فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
الماتىدا جول جيەگٸندە تاكسي ۇستاپ تۇرعاندا رەترو ەۋەنٸمەن, سىرتىندا تٷرلٸ جاپسىرماسى بار Daewoo Matiz كٶلٸگٸ توقتاسا, بۇل - تاقييالى تيموحا جەنە ونىڭ "مارتىشكاسى". قالادا ەكەۋٸ دە تانىمال.
تيمۋر قامالدينوۆ جولاۋشىلاردى قالاعان جەرٸنە ارزان جەتكٸزەدٸ. جولاۋشى جول-جٶنەكەي كٶلٸكتٸڭ ٸشٸندەگٸ تٷرلٸ كوللەكتسييانىڭ تاريحىن سۇراپ, سۇراعان جەرٸنە جەتكەنشە قايتالانبايتىن ەۋەن تىڭداپ, جولاقىسىن قالاعان كۋپيۋرا, ۆاليۋتامەن تٶلەي الادى.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
تيمۋر اعانىڭ كٶلٸك ايداعانىنا 44 جىل بولىپتى. ول كەلەسٸ جىلى زەينەتكە شىعادى, بٸراق سول كەزدە دە سٷيٸكتٸ ٸسٸمەن اينالىسا بەرگٸسٸ كەلەدٸ.
بالا كٷنٸمنەن كٶلٸكتەرگە قىزىقتىم. فوتوسۋرەتتەرٸن قيىپ, جينايتىنمىن. مەكتەپ بٸتٸرە سالىسىمەن كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸ بوپ جۇمىسقا ورنالاستىم. العاشىندا مەسكەۋ, لۆوۆ, شىمكەنت, الماتى اراسىندا اۆتوبۋس جٷرگٸزدٸم. 22 جىل بويى تەك اۆتوبۋس ايداپپىن. كەيٸن «موسكۆيچ» ساتىپ الىپ, قالا ٸشٸندە جولاۋشى جەنە جٷك تاسىمالدادىم, — دەيدٸ تيمۋر قامالدينوۆ.
تيمۋر اعا الماتىداعى «موسكۆيچ» كٶلٸگٸنە تٷرلٸ سۋرەت جاپسىرىپ, ماگنيتوفون ورناتقان اتاقتى تاكسيستٸڭ بٸرٸ بولعان. كەيٸن «موسكۆيچتٸ» ساتىپ, ورنىنا Daewoo Matiz ساتىپ الىپتى. بيىل — تاقييالى تيموحا اتانىپ كەتكەن تاكسي جٷرگٸزۋشٸسٸ مەن ونىڭ مارتىشكا كٶلٸگٸنٸڭ دوستىعىنا 10 جىل.
بەرٸ مەنٸ تيموحا دەپ اتايدى. ال مەن ٶز كٶلٸگٸمدٸ «مارتىشكا» دەپ اتايمىن. سەبەبٸ كٸشكەنتاي, ىڭعايلى. مارتىشكانىڭ الدى-ارتىنا تاقييا كيگەن مايمىلدىڭ سۋرەتٸن جاپسىرىپ قويدىم. تاقييا – مەنٸڭ بويتۇمارىم. بٸزدٸ كٶرگەن جۇرت «تاقييالى تيموحا مەن مارتىشكاسى كەلە جاتىر» دەپ ىقىلاسپەن قارسى الادى. وسىنىڭ ٶزٸ — كٶپجىلدىق ەڭبەگٸمنٸڭ جەمٸسٸ, — دەيدٸ كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸ.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
تيمۋر اعا Daewoo Matiz كٶلٸگٸن 2012 جىلى الماتىدا ساتىپ العان. قولىندا اقشاسى بولماعان, سول سەبەپتٸ نەسيە العان. 12 مىڭ دوللار نەسيە الىپ, جاڭا كٶلٸكپەن قاۋىشقان سوڭ تىنباي ەڭبەك ەتٸپ, بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە نەسيەنٸ جاۋىپ تاستاپتى.
