فوتو: Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى رەسپۋبليكالىق پەداگوگتەر سەزٸنە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ, ەڭ الدىمەن, جيىنعا قاتىسۋشىلاردى ۇستازدار كٷنٸمەن قۇتتىقتاپ, ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى جارقىن, دامىعان مەملەكەتكە اينالۋى ٷشٸن مۇعالٸمدەر قاۋىمى ايانباي ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– احمەت بايتۇرسىنۇلى «بٸز ەلدٸ تٷزەۋدٸ بالا وقىتۋ ٸسٸن تٷزەۋدەن باستاۋىمىز كەرەك» دەگەن. ۇلت ۇستازىنىڭ بۇل سٶزٸ قاشاندا ورىندى. بٸلٸم مەن عىلىم – تابىسقا جەتۋدٸڭ ەڭ باستى كٸلتٸ. ٶسكەلەڭ ۇرپاققا تاعىلىمدى تەربيە جەنە وزىق بٸلٸم بەرۋ – ٶتە ماڭىزدى مٸندەت. سوندىقتان ۇستازدار قاۋىمىنا, ياعني سٸزدەرگە زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇعالٸمدەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋعا جەنە بەدەلٸن ارتتىرۋعا مەملەكەت تاراپىنان ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.
– مەنٸڭ باستاماممەن 2019 جىلى «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» جەكە زاڭ قابىلداندى. سوڭعى تٶرت جىلدا ۇستازداردىڭ جالاقىسى 2 ەسە ٶستٸ. جاقىندا بالاباقشا تەربيەشٸلەرٸنٸڭ ايلىعى 30 پايىزعا كٶبەيدٸ. ۇستازداردىڭ ەڭبەك دەمالىسى ۇزارتىلدى. مۇعالٸمنٸڭ مٸندەتٸنە كٸرمەيتٸن ارتىق جۇمىستىڭ بەرٸ الىنىپ تاستالدى. ۇستازداردىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە باسا مەن بەرٸلٸپ جاتىر. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ٷش جىلدا 220-عا جۋىق پەداگوگ شەتەلدە وقىپ كەلدٸ. مۇعالٸم ماماندىعىن تاڭداعان جاستارعا قويىلاتىن تالاپ كٷشەيدٸ. وسى سالاداعى ستۋدەنتتەردٸڭ ستيپەنديياسى 2,5 ەسە كٶبەيدٸ. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بٸز, ەڭ الدىمەن, بٸلٸكتٸ ۇستاز دايارلاۋ ٸسٸنە ايرىقشا مەن بەرٸپ وتىرمىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸندە پەداگوگيكا سالاسى عىلىمنىڭ ەڭ ماڭىزدى تارماعىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. سوندىقتان بۇل سالاعا تٷبەگەيلٸ جاڭا كٶزقاراس قاجەت. وسى رەتتە پرەزيدەنت بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى بٸرقاتار ماڭىزدى مەسەلەگە توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇستازداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى پەداگوگتەردٸڭ بٷگٸندە تەك پەندٸ عانا ٷيرەتٸپ قويمايتىنىن, سونداي-اق بالالاردىڭ ەلەۋمەتتٸك داعدىلارى مەن ەموتسييالىق ينتەللەكتٸسٸن دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸنٸن ايتتى. وسىناۋ جوعارى اتقا لايىق بولۋ ٷشٸن مۇعالٸمدەر ەردايىم كەسٸبي تۇرعىدان دامىپ, ٶزگەرٸستەرگە دايىن بولۋعا تيٸس.
