەنە قازاقستان عالىمدارىنا تٷركٸستان قالاسىنىڭ ناعىز ۋاقىتىن انىقتاۋ ماقساتىندا, ارحەولوگييالىق ەدٸستەر بويىنشا ستراتەگرافيياسى مەن مەدەني قاباتتارىن زەرتتەۋ قاجەتتٸگٸ تۋىنداپ وتىر. بٸزدٸڭ ويىمىزشا, 2200 ەمەس, 2500 نەمەسە ودان دا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. سەبەبٸ, كٶپتەگەن ساق, ماسساگەت سىندى تايپالار سىردارييا بويىندا مەكەن ەتكەن. ولار وسى جەردە دە تٸرشٸلٸك ەتۋٸ مٷمكٸن. بٸز ونى ارحەولوگييالىق ەدٸستەمەلەرمەن زەرتتەپ قانا ايتا الامىز», - دەدٸ ب.بايتاناەۆ.
جيىندا يۋنەسكو-نىڭ ارنايى ٶكٸلٸ, حالىقارالىق ورتالىق ازييا زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى دميتريي ۆوياكين وبلىس, قالا باسشىلارىنىڭ عالىمدار جۇمىسىنا جەنە تاريحقا كٶڭٸل بٶلگەنٸ قۇپتارلىق مەسەلە ەكەندٸٸگن اتاپ ٶتتٸ. تٷركٸستان قالاسىن ناقتى جاسىن انىقتاۋ تەك قازاقستان ٷشٸن عانا ەمەس, حالىقارالىق قوعامدا دا ٶتە ماڭىزدى جاڭالىق بولاتىنىن ايتتى.
«تٷركٸستان بٷكٸل ەلەمگە ق. ا. ياساۋي كەسەنەسٸ ارقىلى تانىمال شاھار. بٸراق كەسەنە ٶز-ٶزٸمەن پايدا بولعان جوق. ول ٶتە تاريحي قالانىڭ شەكاراسىندا پايدا بولدى. بٸراق ول قانشالىقتى تاريحي? بۇل سۇراققا ەشكٸم جاۋاپ بەرە المايدى. كٶپتەگەن ارحەلوگتاردىڭ زەرتتەۋلەرٸ ەلٸ دە جاسىن جوعارى باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل ەلٸ ناقتى نە سوڭعى شەشٸم ەمەس. نەتيجەسٸندە, بٸز ٶتە تاريحي شاھاردا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىمىزدى قۇرمەت تۇتىپ, ماقتاناتىن بولامىز. جەنە بەرٸ وسىنداي تاريحي مەكەندٸ كٶرۋگە ۇمتىلىپ, قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن بولادى», - دەدٸ دميتريي ۆوياكين.
