سىڭعىرلاعان قوڭىراۋ ٷنٸ ەستٸلەر كٷن دە الىس ەمەس. بالالارىن كەزەكتٸ وقۋ جىلىنا ەزٸرلەۋ ٷشٸن دٷكەن-بازارلاردى شارلاعان اتا-انالاردىڭ قاراسى كٶبەيدٸ. «بار جاقسىلىق - بالاعا» دەيتٸن كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىنىڭ مەكتەپتە مۇنتازداي تازا بولىپ, جارقىراپ جٷرگەنٸن قالايدى. بىلتىرعى مەكتەپ فورماسى ەلٸ دەل بولسا دا, ەلدەن قالماي سۋ جاڭاسىن ەپەرەدٸ. ال ساۋدا ورىندارىنداعى مەكتەپ فورمالارىنىڭ الۋان تٷرٸنەن كٶز سٷرٸنەدٸ.
تٷركييا, رەسەي, بٸشكەكتە ٶندٸرٸلگەن مەكتەپ فورمالارىنىڭ باعاسى ساپاسىنا قاراي ەرتٷرلٸ ەرينە. ساۋداسى قىزىپ تۇرعان كەسٸپكەرلەر مەكتەپ تاۋارلارىنىڭ باعاسىن بىلتىرعىعا قاراعاندا ەكٸ ەسەلەتٸپ قويعان. بىلتىرعى 2500-3000 تەڭگەلٸك اق جەيدەلەر مەن شالبارلاردىڭ بيىلعى ەڭ تٶمەنگٸ باعاسى 4500-5000 تەڭگەدەن ساۋدالانسا, 3500 بولعان مەكتەپ سٶمكەلەرٸ بيىل 7500 تەڭگە تۇرادى. قالتاسى كٶتەرەتٸندەر مەكتەپ فورماسىن برەندتى بۋتيكتەردەن دە الادى. باستىسى, مەكتەپ فورماسىنا قويىلاتىن تالاپ بٸرەۋ.
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 14-قاڭتارىندا بٸلٸم مينيسترٸنٸڭ مٸندەتتٸ مەكتەپ فورماسى تۋرالى بۇيرىعى شىققانى بەلگٸلٸ. بۇيرىققا سەيكەس, مەكتەپ فورماسىنىڭ قانداي بولاتىنىن اتا-انالار كوميتەتٸ شەشەدٸ. ٶتكەن وقۋ جىلىنىڭ سوڭعى توقسانىندا ەر مەكتەپتە مەكتەپ فورماسىنا قويىلاتىن تالاپتار جايىندا اتا-انالارمەن جيىندار ٶتكٸزٸلۋٸ تيٸس بولاتىن. وسى ورايدا وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسى مٸندەتتٸ مەكتەپ فورماسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكٸتۋدە تۋىنداعان پروبلەمالاردى انىقتاۋ ٷشٸن 87712028525 ۆاتساپ نومەرٸندە «شۇعىل جەلٸ» جۇمىسىن ۇيىمداستىرعان. باسقارما باسشىسىنىڭ رەسمي بلوگى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, سونداي-اق, ۆاتساپ جەلٸسٸ ارقىلى 12 ساۋال مەن 33 ۇسىنىس تٷسكەن. وسىلايشا اتا-انالاردىڭ مەكتەپ فورماسى تۋرالى پٸكٸرلەرٸن اشىق ايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن. سالا باسشىسىنا كەلٸپ تٷسكەن شاعىمداردىڭ باسىم بٶلٸگٸندە اتا-انالار مەكتەپ جينالىسىندا بٸرىڭعاي فورما تالاپتارى تالقىلانباي-اق, جاڭا فورماعا شۇعىل تٷردە اقشا جيناۋ كەرەكتٸگٸن ايتقان. بارلىق شاعىمدار مەن تالاپ-تٸلەكتەردٸ تالقىعا سالۋ ٷشٸن بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايجان سادىقوۆا شاعىم تٷسكەن مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ, قالالىق جەنە اۋداندىق بٸلٸم بٶلٸمدەرٸ باسشىلارىنىڭ, اتا-انالار كوميتەتتەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ارنايى جيىن ٶتكٸزگەن-دٸ. وسى جيىندا ايجان ەرحانقىزى مەكتەپ ديرەكتورلارىنا: - مەكتەپ فورماسىنىڭ تالاپتارىن اتا-انالار بەكٸتۋٸ تيٸس. سٸزدەرگە ەشقانداي جابدىقتاۋشىنى, مەردٸگەردٸ ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. بۇل سٸزدەردٸڭ مٸندەتتەرٸڭٸزگە جاتپايدى, - دەپ ناقتىلاپ ايتقان بولاتىن. - اتا-انالار مەكتەپ فورماسىن تٸكتٸرە مە, ساتىپ الا ما, ٶزدەرٸ شەشەدٸ. باستىسى, بەكٸتٸلگەن تالاپتارعا ساي بولسا بولعانى. مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸ فورمانى بەلگٸلٸ بٸر ساۋدا ورنىنان نەمەسە ناقتى بٸر ٶندٸرۋشٸدەن ساتىپ الۋعا مٸندەتتەمەۋٸ تيٸس. مەكتەپ iشiندە تاۋار ساتۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنعان.
بٸلٸم باسقارماسى نەمەسە بٸلٸم بٶلٸمدەرٸ مەكتەپ فورماسىن وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردەن الۋعا ۇسىنىس ايتا الادى. ونى دا ماتا ساپاسىنا قاراي اتا-انالاردىڭ ٶزدەرٸ شەشەدٸ. بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى مەن مۇعالٸمدەردٸڭ مەكتەپ فورماسىنا اقشا جيناۋىنا جول بەرٸلمەيدٸ. اتا-انالار كوميتەتٸ «مەكتەپكە - جول» قايىرىمدىلىق اكتسيياسى اياسىندا مەكتەپ قورى ەسەبٸنەن كٶپبالالى جەنە تۇرمىسى تٶمەن وتباسىلاردىڭ بالالارىن تەگٸن مەكتەپ فورماسىمەن قامتاماسىز ەتە الادى. وقۋشىلاردىڭ فورماسى سىيماي قالماسا, جىرتىلماسا, بيىل دا كييۋگە جارايدى. ولاردى ەشكٸم مەجبٷرلەمەيدٸ.
ماتاسى - ساپالى, باعاسى - قولجەتٸمدٸ
ەرينە, مەكتەپ فورماسىن ساتۋشىلار مەن ٶندٸرۋشٸلەر از ەمەس. ولارعا دا قويىلاتىن ارنايى تالاپتار بار. مەكتەپ فورماسى بالا دەنساۋلىعىنا زييانسىز ماتادان تٸگٸلۋٸ تيٸس, ال باعاسى 20 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك.
كيٸمدەردٸ مودەلدەۋدە يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى پايدالانىپ جٷرگەن ٶسكەمەندەگٸ قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى كوللەدجٸنٸڭ شەبەرلەرٸ مەن ستۋدەنتتەرٸ بيىلدان باستاپ مەكتەپ فورمالارىن تٸگە باستادى. اتالمىش وقۋ ورنىندا تٸگٸلٸپ جاتقان فورمالاردىڭ باعاسى دا قولجەتٸمدٸ.
- دەلدالسىز ساتىلاتىندىقتان, فورما جيىنتىعىنىڭ قۇنى 10 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى.
