فوتو: primeminister.kz
پرەمەر-مينيستر ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق شتاب وتىرىسىندا 7 جىل ٸشٸندە 111 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي سالۋدى قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ مارات قاراباەۆ الداعى جىلدارى 1 ملن-نان استام وتباسىن جاڭا باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. قويىلعان مٸندەتكە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن رەسپۋبليكا بويىنشا تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋدٸ جىل سايىن 200 مىڭ شارشى مەترگە ارتتىرۋ كٶزدەلگەن. اتاپ ايتقاندا, بيىل 15,3 ملن شارشى مەتر نەمەسە 143 مىڭنان استام پەتەردٸ اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جۇمىستاردى ۋاقتىلى اتقارۋ ٷشٸن ەكٸمدٸكتەر ناقتى نىساندار مەن ولاردىڭ ورىندالۋ مەرزٸمدەرٸن كٶرسەتە وتىرىپ, جول كارتالارىن بەكٸتتٸ. مينيسترلٸك ٶز كەزەگٸندە ەربٸر پايدالانۋعا بەرٸلەتٸن نىسانعا اي سايىن مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ. 4 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى رەسپۋبليكالىق جوسپارلى كٶرسەتكٸش 19%-عا ارتىعىمەن ورىندالدى: جوسپارلانعان 3,6 ملن شارشى مەتردٸڭ ورنىنا 4,3 ملن شارشى مەتر – 36,6 مىڭ پەتەر سالىندى.
سونىمەن قاتار بٷگٸندە رەسپۋبليكا بويىنشا ٷلەستٸك قاتىسۋى بار 44 پروبلەمالىق نىسان بار. مينيسترلٸك ٷلەستٸك قۇرىلىس مەسەلەلەرٸن رەتتەۋ ماقساتىندا ىنتالاندىرۋشى جەنە قاتاڭداتاتىن تٷزەتۋلەر پاكەتٸن دايىندادى.
نەگٸزگٸ ىنتالاندىرۋ شارالارى قۇرىلىس سالۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتاردى جەڭٸلدەتۋدٸ كٶزدەيدٸ. بۇل قۇرىلىس كومپانييالارىنا قازاقستان تۇرعىن ٷي كومپانيياسىنان كەپٸلدٸك جەنە ەكٸمدٸكتەردەن رۇقسات الۋ ارقىلى ٶز قىزمەتٸن زاڭداستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قاتاڭداتۋ شارالارى ٷلەسكەرلەردٸڭ اقشاسىن تارتۋدىڭ اشىق مەحانيزٸمٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. ولاردىڭ ٸشٸندە: سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ٷيدٸ ساتىپ الۋعا بايلانىستى بارلىق شارتتاردى حقكو-لاردا تٸركەۋ, قۇرىلىستى ودان ەرٸ توقتاتا وتىرىپ, ٷلەسكەرلەردٸڭ اقشاسىن زاڭسىز تارتقانى ٷشٸن ايىپپۇل سانكتسييالارىن ۇلعايتۋ, ٷلەسكەرلەردٸڭ اقشاسىن تارتۋعا باعىتتالعان رۇقساتسىز جارناماعا تىيىم سالۋ جەنە باسقالار.
سونداي-اق «بەيتەرەك» ۇبح» اق باسقارما تٶراعاسى قانات شارلاپاەۆ, اباي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلان ۇرانحاەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى جۇماباي قاراعاەۆ جەنە تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى نۇرالحان كٶشەروۆ بايانداما جاسادى.
پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسى 2029 جىلعا دەيٸن 111 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ٷي سالۋ تۋرالى مٸندەت قويعانىن اتاپ ٶتتٸ. اتاپ ايتقاندا, ٶتكەن جىلى 130 مىڭنان استام وتباسى باسپانا جاعدايىن جاقسارتا الدى.