نەگٸزٸ كٶلٸكتٸڭ قۇنى 7 مىڭ دوللار ەدٸ. ول كەزدە 1 دوللار 168 تەڭگە بولاتىن. نەسيەگە رەسٸمدەگەن سوڭ قىمباتقا تٷستٸ, بٸراق از ۋاقىتتا «مارتىشكا» ٶز قۇنىن اقتاپ شىقتى, — دەيدٸ تيمۋر اعا.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
Daewoo Matiz ٶزبەكستاندا شىعادى, سول سەبەپتٸ ەڭ العاشقى جاپسىرما كٶلٸكتٸڭ ارتقى ەينەگٸندەگٸ «ۋزبەك» جازۋى بولعان. بٸراق قازٸر بۇل جوق, ورنىندا جٷزدەگەن جاڭا جاپسىرما پايدا بولعان.
ەسكٸ كٶلٸكتەرگە جاڭا تىنىس, جاڭا دەم بەرۋ – مەنٸڭ حوببيٸم. ەشقاشان «ەلدەن ەرەكشە بوپ جٷرەيٸن», «جۇرتتىڭ بەرٸ ماعان قاراسىن» دەگەن وي بولماپتى. كٶزٸمە تٷسكەن جاپسىرما, قولىما تٷسكەن ويىنشىقتى ٷيگە ەمەس, كٶلٸگٸمە تاسيمىن. ۋاقىت ٶتە كەلە ادامدارعا ەرەكشە كٶلٸكتەر ۇنايتىنىن بايقادىم, — دەيدٸ ول.
Matiz بەن ونىڭ يەسٸ تەۋلٸگٸنە 15-16 ساعات جۇمىس ٸستەيدٸ. تەك تاكسي ەمەس, اراسىندا كۋرەر, گيد قىزمەتٸن دە ۇسىنادى. ەشقانداي كومپانييامەن رەسمي كەلٸسٸمشارتقا وتىرماسا دا, تۇراقتى جولاۋشىلارى مەن تانىستارى بار, بٸراق كٶبٸنە جول جيەگٸندە تاكسي توقتاتىپ تۇرعان جولاۋشىلاردى تاسيدى.
الايدا ول اعا كەيٸنگٸ كەزدە جول-جٶنەكەي تاكسي توقتاتاتىن جولاۋشى كٷرت ازايعانىن ايتتى.
ادامدار كٶشەدە تاكسي ۇستاۋعا قورقاتىن بولدى. مەنٸكٸ سيياقتى «بٸرتٷرلٸ» كٶلٸككە مٸنۋگە تٸپتٸ جٷرەكسٸنەتٸن سيياقتى. نەبٸر قاتٸگەز, پسيحيكاسى بۇزىلعان تاكسي جٷرگٸزۋشٸلەرٸ بٸزدٸڭ بەدەلٸمٸزگە نۇقسان كەلتٸرٸپ جٷر. قازٸر كٶلٸگٸ بار ادامنىڭ بەرٸ تاكسي بولا الادى. باقىلاۋ, تەكسەرۋ جوق. سوندىقتان ويىنا كەلگەنٸن ٸستەيدٸ. جولاۋشى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك المايدى. ال سەنٸم بولماعان جەردە ٸس جٷرمەيدٸ. جولاۋشى تاسۋدى بٸر-ەكٸ رەتتٸك ەرمەك كٶرەتٸن ادامدار ويىنا كەلگەنٸن ٸستەپ جٷر. ولار بٸزدٸڭ قىزمەتتٸڭ بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ, تۇراقتى تاكسيلەر مۇنداي ەرەكەتكە بارمايدى, — دەيدٸ تيمۋر اعا.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
ونىڭ ايتۋىنشا, جول تەك جولاۋشىعا ەمەس, جٷرگٸزۋشٸگە دە قاۋٸپتٸ. كەيدە كٶلٸككە اشۋلى, ٸشٸمدٸك ٸشكەن ادامدار مٸنەدٸ ەكەن. جٷرگٸزۋشٸگە داۋىس كٶتەرەتٸن, قول كٶتەرەتٸندەردٸ دە كەزدەسەدٸ.
