قادiرلi جەر مٷددەسi تۋرالى جيىنعا باس قوسقان باۋىرلار!
ٶتكەن جيىنداردا بiز ساناۋلى عانا ادام “جەر شەتەلگە ساتىلماسىن, جالعا دا بەرiلمەسiن جەنە ٶز ادامدارىمىزعا دا ساتىلماسىن, ولارعا جالعا بەرۋگە عانا بولادى” – دەگەن پiكiرگە تابان تiرەدiك. بۇل پiكiردەن بiزدi ەشكiم تراكتورمەن سٷيرەپ شىعارا المايدى. ٶيتكەنi جەردiڭ شەتەلگە جالعا بەرiلۋi جەنە ٶز قالتالىلارىمىزعا ساتىلۋى – بولاشاقتا قازاقستان مەملەكەتiنiڭ ىدىراۋىنا, قازاق ۇلتىنىڭ جويىلۋىنا كەڭ جول اشادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلiگiنiڭ قۇرىلىس, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق iستەرi جەنە جەر رەسۋرستارى باسقارۋ كوميتەتi باسقارماسى باستىعىنىڭ 2016 جىلدىڭ 4 مامىرىنداعى سٶزi مىناۋ:
“قازاقستان جەرiنiڭ جالپى اۋماعى – 272 ميلليون گەكتار. ونىڭ iشiندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانىپ جٷرگەن جەر – 100 ميلليون گەكتار, بوس جاتقان بوسالقى جەر – 100 ميلليون گەكتار. جەر 2003 جىلدان بەرi ساتىلۋدا. سول جىلعى جەر كودەكسi قابىلدانعاننان بەرi جەردiڭ 3 ميلليون گەكتارى جەكە مەنشiككە ساتىلعان. 65 مىڭ گەكتار جەر شەتەلدiكتەرگە جالعا بەرiلگەن. شامامەن 1,7 ميلليون گەكتار جەر العاشقى ساتىلۋعا دايىندالىپ جاتىر”.
ەندi مۇحامەدكەرiم قاجىربايۇلىنىڭ مەلiمەتiنە توقتالالىق: “ەلiمiزدiڭ بارلىق كٶرiكتi جەرلەرi ەلدەقاشان ساتىلىپ كەتكەن. بەرiنiڭ سىرتى شارباقپەن قورشالعان. Iشiنە مٷلدەم كiرگiزبەيدi. كiرگiزەتiندەرi ەكەسiنiڭ قۇنىن سۇرايدى. مىسالى, كٶكشەتاۋداعى “بۋراباي”, شىمكەنت قالاسى ماڭىنداعى “ماشات” شاتقالى ماڭعىستاۋداعى “اقمىش” پەن “تالشالى”…
ال ٶز رۋحتاسىمىز دوس كٶشiم بىلاي دەيدi: “بiز قازiر قاپشاعايدىڭ جاعاسىنا بارىپ سۋعا تٷسە الماي قالدىق, بالىق اۋلاي الماي قالدىق. الاكٶل, بالقاش بەرi سولاي. بٶگەنباي, قابانبايلار تiرiلiپ كەلسە, بەتiن دە جۋا المايدى قاپشاعايدان, ٶزiنiڭ قورعاعان جەرiنەن. مiنە, 2003 جىلى جەر جەكەمەنشiككە ەنiپ, حالىقتىڭ كٶرگەن كٷنi وسى”.
قىزىلوردا وبلىسىندا جەر رەفورماسى بويىنشا ٶتكەن قوعامدىق كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا جۋرناليست جاناربەك ەشiمجان iرi جەر يەلەنۋشiلەر تۋرالى اقپاراتتى اشىق تٷردە جارييالاۋ مەسەلەسiن كٶتەردi: “رايىمبەك اۋدانىنىڭ ٶزiندە بارلىق جەردi تٶرت-اق ادام بٶلiپ العان. ەل قىستاۋدان جايلاۋعا كٶشە المايدى. جولعا دەيiن مەنشiكتەپ العان”.