«بۇل رەتتە, جوسپار اسىرا ورىندالعان ٶڭٸرلەردٸڭ ٸشٸندە استانا, الماتى قالالارىن جەنە الماتى وبلىسىن اتاپ ٶتۋگە بولادى. ٶز كەزەگٸندە, ۇلىتاۋ, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە اتىراۋ وبلىستارىندا جوسپار ورىندالماي قالدى», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ول بيىلعى 4 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اباي, ماڭعىستاۋ جەنە ۇلىتاۋ وبلىستارى جوسپاردان ارتتا قالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنٸڭ ەسٸرەسە, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارى ٷشٸن ماڭىزى ٶتە زور. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ٸرٸ قالالارىندا بارىنشا ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. بٷگٸندە 600 مىڭنان استام وتباسى تۇرعىن ٷيگە مۇقتاج جانداردىڭ ەسەبٸندە تۇر. اتالعان مەسەلەنٸ بٸرتٸندەپ, جٷيەلٸ تٷردە شەشۋ كەرەك. بٸزدە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى شەڭبەرٸندە بٸرقاتار باعىتتار كٶزدەلگەن», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
ٷكٸمەت باسشىسى مۇنداعى ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ قۇرىلىستىڭ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتٸلمەۋٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ەلوردا قازٸر وسىنداي پروبلەماعا تاپ بولىپ وتىر. استانادا ەنەرگييا رەسۋرستارى جەتٸسپەيدٸ, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ قاتتى سەزٸلۋدە. وسىعان بايلانىستى تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋدٸڭ جوسپارلانعان كٶلەمٸ ازايتىلدى. باسقا ٶڭٸرلەردە وسىنداي جاعدايلارعا جول بەرمەۋ ٷشٸن بارلىق ەكٸمدٸكتەر ەلدٸ-مەكەندەردٸڭ پەرسپەكتيۆالىق دامۋىنا تيٸستٸ تالداۋ جٷرگٸزۋٸ قاجەت», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ول كٶبٸنەسە, جوسپارلاۋ پروبلەمالارى تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋ كەزٸندە انىقتالاتىنىن, سوندىقتان ينفراقۇرىلىم مەسەلەلەرٸن جەر ۋچاسكەسٸن بٶلۋ جەنە قۇرىلىسقا رۇقسات بەرۋ كەزٸندە شەشۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ەليحان سمايىلوۆ سونداي-اق كەيٸنگٸ ۋاقىتتا حالىقتىڭ تاراپىنان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا جەنە ولاردىڭ رەتسٸز, بەي-بەرەكەت سالىنۋىنا, وبەكتٸلەردٸڭ ۋاقتىلى ٸسكە قوسىلماۋىنا قاتىستى ٶتە كٶپ شاعىم تٷسكەنٸن ايتتى.
«مەسەلەن, استانادا «بۋداپەشت» تۇرعىن ٷي كەشەنٸنٸڭ تۇرعىندارى بىلتىر قىس باستالاردىڭ الدىندا جىلۋسىز قالدى. شىمكەنتتە وسىدان بەس جىل بۇرىن عانا مەملەكەتتٸك باعدارلامامەن سالىنعان كٶپپەتەرلٸ تۇرعىن ٷيدٸڭ قابىرعالارى جارىلىپ, ليفتٸلەر جيٸ ٸستەن شىعادى. الماتىدا تاۋلى جەرلەردە, سۋعا جاقىن ماڭداردا جەنە ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتاردا قۇرىلىس سالۋ كەزٸندە زاڭنامانى بۇزۋدىڭ 150-دەن استام فاكتٸسٸ انىقتالدى», — دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەمەر-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, تاعى بٸر ٶزەكتٸ پروبلەمانىڭ بٸرٸ – قۇرىلىس كەزٸندە رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ بولماۋى. الماتىدا سالىنىپ جاتقان «تٶلەبي رەزيدەنس» تۇرعىن ٷي كەشەنٸندە قۇرىلىسقا قاجەتتٸ قۇجاتتار جوق.
«استانانىڭ بٸر ٶزٸندە تيٸستٸ قۇجاتتارى جوق وسىنداي 90-عا جۋىق تۇرعىن ٷي كەشەنٸ سالىنىپ جاتىر. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, سوت قۇجاتسىز سالىنعان «دۋبلين» تۇرعىن ٷي كەشەنٸن بۇزۋ تۋرالى شەشٸم شىعاردى», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ٷكٸمەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, تٷركييادا بولعان جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸنەن دە ساباق الۋىمىز كەرەك.
«قۇرىلىستى باقىلاۋ شارالارىن, ەسٸرەسە سەيسميكالىق بەلسەندٸ ايماقتاردا قۇرىلىس جۇمىستارىنا باقىلاۋدى كٷشەيتۋ مەسەلەسٸ بٸرنەشە رەت كٶتەرٸلدٸ. بەلگٸلٸ-بٸر شارالار قابىلداندى, الايدا ول جەتكٸلٸكسٸز. وسى مەسەلەلەردٸڭ بارلىعى ەزٸرلەنٸپ جاتقان قۇرىلىس كودەكسٸندە ەسكەرٸلۋٸ تيٸس», — دەپ ايتىپ ٶتتٸ ەليحان سمايىلوۆ.
قورىتىندىلاي كەلە, ول تۇرعىن ٷي جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى ٸسكە قوسۋ بويىنشا وسى جىلعا ارنالعان بارلىق جوسپارلاردىڭ تولىق جەنە ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, جوعارىدا ايتىلعان كەمشٸلٸكتەردٸ ەسكەرۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر بٸر اي مەرزٸمدە كەزەكتە تۇرعاندار ٷشٸن ٷي بٶلە وتىرىپ, كەشەندٸ قۇرىلىس سالۋدى قارجىلاندىرۋ مەحانيزمٸن ٸسكە قوسۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى, جەنە 1 قىركٷيەككە دەيٸن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ تٸزٸمٸن بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا سەيكەستٸگٸ تۇرعىسىنان ٶزەكتەندٸرۋدٸ تاپسىردى.