مۇنداعى 70 بولاشاق تٸگٸنشٸلەر وقۋلارىن تەجٸريبەمەن ۇشتاستىرىپ, العاشقى جالاقىلارىن تاۋىپ جٷر. ەرينە كيٸمدەردٸڭ ساپاسىن تەجٸريبەلٸ ماماندار باقىلايدى. تەجٸريبەلٸ تٸگٸنشٸلەرٸمٸز باستاۋىش سىنىپتان باستاپ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ فورمالارىن دا تٸگەدٸ. 5-10 مەكتەپتٸ بٸرىڭعاي فورمامەن قامتاماسىز ەتۋگە شامامىز كەلەدٸ,-دەيدٸ كوللەدج ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى گالينا حاركوۆسكايا.
مامىر, ماۋسىم ايلارىندا ٶسكەمەندەگٸ «جاستار» ساياباعىندا, دراما تەاترىندا وقۋشى ۇل-قىزدارعا ارنالعان مەكتەپ فورمالارىنىڭ كٶرمەسٸ ٶتٸپ, جەيدەلەر مەن شالبارلار, بەلدەمشەلەر مەن پيدجاك, گالستۋكتەردٸڭ 10-نان استام تٷرٸ كەلۋشٸلەر نازارىنا ۇسىنىلدى. العاشقى تۇتىنۋشىلار دا وسى كٶرمەدەن تابىلا كەتتٸ. سولاردىڭ بٸرٸ, قالا تۇرعىنى جۇلدىز اكپاروۆا:- اتا-انا رەتٸندە ەرينە كيٸمنٸڭ ماتاسىنا, تٸگٸلۋ ساپاسىنا قارايمىز. بازارلار مەن دٷكەندەردە سامساپ تۇرعان كيٸمدەردٸڭ بارلىعى بٸردەي بالا دەنساۋلىعىنا زييانسىز ەمەس. اۋا ٶتكٸزبەي تەرلەتەتٸن, كەرٸسٸنشە سۋىق تارتاتىن ارزانقول ماتەريالدار دا كەزدەسٸپ جاتادى. ال مىنا كٶرمەدەگٸ فورمالار كٶڭٸلٸمنەن شىقتى. ماتاسى دا, تٸگٸسٸ دە دٷكەندەردەگٸ دايىن فورمالاردان ەشبٸر كەم ەمەس, باعاسى دا ارزان ەكەن.
ٶسكەمەن قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى كوللەدجٸنٸڭ باسشىسى باتىرحان قۇسمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە كوللەدج «ISNAR» جەكە كەسٸپكەرلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋدە. اتالعان جەكە كەسٸپكەر تٸگٸنشٸلەردٸ ساپالى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتەدٸ. جازدا ٶتكەن كٶرمەلەر بارىسىندا بٸرقاتار تاپسىرىستار تٷسكەن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ريددەر, احمەر مەكتەپتەرٸ, قالاداعى بٸرقاتار مەكتەپتەردٸڭ تاپسىرىسى كەلٸسٸلگەن مەرزٸمدە ورىندالىپ, اتا-انالارعا تاپسىرىلعان. تٸگۋ باعاسى, ياعني تاپسىرىستىڭ جۇمىسى كيٸم ٷلگٸسٸنە بايلانىستى 5500-8500 تەڭگە ارالىعىندا. قوسىمشا ماتا قۇنى قوسىلاتىندىقتان دايىن فورمانىڭ باعاسى جەكە كەسٸپكەرلٸك پەن اتا-انالار كوميتەتٸنٸڭ كەلٸسٸمٸمەن شەشٸلەدٸ. بٸراق ساۋدا ورىندارىنداعىدان ەلدەقايدا ارزانعا شىعاتىن كٶرٸنەدٸ. تاپسىرىستار نەگٸزٸنەن باستاۋىش سىنىپتاردان تٷسكەن.
بٷگٸنگە كٷنگە دەيٸن 172 جيىنتىق (شالبار, كەۋدەشە, جەيدە, پيدجاك, بەلدەمشە, گالستۋك) تٸگٸلدٸ. ەندٸ 500 بەلدەمشە تٸگٸلەدٸ. – ەرينە, ٶڭٸرٸمٸزدەگٸ بٷكٸل مەكتەپتٸ قامتۋ مٷمكٸن ەمەس. جۋىقتا عانا سامار مەكتەبٸنەن 44 فورماعا تاپسىرىس تٷستٸ. سوندىقتان سۇرانىس بولىپ جاتسا, جىل بويى تاپسىرىس قابىلداي بەرەمٸز,-دەيدٸ كوللەدج باسشىسى.
