شوقان ۋەليحانوۆتىڭ شىعارمالار جيناعى العاش رەت اعىلشىن تٸلٸندە جارىق كٶردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر سٸم باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسپاسى قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸلٸگٸمەن سەرٸكتەستٸپ قوستاناي وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ, سونداي-اق ش.ش. ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىنىڭ قولداۋىمەن حٸح عاسىردىڭ اسا كٶرنەكتٸ قازاق عالىمدارىنىڭ بٸرٸ شوقان ۋەليحانوۆتىڭ تاڭداۋلى شىعارمالارىنىڭ اعىلشىن تٸلٸندەگٸ جيناعىن ۇسىندى.
كورولدٸك گەوگرافييالىق قوعام عيماراتىندا ارالاس فورماتتا ٶتكەن شاراعا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى كەمبريدج سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ باسقارۋشى ديرەكتورى دجەين مانن, قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸسٸ ەرلان ىدىرىسوۆ, ش. ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور زييابەك قابىلدينوۆ, اۋدارماشى ارچ تەيت, سونداي-اق كٸتاپ رەداكتورى, بريتانييالىق جازۋشى نيك فيلدينگ قاتىستى. كەمبريدجدٸك ەرٸپتەستٸكتٸڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ٶزارا ٸس-قيمىل بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ەنني ميحايليدۋ سالتاناتتى ٸس-شارانىڭ مودەراتورى بولدى.
ش. ۋەليحانوۆ قىسقا عۇمىرىندا شىعىستانۋ عىلىمىنا قوماقتى ٷلەس قوسىپ ٷلگەردٸ. ول قازاقستان تاريحىندا عالىم, ەتنولوگ, گەوگراف, كارتوگراف جەنە سۋرەتشٸ رەتٸندە ٶشپەس ٸز قالدىردى.
ەلشٸ ە. ىدىرىسوۆ جوعارى تاريحي جەنە عىلىمي قۇندىلىعىنا قاراماستان ش.ۋەليحانوۆتىڭ ەڭبەكتەرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن اعىلشىنتٸلدٸ ەلەمدە كەڭٸنەن تانىمال بولماعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«ش. ۋەليحانوۆ قازاقستاننىڭ عانا ەمەس بٷكٸل ورتالىق ازييانىڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸ ٷشٸن قوسقان ٷلەسٸ وراسان. ونىڭ ەڭبەكتەرٸ وسى ماڭىزدى ايماقتاعى حالىقتار ٶمٸرٸنٸڭ كٶپتەگەن اسپەكتٸلەرٸنە جارىق تٷسٸردٸ. بٷگٸن بٸز ش. ۋەليحانوۆتىڭ 1865 جىلى اعىلشىن تٸلٸندە جارىق كٶرگەن تٶرت شىعارماسىنان بەرگٸ العاش رەت اۋدارىلعان جيناعىن ۇسىنامىز», – دەدٸ ول.
كٸتاپقا ش. ۋەليحانوۆتىڭ ورتالىق ازييانىڭ گەوگرافيياسىن, تاريحىن, ەتنولوگيياسىن جەنە ەكونوميكاسىن زەرتتەۋگە ارنالعان ەڭ ماڭىزدى عىلىمي ەڭبەكتەرٸ ەنگەن. اعىلشىنتٸلدٸ وقىرماندار ٷشٸن بۇل شىعارمالار ٶڭٸر تاريحىن زەرتتەۋدە تاپتىرماس قازىنا بولارى انىق.
دج. مانن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسپاسى تاريح جەنە انتروپولوگييا بويىنشا كٸتاپتاردىڭ جەتەكشٸ باسپاگەرٸ ەكەندٸگٸن جەنە قازاق اۆتورىن وسى تاقىرىپ بويىنشا كٸتاپتار تٸزٸمٸنە ەنگٸزۋ باسپا ٷيٸ تاريحىنداعى كەزەكتٸ ماڭىزدى قادام بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«بٸز ۇسىنىپ وتىرعان جيناققا ەنگەن كٶپتەگەن شىعارمالار العاش رەت اعىلشىن تٸلٸنە اۋدارىلىپ, اعىلشىن تٸلٸندە سٶيلەيتٸن ستۋدەنتتەرگە, عالىمدارعا جەنە كەڭ اۋديتوريياعا جول اشتى. باسىلىم ش. ۋەليحانوۆتىڭ شىعارمالارىن ورتالىق ازييانى سيپاتتايتىن باتىستىق جۇمىستار تٸزٸمٸنە بارىنشا ەنگٸزٸلٸپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ ەسەرٸ بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن», – دەدٸ ول.
زييابەك قابىلدينوۆ ٶزٸ باسقاراتىن ش.ش. ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتى اۋدارۋ ٷشٸن ماتەريالداردى ٸرٸكتەۋ كەزٸندە قازاقتاردىڭ جەنە ٶڭٸردە تۇراتىن باسقا دا ۇلتتاردىڭ تاريحىن, سالت-دەستٷرلەرٸن, قازاق سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋ جٷيەسٸن, سونداي-اق اۆتوردىڭ دەموكراتييالىق كٶزقاراسىن, سونىڭ ٸشٸندە حالىق ٷشٸن پايدالى رەفورمانى سيپاتتايتىن ماقالالارعا باسا نازار اۋدارۋعا تىرىسقانىن اتاپ ٶتتٸ.
ا. تەيت ٶزٸ العاش رەت اعىلشىن تٸلٸنە اۋدارعان ش. ۋەليحانوۆتىڭ شىعارمالارىنان بٸرنەشە ٷزٸندٸ وقىدى. ول سونداي-اق رەسەي يمپەريياسىندا كٸشٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ بولا تۇرا ش. ۋەليحانوۆ بيلٸكتٸڭ قازاق حالقىنىڭ دەستٷرلٸ ٶمٸر سالتىن بۇزۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن قولىندا بار بارلىق مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانعانىن جەنە حالقىنا لايىقتى قۇرمەتپەن قاراۋدى تالاپ ەتكەندٸگٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
ن. فيلدينگ ۇلى قازاق عالىمىنىڭ شىعارمالارىن اعىلشىن تٸلٸندە باسىپ شىعارۋ يدەياسى 2017 جىلى قازاقستانعا جاساعان ساپارىنىڭ بٸرٸندە ز. قابىلدينوۆپەن تانىسقان كەزدە پايدا بولعانىن اتاپ ٶتتٸ. ول سونداي-اق ش. ۋەليحانوۆتىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ, ومبى كادەت كورپۋسىندا وقىپ جٷرگەن كەزٸنەن, قازاق ەتنوگرافىنىڭ ٶمٸرٸنە ٷلكەن قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن شىعىس تٷركٸستان مەن قاشعار ساياحاتتاۋعا دەيٸنگٸ ٶمٸرٸنە دەيٸن ەگجەي-تەگجەيلٸ ايتىپ بەردٸ.
ٸس-شاراعا قازاقستان, ۇلىبريتانييا, كانادا, باە, پەرۋ, پولشا جەنە تٷركييا, ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن 100-گە جۋىق قوناق قاتىستى.