ادامنىڭ بەرٸ بٸردەي ەمەس. قارىم-قاتىناس ونىڭ تەربيەسٸنە, ساناسىنا بايلانىستى. جولاۋشى دا, جٷرگٸزۋشٸ دە الدىن الا قامدانىپ, قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن جٷرگٸزگەنٸ جٶن. جولاۋشىنى ايتقان جەرٸنە جەتكٸزۋ – بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز, بٸراق ولاردىڭ كەيبٸر جاعىمسىز ەرەكەتٸنە كٶز جۇمىپ قاراي بەرۋگە بولمايدى, — دەيدٸ جٷرگٸزۋشٸ.
مۇنداي كەلٸسپەۋشٸلٸك جولاۋشى مەن جٷرگٸزۋشٸ اراسىندا عانا ەمەس, جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ ٶز اراسىندا دا بولىپ تۇرادى. جولاۋشىعا تالاساتىندارى, سول ٷشٸن جولدا جارىساتىندارى بار.
تٷرلٸ تاكسي سەرۆيسٸنٸڭ پايدا بولۋى بەسەكەلەستٸكتٸ دە, تاكسي باعاسىن دا كٷرت ارتتىرىپ جٸبەرگەن. وعان جولاۋشى مەن جٷرگٸزۋشٸ اراسىندا دەلدالعا جاسالاتىن تٶلەم سەبەپ بولعان.
ٶزٸڭە ٶزٸڭ جۇمىس ٸستەسەڭ, كٶلٸك جٷرگٸزۋ – تابىستى سالا. ەڭ جاقسى تۇسى – باعا مەن گرافيكتٸ ٶزٸڭ رەتتەيسٸڭ. قازٸر تاپسىرىس, جولاۋشى تاۋىپ بەرەتٸن تٷرلٸ cەرۆيس, كومپانييا بار. مەن ەسكٸ جٷيە بويىنشا جۇمىس ٸستەيمٸن. تانىستارىمنىڭ تاپسىرىسىن ورىندايمىن, جول جيەگٸندەگٸ جولاۋشىلاردى قالاعان جەرٸنە جەتكٸزٸپ, تابىس تابامىن. كٷن سايىنعى تابىسىم – 9 مىڭ تەڭگە. ودان كٶپ تابۋعا دا بولادى. بٸراق وسى جاستاعى كٸسٸگە ارتىق تابىس كەرەك ەمەس. ٶمٸرٸمە ريزامىن. ەيەلٸم دە ريزا, — دەيدٸ تيمۋر اعا.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
ەيەلٸ الفيرا قامالدينوۆانىڭ ايتۋىنشا, تيمۋر اعا تاڭعى اسىن ٸشٸپ, 07.00-دە ٷيدەن شىعىپ كەتەدٸ ەكەن.
تاڭەرتەڭ كەتكەننەن قاس قارايعانشا سىرتتا جٷرەدٸ. جازدا كٷن ىستىق, ٷيگە كەلٸپ بٸراز دەمالىپ ال دەپ تٷسكٸ اسقا شاقىرىپ الامىن. 20.00-دەن باستاپ حابارلاسىپ, «ٷيگە قايت» دەمەسەڭ, بەرٸن ۇمىتىپ, قالا ارالاپ جٷرە بەرەدٸ. جولاۋشىلارمەن ەڭگٸمەلەسكەندٸ ۇناتادى. سول ٷشٸن جۇمىسىن دا جاقسى كٶرەدٸ, — دەيدٸ ول.