وقۋشىلارى عانا ەمەس, ۇستازدارى دا بٸركەلكٸ كيٸنەدٸ
ٶڭٸرٸمٸزدەگٸ بٸرىڭعاي مەكتەپ فورماسىن ەنگٸزگەن بٸردەن-بٸر وقۋ ورنى – ورالحان بٶكەي اتىنداعى №44 مەكتەپ-ليتسەيٸ. قازاقستاننىڭ بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنٸڭ ٷزدٸگٸ تاڭاتقان تٷمەنباەۆ باسشىلىق ەتەتٸن بۇل بٸلٸم ورداسى بٸركەلكٸ مەكتەپ فورماسىن بەكٸتكەلٸ 17 جىلدىڭ جٷزٸ بولدى. – ەستەرٸڭٸزدە بولسا, بٸرىڭعاي مەكتەپ فورماسى بولماعاندىقتان, 1998 جىلدارى حالىق بازاردان قولعا تيگەنٸن الدى. بايدىڭ بالالارى «ەرەكشە» كيٸنٸپ, ٶزدەرٸن جوعارى ساناي باستادى. قاراپايىم وتباسىنىڭ بالالارى قولعا تيگەنٸن كيدٸ. بالالار اراسىنداعى ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸكتٸ بايقاعان اتا-انالار وسى مەسەلەنٸ بٸرٸنشٸ بولىپ ٶزدەرٸ قوزعادى, - دەيدٸ ليتسەي باسشىسى. - فورما-بٸرٸنشٸدەن تەرتٸپ, تەربيە, جاۋاپكەرشٸلٸك. «ەركٸن فورما» كيەتٸن كەيبٸر جەكەمەنشٸك مەكتەپتەردٸڭ جاعدايىن كٶرٸپ جٷرمٸز. موينىنا التىن تاعىپ, جىلتىراعان پيدجاك, اياعىنا كروسسوۆكا, جابىستىرىپ «سيگارەت» شالبار نەمەسە تٸزەدەن جوعارى قىسقا بەلدەمشە كيٸپ جٷرگەن وقۋشىلار دا بار. تەرتٸپسٸزدٸك بولعان جەردە ساپا دا, بٸلٸم دە بولمايدى.
سٶيتٸپ, اتا-انالارمەن بٸراۋىزدان كەلٸسٸپ, 1999 جىلدان باستاپ كلاسسيكالىق ٷلگٸدەگٸ مەكتەپ فورماسىن كيەتٸن بولىپ شەشكەن. بٷگٸندە ليتسەيدە تەلٸم-تەربيە الىپ جٷرگەن ەر بالالاردىڭ فورماسى – اق جەيدە, قارا كوستيۋم-شالبار, كٶك گالستۋك, ليتسەي تٶسبەلگٸسٸ, ال قىز بالالار – اق جەيدە, تٸزەسٸن جاۋىپ تۇراتىن تٷزۋ قارا بەلدەمشە مەن پيدجاك, اق بانتيك, كٶك گالستۋك پەن ليتسەي تٶسبەلگٸسٸن تاعادى. ەپ-ەدەمٸ, جىپ-جيناقى. گالستۋك – مەملەكەتتٸك تۋ تٷستەس. بۇل تٷس وتانسٷيگٸشتٸككە تەربيەلەپ, بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە وقۋشىلارعا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ. «اق بانتيك, اپپاق جەيدە – كٸرشٸكسٸز اق نيەت, تازالىق, اشىق پٸكٸر-كٶزقاراس, انانىڭ اق سٷتٸن اقتاۋ» دەپ تەربيەلەيدٸ ەكەن ليتسەيدە. «كەزٸندە پيونەر, كومسومول بولدىق. ەندٸ ەل بولىپ, تەۋەلسٸزدٸك العاندا نەگە ٶز تٶسبەلگٸمٸزدٸ شىعارماسقا?» دەگەن وقۋ ورداسىنىڭ باسشىلىعى ٶز تٶسبەلگٸسٸن شىعارادى. «ورالحان بٶكەي اتىنداعى مەكتەپ-ليتسەي» دەپ اينالدىرا جازىلىپ, اسقاق جازۋشىنىڭ سۋرەتٸ بەينەلەنگەن تٶسبەلگٸدە مۇزتاۋ سالىنعان. بۇل - وتانىمىزدىڭ تۋىن جەلبٸرەتەر شەكٸرتتەرٸمٸز تەك بيٸكتەن كٶرٸنسە دەگەن تٸلەكتەن تۋىنداسا كەرەك. تٶسبەلگٸنٸڭ ٷلكەنٸن وقۋشىلار, كٸشٸلەۋ ٷلگٸسٸن ۇستازدار تاعادى.
