تەحنولوگيياداعى يننوۆاتسييالار ەكونوميكانى ٶزگەرتكەن سايىن, جۇمىسكەرلەردٸڭ مۇحيت اسىپ, ٶزگە مامان يەسٸ اتانىپ نەمەسە ٶز كەسٸبٸن باستاۋعا سەبەپ بولۋدا. سەيكەسٸنشە, ٶز كەسٸبٸن باستاعان نەمەسە جەر اۋدارعان جۇمىسكەرلەر ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر مەن تٶلەمدەر الۋ مەسەلەسٸ كٷردەلەنە تٷسەدٸ. سوندا جۇمىسكەرلەردٸڭ بولاشاعىنا كٸم كەپٸلدٸك بەرەدٸ?
ەلەمدٸك ساۋدا نارىعىنداعى تۇراقسىزدىقتى ەكونوميكالىق جايسىزدىقتىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ ەمەس, سيمپتومى دەۋگە بولادى. وعان قوسا, ساۋدا-ساتتىق دامىعان سايىن, قولايلى قارجىلىق ورتا تۋعىزۋ ٷشٸن زاڭ شىعارۋشى ورگاندار باسقا دا سالالاردى نازاردان تىس قالدىرماۋى كەرەك.
از ۋاقىت بۇرىن كٶپتەگەن جۇمىسكەر بٸر عانا كومپانييادا جۇمىس ٸستەپ, سول جەردەن زەينەتكەرلٸككە شىعاتىن ەدٸ. بٸراق قازٸرگٸ تاڭدا ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸندە 40%-عا جۋىق جۇمىسكەر تولىق ەمەس جۇمىس كٷنٸندە نەمەسە مەرزٸمٸ بەلگٸلەنبەگەن كەلٸسٸمشارتپەن ٸستەپ, بٸراز بٶلٸگٸ جەكە كەسٸپكە كٶشكەن. ال امەريكالىق جۇمىسكەر ٶمٸرٸندە 11 تٷرلٸ كەسٸپپەن اينالىسىپ, بٸر ۋاقىتتا بٸرنەشە جۇمىس ٸستەۋگە مەجبٷر ەكەن. McKinsey Global ينستيتۋتىنىڭ بولجامى بويىنشا, 2030 جىلعا قاراي ەلەم بويىنشا 375 ميلليون جۇمىسكەر ەڭبەك نارىعىنداعى اۆتوماتتاندىرۋ ٷردٸسٸنە وراي, كەسٸبٸن اۋىستىرۋى كەرەك بولادى.
جۇمىسكەرلەردٸڭ ورنىن ماشينالار باسىپ جاتقاندىقتان, ولار جاڭا كەسٸپتٸك بٸلٸم يگەرۋٸ كەرەك بولادى. ەگەر بولاشاقتاعى جۇمىس اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولسا, ادامدار اۋىر جۇمىستان بوساپ, ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ جاسى دا ۇزارادى. جۇمىسكەرلەر ٷنەمٸ ٶزدەرٸن دامىتىپ, ٶمٸر بويى بٸلٸم الۋى قالىپتى جاعدايعا اينالادى. مەسەلەن, فيزيكالىق كٷشتٸ قاجەت ەتەتٸن ماماندىقتا جۇمىس ٸستەگەن جاندار بولاشاققا بەيٸمدەلۋ ٷشٸن ادامدارمەن تٸل تابىسۋعا كٶمەكتەسەتٸن ەموتسيونالدى جەنە شىعارماشىلىق قابٸلەتتەرٸن ارتتىرۋى قاجەت. اۆتوماتتاندىرۋعا باعىنبايتىن ادامعا عانا تەن ەمپاتييا, جاسامپازدىق پەن كٶسباسشىلىق قابٸلەتتەردٸ تالاپ ەتەتٸن, ٶنەر بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سەرۆيس پەن مەنەدجمەنت سەكتورىنداعى ماماندىقتاردى يگەرۋ قاجەت بولادى.
وسىنداي ٶزگەرٸستەر بارىسىندا ەكونوميكالىق يكەمدٸلٸكتٸڭ كٸلتٸ مەن قارجىلىق قاۋٸپسٸزدٸك تەتٸكتەرٸن جۇمىسكەردٸڭ ٶز قولىنا تابىستاۋ كەرەك بولادى. نەتيجەسٸندە, جۇمىسكەرلەر نارىقتاعى تۇراقسىزدىقتان زارداپ شەگٸپ نەمەسە كەسٸبٸ تولىقتاي «قۇرىپ» بٸتكەنشە كٷتۋگە مٸندەتتٸ بولمايدى. تەحنولوگييا ولاردىڭ جۇمىسىن تارتىپ العان كٷندە دە, ولار ٶزدەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك ارتىقشىلىقتارىنان ايىرىلمايدى.
كەيبٸر ەلدەر وسى ٶزگەرٸستەردٸ ەزٸردەن باقىلاپ, قاجەتتٸ شارالاردى باستاپ كەتتٸ. 2015 جىلدان باستاپ فرانتسييا ٷكٸمەتٸ جەكە مەنشٸك كەسٸپ يەلەرٸنە زەينەتكەرلٸك جاسقا دەيٸن بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن اككاۋنت اشىپ بەردٸ. كەز كەلگەن جۇمىسكەر بٸر جىلدا 24 ساعاتتىق كۋرستان ٶتٸپ, 120 ساعاتتىق مەجەدەن اسقاندا, جىل سايىنعى وقىتۋ ساعاتى 12 ساعات بولادى.