Daewoo Matiz كٶلٸگٸندە كونديتسيونەر بولماسا دا, شاعىن ۆەنتيلياتور بار. رەترو ەندەردٸڭ پلەيليستٸ دە ەرەكشە اتموسفەرا سىيلايدى. پلەيليستٸندە 1975 جىلدان باستاپ شىققان كٶپ تانىمال ەن بار.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
بۇرىن شوكولاد پٸشٸندەس كاسسەتانىڭ 400 داناسىن جيناعانمىن. قازٸر USB-مەن قوسامىن. ينتەرنەتتەن رەترو ەندەردٸ فلەشكاعا جازىپ الدىم. مەسكەۋگە بەس رەت بارىپ كەلگەنشە قايتالانبايتىن ەن قوسىپ بەرە الامىن. ەربٸر ەننٸڭ تاريحىن, ورىنداۋشىسىن جاتقا بٸلەمٸن. جولاۋشىعا قىزىق بولسا, ەڭگٸمەلەپ ايتىپ بەرەمٸن, — دەيدٸ جٷرگٸزۋشٸ.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
تيمۋر اعا 1960 جىلى الماتىدا ٶمٸرگە كەلٸپ, وسىندا ٶسكەن. سوندىقتان قالانىڭ ەر كٶشەسٸن, قيىلىسىن جاتقا بٸلەدٸ.
مۇنداي ٷلكەن قالادا جول ەرەجەسٸن بۇزباي ٶمٸر سٷرۋ قيىن, تٸپتٸ مٷمكٸن ەمەس. كەيدە تٸپتٸ باسقا ادامداردىڭ اماندىعى ٷشٸن ەرەجەنٸ بۇزۋعا مەجبٷر بولامىن. مۇندايدا ەرەجە ەمەس, ادام ٶمٸرٸن ساقتاۋ ماڭىزدى, — دەيدٸ ول.
تيمۋر اعانىڭ ايتۋىنشا, الماتىداعى ەڭ قاۋٸپتٸ داڭعىل – ەل-فارابي. باعدارشام بولماعاندىقتان كٶپ جٷرگٸزۋشٸ وسى كٶشەنٸڭ بويىمەن جٷرۋگە تىرىسادى. كٶلٸكتٸڭ كٶپتٸگٸنەن كەپتەلٸس پايدا بولادى. سەتباەۆ كٶشەسٸ دە ٷنەمٸ كٶلٸككە تولى. 17.00-دەن 21.00-گە دەيٸن الماتى كٶشەلەرٸ كٶلٸككە لىق تولادى. قىزمەتٸ رەتتەلمەگەن باعدارشامدار كٶلٸك اپاتىنا, جول كەپتەلٸسٸنە سەبەپ بولادى ەكەن.
44 جىل ٸشٸندە جول جٷرۋ ەرەجەسٸ, جول ينسپەكتورى, ايىپپۇلمەن تٷرلٸ مەسەلەگە تاپ بولدىم. قازٸر الماتىدا جەنە قالا ماڭىنداعى جول ينسپەكتورلارىنىڭ بەرٸ مەنٸ تانيدى. العاشىندا جيٸ توقتاتىپ, «مىناۋ نە?», «نەگە بۇلاي جٷرسٸڭ?» دەپ سۇرايتىن. تٸپتٸ, كەيبٸرٸ «قالادا مۇنداي جاپسىرمامەن جٷرۋگە بولمايدى» دەپ سەس كٶرسەتەتٸن. مەن جول جٷرۋ ەرەجەسٸن, تەرتٸبٸن جاقسى بٸلەمٸن. كٶلٸككە جاپسىرما قويۋعا بولمايدى دەگەن زاڭدى ەستٸمەپپٸن دە, كٶرمەپپٸن دە. اراسىندا ماعان دا ايىپپۇل كەلٸپ تۇرادى. مۇنداي «حاننىڭ قىزىندا دا بولادى» دەپ تٶلەيمٸن دە, ەرٸ قاراي جۇمىسىمدى جالعاستىرا بەرەمٸن, — دەيدٸ تيمۋر اعا.
