سوڭعى ون جىلدا ەلەمدٸك كاپيتال ٷشٸن بەسەكەنٸڭ سيپاتى ەدەۋٸر ٶزگەردٸ. بۇرىن باستى ارتىقشىلىق رەتٸندە تابيعي رەسۋرستارعا قولجەتٸمدٸلٸك, ٶندٸرٸس شىعىندارىنىڭ تٶمەندٸگٸ نەمەسە سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلسا, بٷگٸندە حالىقارالىق ينۆەستورلار مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسىنا, ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ بولجامدىلىعىنا جەنە ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتى ٶسٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋ قابٸلەتٸنە كٶبٸرەك مەن بەرەدٸ.
بۇل ٶزگەرٸس جاھاندىق ەكونوميكاداعى تەرەڭ ٷدەرٸستەردٸڭ كٶرٸنٸسٸ. پاندەمييا, گەوساياسي شيەلەنٸس, جاھاندىق جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸنٸڭ قايتا قۇرىلۋى جەنە تەحنولوگييا ٷشٸن كٷشەيگەن بەسەكە بيزنەس ٶكٸلدەرٸن كاپيتالدى ورنالاستىرۋ تەسٸلدەرٸن قايتا قاراۋعا مەجبٷر ەتتٸ. ەندٸ ينۆەستيتسييانىڭ ەلەۋەتتٸ تابىستىلىعىمەن قاتار, ٸسكەرلٸك ورتانىڭ تۇراقتىلىعى, مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ جەنە ەكونوميكانىڭ سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە بەيٸمدەلۋ قابٸلەتٸ الدىڭعى قاتارعا شىقتى.
وسىنداي جاعدايدا ەندٸ جەكەلەگەن جوبالار نەمەسە سالىق رەجيمدەرٸ عانا ەمەس, تۇتاس ەكونوميكالىق مودەلدەر بەسەكەگە تٷسۋدە. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى دەيەكتٸ رەفورمالارمەن, دامىعان ينفراقۇرىلىممەن جەنە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋدٸڭ ايقىن قاعيدالارىمەن ۇشتاستىرا العان مەملەكەتتەر جەڭٸسكە جەتۋدە.
جاڭا ينۆەستيتسييالار ٷشٸن گەرمانييا, اقش نەمەسە جاپونييا عانا ەمەس, «جاڭا ٶندٸرٸستٸك بەلدەۋ» ەلدەرٸ – ۆەتنام, مالايزييا, يندونەزييا, مەكسيكا, ماروككو, پولشا, ەزەربايجان, ٶزبەكستان جەنە قازاقستان دا بەسەكەلەسٸپ جاتىر. ەكونوميكالارىنىڭ كٶلەمٸ ەرتٷرلٸ بولعانىمەن, ولاردىڭ بارلىعىن بٸر ماقسات بٸرٸكتٸرەدٸ – حالىقارالىق بيزنەس دەستٷرلٸ ٶندٸرٸس ورتالىقتارىنان كٶشٸرٸپ جاتقان ٶندٸرٸس ورىندارى مەن لوگيستيكالىق حابتاردىڭ جاڭا الاڭىنا اينالۋ.
قازاقستان ٷشٸن بۇل بەسەكەنٸڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸ بار. ەگەر ۆەتنام تەڭٸز تاسىمالىنا قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ەركٸن ساۋدا تۋرالى كٶپتەگەن كەلٸسٸمدەردٸڭ ارقاسىندا ەكسپورتقا باعىتتالعان ٶندٸرٸسكە باسىمدىق بەرسە, مالايزييا دامىعان ٶنەركەسٸپتٸك ەكوجٷيەسٸ مەن جوعارى تەحنولوگييالىق سەكتورىنا سٷيەنسە, قازاقستاننىڭ بەسەكەلٸك ارتىقشىلىعى ٷش نەگٸزگٸ فاكتوردىڭ توعىسىنان قالىپتاسادى.