– پەداگوگ – ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ٷدەرٸسٸندەگٸ ەڭ ماڭىزدى بۋىن. سوندىقتان بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ٶتە ماڭىزدى. الايدا قازٸر مەكتەپتەرٸمٸزدە ماماندار تاپشى. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 5 مىڭ پەداگوگ جەتپٸسپەيدٸ. بۇل كٶرسەتكٸش جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدٸ. ال پەداگوگيكا سالاسىندا وقىعان ەربٸر بەسٸنشٸ تٷلەك ٶز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ٸستەمەيدٸ. بۇعان قوسا مۇعالٸمدەردٸڭ 23 پايىزىندا عانا جوعارى بٸلٸكتٸلٸك ساناتى بار. مۇنىڭ بەرٸ پەداگوگتەردٸ دايارلاۋ جەنە ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ تەسٸلدەرٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا قاتىستى باعدارلامالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ زامان تالابىن ەسكەرمەيتٸن بۇرىنعى ەدٸستەمەلەرگە نەگٸزدەلگەن. زاماناۋي تەسٸلدەر مەن تەحنولوگييانى ەنگٸزە وتىرىپ, وقۋ باعدارلامالارىن قايتا قاراۋ, جاڭعىرتۋ قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بالالاردىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي وزىق بٸلٸم الۋى قاجەت ەكەنٸن ەكٸنشٸ ماڭىزدى مەسەلە رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– عالىمدار 2050 جىلعا قاراي قازٸرگٸ كەسٸپتەردٸڭ جارتىسىنا جۋىعىن تسيفرلىق جەنە تەحنيكالىق جٷيەلەر الماستىرادى دەگەن بولجام ايتۋدا. سوندىقتان ازاماتتارىمىز جاڭا زامانعا قاجەتتٸ داعدىلاردى ٷيرەنۋٸ كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مٸندەت. بۇرىن «العان ديپلومىڭ ٶمٸر بويى ازىق بولادى» دەگەن تٷسٸنٸك بار ەدٸ. ەندٸ ونىڭ ورنىن «ٶمٸر بويى وقى جەنە ٷيرەن» دەگەن قاعيدا باسۋى كەرەك. قازٸر جۇمىس بەرۋشٸلەر ٷشٸن ەڭ باستىسى ديپلوم نەمەسە سەرتيفيكات ەمەس. ولار ٸزدەنە بٸلەتٸن, جاڭا تالاپقا يكەمدەلە الاتىن, تەرتٸپتٸ جەنە ۇقىپتى جاس مامانداردى باعالايدى. ياعني, قىزمەتكەردٸڭ قولىنداعى قاعازعا ەمەس, قارىم-قابٸلەتٸنە مەن بەرەدٸ. سوندىقتان ەر ازامات ٷزدٸكسٸز وقۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ايرىقشا توقتالعان ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ – مەكتەپتەگٸ ورىن تاپشىلىعى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدە جىل سايىن 400 مىڭنان استام بالا دٷنيەگە كەلەدٸ. بۇل – ەرينە, قۋانتارلىق جايت. الايدا دەموگرافييانىڭ ٶسۋ قارقىنى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە ٷلكەن سالماق تٷسٸرەدٸ.
– تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدە 2300-گە جۋىق مەكتەپ سالىندى. سونىڭ نەتيجەسٸندە تٶرت اۋىسىممەن وقىتۋدان ارىلدىق. دەگەنمەن «ٷش اۋىسىممەن» وقۋ جٷيەسٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن بار. كٶپتەگەن مەكتەپتٸڭ تەحنيكالىق جابدىعى ەسكٸرگەن. وسى مەسەلەنٸڭ بەرٸن جوسپارلى تٷردە شەشۋٸمٸز قاجەت. مەنٸڭ باستاماممەن ەلٸمٸزدە «جايلى مەكتەپ» جوباسى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە بارلىق ايماقتا, سونىڭ ٸشٸندە اۋىلدىق جەرلەردە جٷزدەگەن بٸلٸم ورداسى سالىنادى. سونىڭ ارقاسىندا ٷش اۋىسىممەن وقىتۋدان بٸرجولا قۇتىلامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جاقىندا ەلٸمٸزدٸڭ كەسٸپكەرلەرٸمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قايىرىمدىلىق رەتٸندە وبلىستاردا, قالالاردا مەكتەپ سالۋ مەسەلەسٸن قوزعاعانىن جەتكٸزدٸ. بۇدان بٶلەك, سىبايلاس جەمقورلىق ٷشٸن جاۋاپقا تارتىلعانداردىڭ زاڭسىز تاپقان قارجىسى مەكتەپ سالۋعا جۇمسالىپ جاتىر. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 13 مەكتەپ سالىندى. جىل سوڭىنا دەيٸن تاعى دا 33 مەكتەپ بوي كٶتەرەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەكتەپتٸ ەڭ قاۋٸپسٸز ورىنعا اينالدىرۋدىڭ, بٸلٸم وشاقتارىنىڭ بەرٸنە دابىل قاعۋ, بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸن ورناتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن تاعى دا ەسكە سالدى. مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا بەلەڭ العان بۋللينگ, ەلٸمجەتتٸك, زورلىق-زومبىلىق كٶرسەتۋ پروبلەماسى دا پرەزيدەنت نازارىنان تىس قالمادى.