الماتىدا ەدەتتە جۇمىس كٷندەرٸ تاڭەرتەڭ جەنە كەشكە كٶلٸك كەپتەلٸسٸ بولادى. جاقىندا جاڭا ەكٸ مەترو بەكەتٸ اشىلدى. ال تيمۋر اعا ەلٸ دە بولسا مەترو قىزمەتٸ اسا قاجەت اۋدانداردا جەتپەي جاتىر دەپ ويلايدى. جەكە كٶلٸك پەن تاكسي قىزمەتٸنە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا سەبەپ وسى.
قالاداعى جول قوزعالىسى وڭاي ەمەس. جٷيكە جٷيەسٸ مىقتى ادام عانا امان قالادى. كەلٸسپەۋشٸلٸك, ۇرىس, تٶبەلەس دەگەندٸ جيٸ كٶرەمٸن. كەيبٸرٸن اقىلمەن, كەيبٸرٸن اشۋمەن شەشۋگە تۋرا كەلەدٸ. وسى جولدا تالاي مۇرىن بۇزىلدى عوي, — دەيدٸ ول.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
تيمۋر اعانىڭ ايتۋىنشا, قالاداعى كەپتەلٸس, جول اپاتى ادامداردىڭ دەر كەزٸندە بٸر-بٸرٸنە جول بەرٸپ, ٶتكٸزٸپ جٸبەرمەگەنٸنەن بولادى ەكەن. ەرقايسى جول ەرەجەسٸ مەن تەرتٸبٸمەن قوسا, جٷرگٸزۋشٸ مەدەنيەتٸن ساقتاۋى كەرەك. جٷرگٸزۋشٸ ەتيكاسىنا قاراپايىم سىيلاستىق, سٶيلەۋ مەدەنيەتٸ, كوممۋنيكاتسييا جاتادى.
كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸ جاسقا, جىنىسقا, ۇلتقا قاراپ بٶلٸنبەيدٸ. «ەيەلدەرگە جول بەر», «بالام بار, جول بەر», «بۇل كٶلٸكتٸ ارداگەر جٷرگٸزەدٸ» دەگەن جازۋى بار بەلگٸنٸ كٶپ كٶرەمٸن. ەرينە, رەتٸ كەلسە, جول بەرۋگە تىرىسامىز, بٸراق كەيدە وزبىر ادامداردىڭ كەسٸرٸنەن تٷرلٸ وقىس وقيعا بوپ جاتادى. ٶكٸنٸشكە قاراي, كٶپ جٷرگٸزۋشٸ مەنمەندٸككە باسىپ, بٸرٸنشٸ بوپ ٶتۋگە, ەشكٸمگە جول بەرمەۋگە تىرىسادى, — دەيدٸ ول.
تيمۋر اعانىڭ جەكە كٶلٸگٸندە دە ەتيكا مەن ەرەجە بار. تٸپتٸ ونى كٶزگە كٶرسەتٸپ جازىپ قويعان. كٶلٸكتە شىلىم شەگۋگە تىيىم سالىنعان. بالا ارباسىمەن جولاۋشى المايدى, سەبەبٸ كٶلٸكتە جٷكسالعىش جوق. كٶلٸكتٸڭ سىرتىندا «باسىپ وزۋ قاۋٸپتٸ», «اشۋلانبا», «قۇرمەت كٶرسەتكەنٸڭ ٷشٸن راقمەت» دەيتٸن جازۋلار بار. جاپسىرمالار تٷسٸپ قالماۋى ٷشٸن كٶلٸكتٸ كٶپ جۋمايدى ەكەن. سىرتىن تەك دىمقىل شٷبەرەكپەن سٷرتٸپ, سالوندى شاڭسورعىشپەن تازالاپ, سپرەي سەبۋ جەتكٸلٸكتٸ.