بٸرٸنشٸدەن, قازاقستان – ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ ەكونوميكا, بۇل قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ٶڭٸرلٸك نارىققا قولجەتٸمدٸلٸك بەرەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, قىتاي, رەسەي, كاۆكاز جەنە ەۋروپا اراسىنداعى بٸرەگەي گەوگرافييالىق ورنالاسۋى جاڭا ەۋرازييالىق كٶلٸك باعىتتارىنا كٸرٸگۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, جەتەكشٸ ٷش حالىقارالىق رەيتينگتٸك اگەنتتٸك راستاعان ينۆەستيتسييالىق كرەديتتٸك رەيتينگتەر اياسىندا ساقتالىپ وتىرعان ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ماڭىزدى ارتىقشىلىق بولىپ قالا بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار بەسەكەلەستٸك بٸرتٸندەپ ارزان جۇمىس كٷشٸ نەمەسە سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر دەڭگەيٸنەن ينستيتۋتسيونالدىق ساپا سالاسىنا اۋىسىپ كەلەدٸ. حالىقارالىق كومپانييالار ٷشٸن كەسٸپورىندى بٷگٸن اشۋدىڭ قۇنى عانا ەمەس, ون نەمەسە ون بەس جىلدان كەيٸن دە جۇمىس ٸستەۋ شارتتارىنىڭ قانشالىقتى تۇراقتى ەرٸ بولجامدى بولاتىنى ماڭىزدى. سوندىقتان ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىق بٷگٸندە ەكٸمشٸلٸك رەسٸمدەردٸڭ جىلدامدىعىمەن, زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىمەن, سوت جٷيەسٸنٸڭ ساپاسىمەن, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ تسيفرلاندىرىلۋ دەڭگەيٸمەن جەنە مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ تيٸمدٸلٸگٸمەن ايقىندالادى.
قازاقستان بٸرتٸندەپ تابيعي رەسۋرستارىمەن نەمەسە ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸمەن عانا ەمەس, ينۆەستورلارعا تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ تۇراقتى ينستيتۋتسيونالدىق ورتا قالىپتاستىرۋ قابٸلەتٸمەن دە بەسەكەلەسە باستادى. دەل وسى فاكتور بٷگٸندە ۇزاق مەرزٸمدٸ كاپيتال ٷشٸن جاھاندىق بەسەكەدەگٸ نەگٸزگٸ ٶلشەمدەردٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. ال 2026 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىلارى ەلدەگٸ ٶزگەرٸستەردٸڭ ستراتەگييالىق قۇجاتتاردا عانا ەمەس, ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردە دە كٶرٸنٸس تابا باستاعانىن اڭعارتادى.
2026 جىلدىڭ قاڭتار–ماۋسىم ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ٶسٸمٸ 4,1%-دى قۇرادى. الايدا بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ ٶزٸ بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەردٸڭ باستى دەلەلٸ ەمەس. ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن باعالاۋ ٷشٸن ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ قانداي فاكتورلار ەسەبٸنەن قامتاماسىز ەتٸلٸپ وتىرعانىن جەنە ونىڭ كٶزدەرٸنٸڭ قانشالىقتى تۇراقتى ەكەنٸن تٷسٸنۋ ەلدەقايدا ماڭىزدى.
بۇل تۇرعىدان العاندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمى بارعان سايىن تەڭگەرٸمدٸ سيپات الىپ كەلەدٸ. ناقتى سەكتور 5,1%-عا ٶسٸپ, ٶسٸمٸ 3,5%-دى قۇراعان قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىن باسىپ وزدى. ەسٸرەسە قۇرىلىس سالاسىندا ٶسٸم 15%-دان استى. سونداي-اق كٶلٸك, لوگيستيكا جەنە ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپ سالالارىندا دا جوعارى قارقىن ساقتالىپ وتىر. دەل وسى سالالار بولاشاقتاعى ەكونوميكانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸنٸڭ نەگٸزٸن قالايدى.
مۇنداي ٶسٸم قۇرىلىمى ينۆەستورلار ٷشٸن ەرەكشە ماڭىزعا يە. ٶنەركەسٸپ, ينفراقۇرىلىم, ٸشكٸ سۇرانىس جەنە جەكە بيزنەستٸڭ دامۋى قاتار قامتاماسىز ەتەتٸن ەكونوميكا, ەدەتتە, ەلەمدٸك شيكٸزات نارىعىنداعى قۇبىلمالىلىققا ازىراق تەۋەلدٸ بولادى. تاريحي تۇرعىدان تابيعي رەسۋرستار ەكسپورتىنا سٷيەنٸپ كەلگەن ەلدەر ٷشٸن دەل وسىنداي ەرتاراپتاندىرۋ ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتىلىقتىڭ نەگٸزگٸ فاكتورىنا اينالادى.
ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸك تە ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ بولدى. 2026 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار 9,6%-عا ارتىپ, 20 ملرد اقش دوللارىنان استى. بۇل رەتتە ەڭ جوعارى ٶسٸم جەكە ينۆەستيتسييالارعا تيەسٸلٸ بولدى – ولاردىڭ كٶلەمٸ 21%-دان استامعا ۇلعايدى. بۇل نارىق ٷشٸن اسا ماڭىزدى بەلگٸ. ٶيتكەنٸ مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالارمەن سالىستىرعاندا, جەكە كاپيتال ٸسكەرلٸك احۋالداعى ٶزگەرٸستەرگە جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ تەۋەكەلدەردٸ باعالاۋعا ەلدەقايدا جىلدام دەن قويادى.
ينۆەستيتسييالىق ٶسٸمنٸڭ قۇرىلىمى دا نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. جاڭا ينۆەستيتسييالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپكە, قۇرىلىسقا, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا, سونداي-اق اقپارات جەنە بايلانىس سالاسىنا باعىتتالدى. دەل وسى باعىتتار بٷگٸندە جوعارى قوسىلعان قۇن قالىپتاستىراتىن ەرٸ ەلدٸڭ سىرتقى شيكٸزات كونيۋنكتۋراسىنا تەۋەلدٸلٸگٸن ازايتاتىن جاڭا ٶندٸرٸستٸك ەكونوميكانىڭ نەگٸزٸن قۇراپ وتىر.
مۇنداي ٶزگەرٸستەردٸ تەك قولايلى ەكونوميكالىق احۋالمەن عانا تٷسٸندٸرۋگە بولمايدى. بۇل ينۆەستيتسييالىق ساياساتتىڭ ٶزگەرۋٸمەن, دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جاڭعىرتىلۋىمەن جەنە ەكونوميكانى جٷيەلٸ تٷردە ەرتاراپتاندىرۋمەن بايلانىستى تەرەڭ ٷدەرٸستەردٸڭ نەتيجەسٸ. سوندىقتان قازٸرگٸ ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ جەكەلەگەن ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەردٸڭ جيىنتىعى ەمەس, ينۆەستيتسييالىق ورتانىڭ ساپاسىنا نەگٸزدەلگەن جاڭا ەكونوميكالىق ٶسۋ مودەلٸنٸڭ قالىپتاسۋىنىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸ رەتٸندە قاراستىرعان جٶن.
ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسۋٸ سيرەك جاعدايدا عانا قولايلى ماكروەكونوميكالىق جاعدايدىڭ نەتيجەسٸ بولادى. كٶپ جاعدايدا ول بيزنەس ٷشٸن بەلگٸسٸزدٸكتٸ ازايتىپ, ويىن ەرەجەلەرٸن بارىنشا بولجامدى ەتەتٸن ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالاردىڭ جيناقتالعان ەسەرٸن كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان ۇزاق مەرزٸمدٸ كاپيتال ٷشٸن تابىستى بەسەكەلەسەتٸن مەملەكەتتەر بٷگٸندە تەك ينفراقۇرىلىمعا نەمەسە سالىقتىق ىنتالاندىرۋعا عانا ەمەس, مەملەكەتتٸك باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا دا ينۆەستيتسييا قۇيىپ كەلەدٸ.
سوڭعى جىلدارى قازاقستان ينۆەستيتسييالىق ساياساتتىڭ فيلوسوفيياسىن بٸرتٸندەپ ٶزگەرتۋدە. ەگەر بۇرىن نەگٸزگٸ نازار بيزنەسكە جەكەلەگەن جەڭٸلدٸكتەر ۇسىنۋعا اۋدارىلسا, بٷگٸندە مەملەكەت شەشٸم قابىلداۋ جىلدامدىعى, رەسٸمدەردٸڭ اشىقتىعى جەنە ينۆەستورلار ٷشٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتى جاعداي جاساۋعا نەگٸزدەلگەن جٷيەنٸ قالىپتاستىرۋعا دەن قويىپ وتىر.