جاقىندا سينگاپۋر ٷكٸمەتٸ 24 جاستان اسقان ەر ازاماتقا «بٸلٸم الۋ اككاۋنتىن» اشتى. اككاۋنتتاعى بالانستى سەرتيفيكاتتالعان وقىتۋ ورتالىقتارى ٶتكٸزەتٸن ەرتٷرلٸ كەسٸپتٸك كۋرستارعا قاتىسىپ, جۇمساۋعا بولادى. ۇقساس مودەلدەر كانادا, قىتاي, اقش مەن ەگيپەتتە ٸسكە قوسىلىپ, زاڭ شىعارۋشى ورگاندار يكەمدٸ (موبيلدٸ) ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدەمەگە قاجەتتٸ زاڭنامالار مەن قارجىلاندىرۋ جولدارىن قاراستىرۋدا.
دەگەنمەن, ەمبەباپ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدەمەنٸ دامىتۋ تەك قانا ٷكٸمەتتٸك ورگانداردىڭ مٸندەتٸ ەمەس. جەكەمەنشٸك سەكتور ٶكٸلدەرٸ ٶز قاراماعىنداعى ميگرانتتان باستاپ, مۇنايشىعا دەيٸن بارلىق جۇمىسكەرلەرٸنٸڭ قارجىلىق قاۋٸپسٸزدٸككە قول جەتكٸزۋٸنە جاعداي جاساۋى كەرەك.
قۋانىشىمىزعا وراي, قازٸردٸڭ ٶزٸندە بٸرقاتار ستارتاپتاردىڭ ۇسىنعان تەحنولوگيياسى ادامداردىڭ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدەمەسٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. مەسەلەن, ۇلىبريتانيياداعى Trezeo سيياقتى جەكە كەسٸپپەن اينالىساتىن تۇلعالارعا ارنالعان قوسىمشادا جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ كٶمەگٸمەن ەربٸر قولدانۋشى ارنايى بانك اككاۋنتىن اشا الادى. وسى اككاۋنت ارقىلى ادام پايىزسىز قارىز الىپ, جۇمىسسىزدىق كەزەڭٸندە دە تٶلەم الىپ تۇرادى. فرانتسييانىڭ Bob Emploi قوسىمشاسىنداعى جاساندى ينتەللەكت ٷكٸمەتتٸڭ مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى بوس جۇمىس ورىندارى جايلى اقپاراتپەن جۇمىس ٸزدەۋشٸلەرگە لايىقتى كەسٸبٸن تابۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
Mastercard پەن Royal Society بٸرٸگٸپ ٶنەر, ٶندٸرٸس جەنە بولاشاق ساۋدا ورتالىعىن قولداپ, ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸك اكسەلەراتورىن قۇردى. سەرٸكتەستٸكتٸڭ ماقساتى – يننوۆاتسييالىق جوبالاردىڭ قولدانىسقا ەنۋٸن قاداعالاپ, ەلەۋمەتتٸك قامتۋ مەن جەكەمەنشٸك سەكتور جۇمىسكەرلەرٸنٸڭ تەحنولوگييانىڭ كٶمەگٸمەن كەپٸلدٸك تٶلەمدەرٸن ۋاقىتىلى ەرٸ تۇراقتى الۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
وسىنداي بٸرٸككەن جوبالاردىڭ العاشقى نەتيجەلەرٸ دە جوق ەمەس. Jaza Duka اتتى 2017 جىلى قۇرىلعان Mastercard, Unilever جەنە كەنييانىڭ ساۋدا بانكٸنٸڭ تسيفرلى سەرٸكتەستٸگٸ, شاعىن كەسٸپكەرلەرگە سۋبسيدييالار بەرەدٸ.
اتالمىش جوبالاردىڭ بٸر عانا نارىقتى قامتۋى جۇمىستىڭ باسى دەۋگە بولادى. بۇل باعدارمالار جان-جاقتى دامىپ, ەرتٷرلٸ سالادا قولدانىسقا ەنگەندە تولىق قۇرىلىمعا قول جەتكٸزۋگە بولادى. مىسالى, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ ۆاليۋتامەن ەمەس, «باللدارمەن» تٶلەگەن كەزدە وسى مودەل شەت ەلدەردە دە جۇمىس ٸستەيدٸ. جۇمىسكەردٸڭ ستاندارتتى ديپلومدارى مەن سەرتيفيكاتتارى دا ٶزگە ەلدە دە ٶز قۇنىن جوعالتپايتىن بولادى.
جۇمىستىڭ سىن-سيپاتى ٶزگەرگەن زاماندا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ دە سيپاتى ٶزگەرۋ كەرەك. تەحنولوگييانىڭ قارىشتاپ دامىعان زامانىندا جۇمىسكەرلەردٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن ٶتەۋ ٷشٸن ٷكٸمەت پەن جەكە كەسٸپ يەلەرٸ تٸزە قوسىپ, مەسەلەنٸ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن شەشۋٸ قاجەت.
ماقالانىڭ تٷپنۇسقاسى: weforum.org
