تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى قانداي جوبالار جٷزەگە اسادى?

فوتو: Gov.kz

قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىنداعى ٸس-شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ باستالدى. بۇل - مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىنىڭ بٸرٸ. ٸس-شارالار جوسپارىن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بەكٸتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.

جوسپار 8 باعىتتان تۇرادى جەنە 100 نەگٸزگٸ ٸس-شارانى قامتيدى. وندا اتالمىش جىلدى ۇيىمداستىرۋشىلىق سٷيەمەلدەۋ, ستراتەگييالىق جەنە نورماتيۆتٸك قامتاماسىز ەتۋ, AI-SANA باستاماسى اياسىندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, مەملەكەتتٸك ورگانداردى GovTech مودەلٸنە كٶشٸرۋ سيياقتى تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ كەڭ اۋقىمدى مٸندەتتەرٸ قامتىلادى. سونىمەن قاتار كيبەرقاۋٸپسٸزدٸككە, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمعا, سالالاردى تسيفرلاندىرۋعا, قالالار مەن ٶڭٸرلەردٸ كەشەندٸ دامىتۋعا جەنە جاڭا ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. جىلدىڭ رەسمي اشىلۋى ناۋرىز ايىندا Alem.AI الاڭىندا ٶتەدٸ.

ستراتەگييالىق جەنە نورماتيۆتٸك قامتاماسىز ەتۋ

بۇل باعىتتا «Digital Qazaqstan» ستراتەگيياسىن ەزٸرلەۋ, وتاندىق IT-كومپانييالارعا سالىقتىق جەنە رەتتەۋشٸلٸك ىنتالاندىرۋ شارالارىن قالىپتاستىرۋ كٶزدەلگەن. سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, دەرەكتەر, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك, تەلەكوممۋنيكاتسييا جەنە تسيفرلىق اكتيۆتەر سالالارى بويىنشا نەگٸزگٸ زاڭنامالىق باستامالاردىڭ كەمٸندە 90%-ىن قابىلداۋ جوسپارلانعان.

ادامي كاپيتالدى دامىتۋ

AI-SANA باستاماسى اياسىندا جي-بٸلٸم بەرۋدٸ مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, سونداي-اق ەرەسەكتەردٸ قايتا دايارلاۋ جەنە بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ باعدارلامالارىندا كەڭٸنەن ەنگٸزۋ كٶزدەلگەن.

ورتا بٸلٸم بەرۋ دەڭگەيٸندە Day of AI Qazaqstan باستاماسى مەن TUMO ورتالىقتارىن اشۋ پىسىقتالۋدا. جالپى العاندا, تسيفرلىق جەنە جي-داعدىلاردى دامىتۋ باعدارلامالارىمەن بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ بارلىق ساتىلارىنداعى كەمٸندە 450 مىڭ وقۋشى مەن وقىتۋشى قامتىلاتىن بولادى.

جي-ماماندارىن دايىنداۋ ٷشٸن بيىل AI University جوباسىنىڭ العاشقى كەزەڭٸ ٸسكە قوسىلىپ, ٶڭٸرلەردە Tomorrow School جاساندى ينتەللەكت مەكتەبٸ كەڭەيتٸلەدٸ. سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور باسشىلارىنا ارنالعان «AI Governance 500» باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلادى. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە ارنالعان AI Qyzmet باعدارلاماسى جالعاسادى جەنە كومپانييا قىزمەتكەرلەرٸ جي كٶمەگٸمەن جۇمىستارىن جەڭٸلدەتەتٸن بيزنەسكە ارنالعان جاڭا AI Corporate باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلادى.

GovTech: مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تسيفرلىق مودەلٸ

مەملەكەتتٸك ورگانداردى GovTech مودەلٸنە كٶشٸرۋ اياسىندا تسيفرلىق جۇمىس ورنىنا باسا نازار اۋدارىلىپ, eGov جەنە eGov business مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋ, ەلەۋمەتتٸك ەمييان قىزمەتتەرٸن دامىتۋ جەنە ۇلتتىق جي پلاتفورماسىندا جي شەشٸمدەرٸن ەنگٸزۋ جوسپارلانعان.

نەتيجەسٸندە:

• - مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ كەمٸندە 80%-ى Gov Workspace بٸرىڭعاي تسيفرلىق جۇمىس ورنىمەن قامتىلادى;
• - كەمٸندە 50 مەملەكەتتٸك قىزمەت جي قولدانۋ ارقىلى كٶرسەتٸلەدٸ;
• - مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق جٷيەلەردٸڭ كەمٸندە 30%-ى QazTech پلاتفورماسىنا كٶشٸرٸلەدٸ.

سونىمەن قاتار پويىزداردا, ۇشاقتاردا, تۋريستٸك ايماقتاردا جەنە شەكارا ينفراقۇرىلىمى نىساندارىندا ينتەرنەتكە قولجەتٸمدٸلٸك قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. زاماناۋي Direct to Cell سپۋتنيكتٸك بايلانىسى ٸسكە قوسىلادى. بۇل ازاماتتار مەن بيزنەسكە كٶرسەتٸلەتٸن تسيفرلىق قىزمەت ساپاسىن كەمٸندە 75%-عا ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. 

كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك جەنە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم

بۇل باعىتتا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ بٸرىڭعاي كونتۋرىن نىعايتۋ, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸنە كيبەراۋديت جٷرگٸزۋ, وسالدىقتاردى جويۋ جەنە دەربەس دەرەكتەردٸ قورعاۋ شارالارىن كٷشەيتۋ كٶزدەلگەن. مەملەكەتتٸك جٷيەلەردٸ جاڭا مەملەكەتتٸك دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ ورتالىعىنا كٶشٸرۋ باسىمدىققا يە. 

سالالاردى تسيفرلاندىرۋ

ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸ سالالارىندا تسيفرلىق شەشٸمدەر ەنگٸزٸلەدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا باسقارۋ پروتسەستەرٸن اۆتوماتتاندىرۋ, دەرەكتەردٸ تسيفرلاندىرۋ جەنە Big Data قالىپتاستىرۋ, جي ارقىلى تالداۋ, تسيفرلىق ەگٸزدەر جاساۋ, IoT داتچيكتەرٸ مەن درونداردى پايدالانۋ جەنە سالىقتىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ تسيفرلىق مودەلٸ مەن پرواكتيۆٸن ەنگٸزۋ بار.

جوسپارعا سەيكەس:

• - ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى باسقارۋ جٷيەلەرٸنە جي ەنگٸزٸلەدٸ;
• - گەولوگييالىق ورتانى بٸرٸڭعاي تسيفرلاندىرۋ ارقاسىندا گەولوگييالىق دەرەكتەردٸڭ كەمٸندە 90%-ى تسيفرلىق فورماتقا كٶشٸرٸلەدٸ;
• - ترانسشەكارالىق ساۋدا-لوگيستيكا پروتسەستەرٸنٸڭ تولىق تسيفرلىق كونتۋرى ٸسكە قوسىلادى;
• - اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جي-باقىلاۋ ەنگٸزۋ ارقاسىندا ٶنٸمدٸلٸكتٸڭ 10%-عا ارتۋى مەن اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸنٸڭ «ەگٸندٸكتەن, ساتۋ ورىندارىنا دەيٸنگٸ» تسيفرلىق قوزعالىسى قامتىلاتىن بولادى;
• - قۇرىلىس جوبالارىنىڭ كەمٸندە 30%-ى باس تسيفرلىق جوبالار مەن BIM-مودەلدەۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى;
• - قارجى ۇيىمدارىنىڭ كەمٸندە 30%-ى مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ بٸرىڭعاي بٸرٸكتٸرٸلگەن ورتاسىنا قوسىلادى;
• - ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك سالاسىنىڭ نەگٸزگٸ پروتسەستەرٸنٸڭ 90%-ى تسيفرلىق فورماتقا ٶتەدٸ.

قالالار مەن ٶڭٸرلەر

قالالار مەن ٶڭٸرلەردٸ كەشەندٸ تسيفرلىق دامىتۋ اياسىندا اۋىلدارعا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸلەرٸ تارتىلادى, اۆتوجولدار موبيلدٸ ينتەرنەتپەن قامتىلادى, 20  قالادا 5G جەلٸسٸ دامىتىلادى.

حقكو-لار تسيفرلىق حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ كەڭسەلەرٸنە ترانسفورماتسييالانادى. استانادا Smart City جوباسى ٸسكە قوسىلىپ, IT-حابتار كەڭەيتٸلەدٸ.

كٷتٸلەتٸن نەتيجەلەر:

• - ازاماتتاردىڭ 99%-ى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتكٸزەدٸ;
• - 20 ٸرٸ قالا 100% 5G جەلٸسٸمەن قامتىلادى;
• - قالالىق ورتا جايلىلىعى يندەكسٸ جىل سايىن كەمٸندە 15%-عا ٶسەدٸ;
• - كەمٸندە 20 حقكو ٶز ٶزٸنە قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورلارى بار تسيفرلىق فورماتقا كٶشٸرٸلەدٸ.

جاڭا ەكونوميكا

جاڭا ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ باعىتىندا پيلوتسىز يندۋسترييانى دامىتۋ جەنە تٶمەن بيٸكتٸكتەر ەكونوميكاسىن دامىتۋ (ەقر اياسىندا كەمٸندە 5 پيلوتتىق جوبانى ٸسكە قوسۋ), رەتتەلەتٸن كريپتويندۋسترييا مەن تسيفرلىق اكتيۆتەردٸ ٸسكە قوسۋ, مەملەكەتتٸك ماينينگ جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ جەنە وتاندىق سپۋتنيكتەردٸ وربيتاعا جەنە ەكسپورتقا شىعارۋ جوسپارلانعان.