مەن وسىدان 12 جىلداي ۋاقىت بۇرىن رەسپۋبليكا پارلامەنتiندە وڭتٷستiك قازاقستان وبلىسى وتىرار اۋدانىنداعى جەردiڭ ەدەۋiر بٶلiگi ارابتارعا جالعا بەرiلگەنiن, ولاردىڭ ول جەردi تٷگەلدەي قورشاپ العانىن مەلiمدەگەن بولاتىنمىن. ال, تٶلەبي اۋدانى, قاسقاسۋ اۋىلىنىڭ تابيعاتى ەسەم جەرلەرiن بiر قالتالى ادام جەكەشەلەندiرiپ الىپتى دا, ونىڭ ٷلكەن بٶلiگiن ارابتارعا 49 جىلعا جالعا بەرiپتi.
جەر كوميسسيياسىنىڭ مٷشەسi جانۇزاق ەكiمنiڭ پiكiرiنە جٷگiنەلiك. “1994 جىلى قازاقستاننىڭ 10 ميلليون گەكتارداي جەرiن رەسەي ەسكەري پوليگونى رەتiندە 80 جىلعا جالعا الدى. ول پوليگونداردىڭ ايماعىندا ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ دەڭگەيi ورتاشا ستاتيستيكالىق دەڭگەيدەن 10-12 ەسە, انا مەن بالا ٶلiمi 2-3 ەسە جوعارى. قازاقستاننىڭ iشiندە رەسەيدiڭ پوليگوندارى مەن ەسكەرiنiڭ بولۋى – ول اننەكسييانىڭ بiر تٷرi. ەلدەگi قوعامدىق ۇيىمدار مەن زييالى قاۋىم ٶكiلدەرi بۇۇ قاۋiپسiزدiك كەڭەسiنiڭ الدىندا رەسەيدiڭ قازاقستانداعى ەسكەري پوليگونىن جاۋىپ, ونداعى ەسكەردi ەلدەن شىعارۋ مەسەلەسiن قويدى”.
تاعى بiر ماڭىزدى مەسەلە: “جەر تۋرالى شىندىقتى ايتقان ماكس بوقاەۆ پەن تالعات اياندى تٷرمەدەن بوساتۋدى تالاپ ەتەمiز”!
جۋىردا: “جەردiڭ iرi يەلەنۋشiلەرi تۋرالى اقپارات, مەملەكەتتiك قۇپييالار قاتارىنا جاتادى, ياعني ول جايلى ارنايى زاڭ بار. جەردiڭ يەسi جايلى اقپاراتتى مەنشiك يەسiنiڭ كەلiسiمi بويىنشا عانا جارييالاۋعا بولادى” – دەگەن پiكiر ايتىلدى.
ەلiمiزدiڭ ٷلكەن قالتالىلارى, ٷلكەن ۇرىلارى ٶزدەرiنiڭ جاعدايلارىن جاقسى قاراستىرعان ەكەن. ونداي ەدiلدiك ابىرويىنان جۇرداي زاڭدى بەرiمiز بiرلەسiپ “و دٷنيەگە اتتاندىرۋىمىز” كەرەك.
مەسەلەن, بارلىق تاۋلاردىڭ ەتەكتەرiندەگi شۇرايلى جەرلەردi ٷلكەن بيلiك باسىنداعىلاردىڭ جاقىن تۋىستارى, iنiلەرi, قىزدارى جەكەشەلەندiرiپ العان. ەگەر ول مەلiمەتتەر جارييالانسا, ميلليون گەكتار جەر يەلەنگەن تەرەششەنكونىڭ ٶزi دالادا قالۋى مٷمكiن. بۇل سالاداعى شىندىق اشىلماي, ەلiمiزدi ٷلكەن قاۋiپكە بٶلەگەن جەر پروبلەماسىنىڭ شەشiلۋi مٷمكiن ەمەس.
مۇحتار شاحانوۆ,
جەر كوميسسيياسىنىڭ مٷشەسi