– مەن پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە قىلمىس جاساعانداردى زاڭ جٷزٸندە جازالاۋ ٷشٸن وسىنداي جاعدايلاردىڭ بەرٸن ايرىقشا باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردىم. مۇنداي ادامدارعا باسقا ايتار سٶزٸم جوق. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ, باس پروكۋراتۋرا بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ دۇرىس اتقارۋعا تيٸس. بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ومبۋدسمەن مۇنداي جاعدايلاردىڭ بەرٸن تٸركەپ, ماعان بايانداۋى قاجەت. قاتاڭ شارا قولدانامىز. مەكتەپتەردە زورلىق-زومبىلىق جاساۋشىلاردى باسقا جولمەن توقتاتۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸلٸم وشاقتارىندا قىلمىستىق پسيحولوگييانىڭ تارالۋى سەكٸلدٸ كەلەڭسٸزدٸكتٸ تٷبٸرٸمەن جويۋ كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ايرىقشا توقتالعان تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت – قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرٸندەگٸ بٸلٸم ساپاسىنىڭ تەڭسٸزدٸگٸن جويۋ. قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل مەكتەپتەرٸن زيياتكەرلٸك, سونداي-اق قوعامدىق ورتالىق رەتٸندە دامىتۋ ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى.
– «مەكتەبٸ بار اۋىلدا تٸرشٸلٸك بار» دەپ بەكەر ايتىلماعان. مەكتەپ بٸرنەشە ەلەۋمەتتٸك نىساننىڭ رٶلٸن اتقارادى. وندا قوعامدىق جيىندار, مەدەني ٸس-شارالار, سپورت سايىستارى ٶتەدٸ. اۋىل مەكتەبٸ جەرگٸلٸكتٸ جۇرتتى ورتاق ٸسكە جۇمىلدىرادى. وسى ورايدا كەسٸپكەرلەر قاۋىمىنا دا زور مٸندەت جٷكتەلەدٸ. قازٸر مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ سەرٸكتەستٸگٸ ارقىلى اۋىل مەكتەبٸن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. وسى تەسٸلمەن ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە كەم دەگەندە بٸر مىڭ اۋىل مەكتەبٸن كەرەك-جاراقپەن تولىق جابدىقتاۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بٸلٸم بەرۋ ٷدەرٸسٸن تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ٶيتكەنٸ تسيفرلىق شەشٸمدەر وزىق پەداگوگيكالىق تەجٸريبەنٸ تەز ەرٸ تيٸمدٸ تٷردە كەڭٸنەن تاراتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سول ارقىلى, تٸپتٸ, شالعاي اۋداندارداعى وقۋشىلاردى ەلٸمٸزدٸڭ جەنە ەلەمنٸڭ ٷزدٸك ۇستازدارىنىڭ ماتەريالدارىمەن, ساباقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى.
