فوتو: ن.بايبۋلين
بٷگٸن تالدىقورعاندا سەنات تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆ جەتٸسۋ وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستٸ. ساپار اياسىندا ٶتكەن ٸس-شارالارعا «جاڭا كونستيتۋتسييا – ۇزاقمەرزٸمدٸ دامۋدىڭ بەرٸك نەگٸزٸ» تاقىرىبى ارقاۋ بولدى. جەرگٸلٸكتٸ شارۋالار, ٶندٸرٸس قىزمەتكەرلەرٸ, بەلسەندٸ جاستار, مەسليحات دەپۋتاتتارى جەنە ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر ٶكٸلدەرٸمەن بولعان كەزدەسۋلەردە جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىنىڭ ماڭىزدى نورمالارى كەڭٸنەن تالقىلاندى.
سەنات تٶراعاسى مەسليحات دەپۋتاتتارىمەن جەنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ٶڭٸردەگٸ ٶكٸلدەرٸمەن جٷزدەسۋدە 15 ناۋرىز كٷنٸ رەفەرەندۋمدا قازاقستاندىقتار ەل بولاشاعىنا قاتىستى ماڭىزدى شەشٸم قابىلدايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ول كونستيتۋتسييالىق رەفورما ەلدٸڭ ورنىقتى دامۋى, دەموكراتييالىق قاعيداتتاردى نىعايتۋ جەنە ساياسي جٷيەنٸ كەشەندٸ جاڭعىرتۋ جولىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸ تاريحي قادام ەكەنٸنە باسا مەن بەردٸ. سونداي-اق ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەر مەملەكەت باسشىسى باستاماشى بولعان جاڭعىرتۋلاردىڭ دەيەكتٸ جالعاسى ەكەنٸ ايتىلدى. پالاتا سپيكەرٸ بۇل ٸرگەلٸ رەفورمالار زاماناۋي ەرٸ تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ ٷلگٸسٸن قالىپتاستىرۋعا جەنە بيلٸك ينستيتۋتتارىن جٷيەلٸ تٷردە ترانسفورماتسييالاۋعا ارنالعانىنا دا توقتالىپ ٶتتٸ.
«جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم – پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ ەلدٸ اۋقىمدى ەرٸ جٷيەلٸ جاڭعىرتۋ باعدارىن ٸسكە اسىرۋ جولىنداعى تاريحي كەزەڭ. ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا قاتىستى ماڭىزدى شەشٸمدەردٸ ازاماتتاردىڭ تاڭداۋىنا سٷيەنە وتىرىپ قابىلداۋ دەموكراتييا قاعيداتتارىنا ادالدىقتىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ ەكەنٸ انىق. كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ باسىم مٸندەتٸ – تەۋەلسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ جەنە ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ. وسىعان بايلانىستى جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىندا زاڭ ٷستەمدٸگٸ مەن قۇقىقتىق تەرتٸپتٸ كٷشەيتۋگە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋعا, سونداي-اق, ەلدٸڭ ورنىقتى دامۋىنا باسىمدىق بەرٸلگەن», – دەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات تٶراعاسى جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن حالىقارالىق تۇراقسىزدىق بەلەڭ العان قازٸرگٸ كەزەڭدە مەملەكەتتٸڭ قۇقىقتىق نەگٸزدەرٸن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى ارتا تٷسكەنٸنە نازار اۋداردى. مۇنداي قادام قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك ٷردٸستەرگە بەيٸمدەلۋٸنە جەنە قۇقىقتىق جٷيەسٸن جٷيەلٸ تٷردە نىعايتۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كونستيتۋتسييا جوباسىندا ەلدٸڭ ودان ەرٸ دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ باعدارلارى دا ناقتى ايقىندالعان. اتاپ ايتقاندا, ادام كاپيتالىن دامىتۋ, مەملەكەتتٸلٸكتٸ, تەۋەلسٸزدٸك پەن ەگەمەندٸكتٸ نىعايتۋ, ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋ باستى باسىمدىق رەتٸندە بەلگٸلەنٸپ وتىر.
«جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ ونىڭ ادامعا باعدارلانۋى ەكەنٸن ايرىقشا اتاپ ٶتكەن جٶن. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸنە نازار اۋدارۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ٶزەگٸنە اينالىپ وتىر. اتا زاڭ جوباسىندا ادام قۇقىقتارى دەكلاراتيۆتٸ ەرەجە ەمەس, ماڭىزدى قاعيداتتار جەنە ناقتى مٸندەتتەر رەتٸندە قاراستىرىلعان. بۇل – ساپالى بٸلٸمگە قولجەتٸمدٸلٸك, تيٸمدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جەنە ەر ازاماتتىڭ ٶز ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋىنا مٷمكٸندٸك بەرۋ سەكٸلدٸ باعىتتاردى قامتيدى. وسى قاعيداتتاردى جٷزەگە اسىرۋ بارلىق ينستيتۋتتاردىڭ – قۇرىلتايدىڭ, ٷكٸمەتتٸڭ, ەكٸمدٸكتەر مەن مەسليحاتتاردىڭ, سونداي-اق, ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸن تالاپ ەتەدٸ. مۇنداي قادامدار – ەل يگٸلٸگٸ جولىنداعى ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جارقىن كٶرٸنٸسٸ ەكەنٸ انىق», – دەدٸ پالاتا تٶراعاسى.
مەۋلەن ەشٸمباەۆ جەتٸسۋ جاستارىمەن كەزدەسۋدە جاس بۋىننىڭ رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋداعى رٶلٸنە توقتالىپ, ولاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ مەن كونستيتۋتسييالىق ٷدەرٸستەرگە قاتىسۋىنىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى. قولعا الىنعان رەفورمالاردىڭ نەتيجەلٸ ٸسكە اسىرىلۋى جاس مامانداردىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸمەن تىعىز بايلانىستى. وسى ورايدا اناليتيكتەردٸڭ جاڭا بۋىنىن دايارلاۋ ماقساتىمەن قولعا الىنعان سەنات جانىنداعى ساراپشىلار كلۋبى مەن تالداۋ مەكتەبٸ جاستار تاراپىنان ٷلكەن قىزىعۋشىلىققا يە ەكەنٸن دە ايتا كەتكەن ابزال.
ٶڭٸرگە ساپار اياسىندا سەنات تٶراعاسى ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ جۇمىسشىلارىمەن جەنە اگرارلىق سالا ٶكٸلدەرٸمەن دە كەزدەستٸ. «حيلنيچەنكو ي ك» شارۋا قوجالىعىندا ينكليۋزييا, ەتنوسارالىق كەلٸسٸم جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەلەرٸ سٶز بولدى. مەۋلەن ەشٸمباەۆ ٶڭٸرلەردەگٸ جاسامپاز باستامالار ەدٸلەتتٸ قازاقستان تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋعا, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلدٸك پەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تٸكەلەي ىقپال ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋعا ٷنەمٸ باسا مەن بەرٸپ كەلەدٸ. ەلدٸڭ ەل-اۋقاتى وسى سالاداعى تابىسپەن تىعىز بايلانىستى. بۇل باعىتتاعى ٸلگەرٸلەۋ اۋىلداردىڭ, ٶڭٸرلەردٸڭ, جالپى, تۇتاس ەلدٸڭ دامۋىنا سەرپٸن بەرەدٸ. بٷگٸندە وسى جەنە باسقا دا سالالاردا جٷيەلٸ جاڭعىرتۋلار جٷرگٸزٸلۋدە. ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەر قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنا, ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جەنە بٷگٸنگٸ ەرٸ كەلەر ۇرپاقتىڭ ەل-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. جەتٸسۋ وبلىسى – ەلٸمٸزدٸڭ ماڭىزدى اۋىلشارۋاشىلىق, يندۋسترييالىق, عىلىمي جەنە ەكونوميكالىق ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ. بٷگٸندە ٶڭٸردەگٸ كەسٸپورىندار وسى يگٸ دەستٷردٸ جالعاستىرىپ, ٶسٸم مەن يننوۆاتسييانىڭ ناقتى درايۆەرٸنە اينالىپ وتىر», – دەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
سونداي-اق پارلامەنت دەپۋتاتتارى «اسار» سپورتتىق-وڭالتۋ كەشەنٸنٸڭ ينفراقۇرىلىمىمەن جەنە «ASMA Industrial ltd» ٶنەركەسٸپتٸك اككۋمۋلياتورلار زاۋىتىنىڭ قىزمەتٸمەن تانىستى.