ۇستازدار دەمەكشٸ, اتالمىش ليتسەي ۇستازدارىنا قويىلاتىن تالاپ تا قاتاڭ. بٸلٸم ورداسىنىڭ جارعىسىنا ساي, 5 جىلدان بەرٸ ۇستازدار قاۋىمى دا بٸرىڭعاي فورماعا كٶشكەن. سالتاناتتى مەرەكە كٷندەرٸ اق جەيدە مەن قارا بەلدەمشە, قارا كوستيۋم, ال جاي كٷندەرٸ كٶك بەلدەمشە, كٶك كوستيۋم كيٸپ, ليتسەي تٶسبەلگٸسٸن تاعىپ جٷرەدٸ. بۇل تۋراسىندا ليتسەي باسشىسى: - مۇعالٸم-بٸلٸم بەرەتٸن ماشينا ەمەس. ول كيٸمٸمەن, تەربيەسٸمەن, سٶيلەۋ مەنەرٸمەن, جٷرٸس-تۇرىسىمەن بالاعا تەلٸم-تەربيە بەرەتٸن ادام. ۇستازدار ٷشٸن بٸرىڭعاي فورما قاراجات جاعىنان دا ٶتە تيٸمدٸ ەرٸ ٷنەمدٸ. وقۋشىلارىمىز دەنەشىنىقتىرۋ پەنٸندە دە تەك اق فۋتبولكا مەن بٸركەلكٸ قارا تريكو كيەدٸ, - دەيدٸ. سونداي-اق, زىريان اۋداندىق بٸلٸم بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى اركاديي يساەۆتىڭ ايتۋىنشا, زىريانداعى №1 باستاۋىش مەكتەپتە بٸرىڭعاي ٷلگٸدەگٸ ۇستازدار كيٸمٸ قابىلدانىپ قويدى.
جالىنداعان جاستارىمىز جىلتىراعان كيٸمٸمەن عانا ەمەس, ٶنەر-بٸلٸمٸمەن ەرەكشەلەنٸپ, اقىل-ٶرەسٸمەن بەسەكەگە تٷسەتٸن ۇرپاق بولىپ ٶسسە يگٸ.
كەرەك دەرەك
ٶڭٸرٸمٸزدە 667 مەكتەپ بار. وندا 183 مىڭ وقۋشى بٸلٸم الادى. 22 981 بٷلدٸرشٸن بيىل مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. بٸلٸم وردالارىنىڭ 95 پايىزى بٸرىڭعاي مەكتەپ فورماسىن ەنگٸزگەن. قالعان 5 پايىزى بٸركەلكٸ فورما بولماسا دا, كلاسسيكالىق ٷلگٸدە كيٸنەدٸ.
ايجانات باقىتقىزى, "ديدار" گازەتٸ