– اۋىل مەكتەپتەرٸن جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ – تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە دە, وبلىس ەكٸمدەرٸنە دە جٷكتەلەتٸن جاۋاپكەرشٸلٸك. التى ايدان كەيٸن بەرٸلگەن تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىن تەكسەرەمٸن. جالپى, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن مٷلدە جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋ ٷشٸن اۋقىمدى تسيفرلىق ترانسفورماتسييالاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك. ەڭ الدىمەن, 2027 جىلعا دەيٸن ينتەرنەت جەلٸسٸ ەلٸ تارتىلماعان مەكتەپتەردٸڭ بەرٸن جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتكە قوسۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, وقۋشىلارعا وزىق بٸلٸممەن قاتار ٶنەگەلٸ تەربيە بەرۋ كەرەك. مەملەكەتتٸڭ تٸرەگٸ – ادال ازاماتتار. ەلٸمٸزدە وسى قاعيداعا نەگٸزدەلگەن جاڭا قوعامدىق ەتيكا ورنىعۋعا تيٸس. مەكتەپ ٸزگٸلٸك قاعيدالارىن, ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتاردى بالالاردىڭ بويىنا سٸڭٸرەتٸن ورتالىققا اينالۋى كەرەك.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان كونستيتۋتسييا بويىنشا زايىرلى مەملەكەت ەكەنٸنە نازار اۋداردى. سونداي-اق قوعامدا قىزۋ پٸكٸرتالاسقا ۇلاسقان دٸن مەسەلەسٸنە بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
– بۇل قاعيدا بارلىق جەردە, سونىڭ ٸشٸندە بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە قاتاڭ ساقتالۋعا تيٸس. مەكتەپ – ەڭ الدىمەن, بٸلٸم ورداسى. بالالار مەكتەپكە بٸلٸم الۋ ٷشٸن بارادى. ال دٸني ۇستانىم – ەر ازاماتتىڭ جەكە مەسەلەسٸ, ٶز تاڭداۋى. ەلٸمٸزدە دٸن بوستاندىعىنا زاڭمەن كەپٸلدٸك بەرٸلگەن. بالالارىمىز ەسەيٸپ, دٷنيەتانىمى تولىق قالىپتاسقان سوڭ ٶز تاڭداۋىن جاساعانى دۇرىس دەپ سانايمىن. ەڭ باستىسى, كٶزقاراسى ايقىن, ساناسى سەرگەك ەرٸ دەستٷرگە بەرٸك ۇرپاق تەربيەلەۋ كەرەك, – دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن پرەزيدەنت.
جيىن بارىسىندا استانا قالاسىنداعى جەنە ٶڭٸرلەردەگٸ مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە ەڭبەك ەتەتٸن ۇستازدار سٶز سٶيلەپ, بٸلٸم سالاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى اسا ٷزدٸك جەتٸستٸكتەرٸ جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا سٸڭٸرگەن ايرىقشا ەڭبەگٸ ٷشٸن بٸرقاتار مۇعالٸمگە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ۇستازى» قۇرمەتتٸ اتاعىن بەردٸ. اتالعان ماراپات ەڭبەك ارداگەرٸ مايرا مەمبەتوۆاعا (الماتى قالاسى), قوجابەرگەن جىراۋ اتىنداعى ورتا مەكتەپ مۇعالٸمٸ ايجان قاپەزوۆاعا (پەتروپاۆل قالاسى), س.ەبدٸجاپپاروۆ اتىنداعى جالپى ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ مۇعالٸمٸ روزا ساليموۆاعا (تٷركٸستان وبلىسى), ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازييا مۇعالٸمٸ سەبيرا كٷلپەيٸسوۆاعا (قاراعاندى قالاسى), اكادەميك ق.سەتباەۆ اتىنداعى مەكتەپ-بالاباقشا وقۋ-تەربيە كەشەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ سەبيت يبادۋللينگە (پاۆلودار وبلىسى), رايىمبەك باتىر اتىنداعى №50 «قازعارىش» مەكتەپ-ليتسەيٸنٸڭ مۇعالٸمٸ ايگٷل ەرجانوۆاعا (استانا قالاسى), اقتٶبە وبلىستىق مامانداندىرىلعان «بٸلٸم-يننوۆاتسييا» ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ مۇعالٸمٸ بايان بازارعاليەۆاعا سالتاناتتى تٷردە تابىستالدى.