كٶرگەن ادامنىڭ بەرٸ «ٶي, مىنا كٶلٸككە قانشا اقشا مەن ۋاقىت شىعىندايسىز?» دەپ سۇرايدى. ۇناعان نەرسەنٸ كٶلٸككە جاپسىرا سالۋ كٶپ ۋاقىت المايدى عوي. قىمبات تا ەمەس. ەسەسٸنە ەرەكشە. جارناما اگەنتتٸگٸندە, تيپوگرافييادا جۇمىس ٸستەيتٸن تانىسىم بار. ول ماعان تٷرلٸ جاپسىرما جاساپ بەرەدٸ. كٶلٸگٸمدٸ قازٸرگٸ كٷيٸنەن دە ەدەمٸ ەتە تٷسكٸم كەلەدٸ, — دەيدٸ ول.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
تيمۋر اعانىڭ ٷي جانۋارلارىنا قارسىلىعى جوق, تاسىمالداي بەرەدٸ. ٶزٸنٸڭ ٷيٸندە مىسىعى مەن كٷشٸگٸ بار. كەيدە جولاۋشى ٷي جانۋارى ٷشٸن بٶلەك تٶلەم جاساعىسى كەلەدٸ ەكەن. الايدا تيمۋر اعادا ونداي ەرەجە جوق. جولاۋشىلاردىڭ سيتۋاتسيياسىن پايدالانىپ ارتىق اقشا الىپ قالۋعا تىرىسپايدى.
ەۋەجايدا شەتەلدٸك جولاۋشىلاردى الداپ, ارتىق اقشا العان جٷرگٸزۋشٸلەر تۋرالى ەستٸدٸم. مەنٸڭ كٶلٸگٸمە دە تالاي شەتەلدٸك جولاۋشى مٸنگەن. وندايدا الماتىنىڭ ەدەمٸ جەرلەرٸن ارالاتۋعا تىرىسامىن. قازاقستاننىڭ ەدەمٸ, قوناقجاي مەملەكەت ەكەنٸن بٸلسٸن دەيمٸن. شەت تٸلٸن بٸلمەسەم دە, يشاراتپەن تٷسٸنٸسٸپ كەتەمٸز. كٶلٸگٸمدە ۆاليۋتالاردىڭ كوللەكتسيياسى بار. قىرىق جىلدىق قىزمەتٸمدە العان شەتەلدٸك كۋپيۋرالاردى كٶلٸگٸمنٸڭ ٸشٸنە جاپسىرىپ قويدىم, — دەيدٸ ول.
فوتو: باقدەۋلەت ەبدۋالى
تيمۋر اعا بٸرنەشە رەت زاماناۋي شەتەلدٸك تٷرلٸ كٶلٸكتٸ مٸنٸپ, جٷرگٸزٸپ كٶرسە دە, ەشقايسىسى مارتىشكاداي جايلى بولماپتى. ماتيزگە مٸنگەندە ٶزٸن ٷيٸندە وتىرعانداي سەزٸنەدٸ ەكەن.
مەنٸڭ جۇمىس ورنىم دا, كەڭسەم دە — وسى. وتباسىمىزدىڭ اسىراۋشىسى دا وسى — مارتىشكا. ادام نە نەرسەگە بار ىقىلاسىن, ماحابباتىن بەرسە, سول نەرسە جەمٸستٸ بولادى», — دەيدٸ ول.
ەندٸ ول كٶلٸگٸنە «دجيپتٸكٸندەي» قوسالقى دٶڭگەلەك ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. جالپى كٶلٸك جٶندەۋگە, جۋۋعا كٶپ شىعىن جۇمساماسا دا, سەندەۋ, ەرلەۋ جۇمىستارىنا بارىن بەرە سالادى.
اۆتور: دانا ماراتوۆا,
سٸلتەمە: Baribar.kz
