كەشە قىزىق بولدى. تٷندە تٷس كٶرٸپپٸن. تٷسٸمدە عاجاپ ٸس كٶرٸپپٸن. تۋرا ٶڭٸم سيياقتى. پويىزدا وتىر ەكەنمٸن دەيٸم. قايدا بارا جاتقانىمدى قۇداي بٸلسٸن. تەرەزەسٸ بار. بٸراق ودان دالا كٶرٸنبەيدٸ. بٸر قىزىق ەلەم. كۋپەدە ەكٸ-اق ادامبىز. قارسىمداعى قارييانىڭ تٷرٸن شىرامىتىپ وتىرمىن. جٷزٸ ٶتە جىلى, ەتەنە تانىس. تاني كەتتٸم. وي, قۋانعانىم-اي سول كەزدە. شىداي الماي:
- ۆيكتور فرانكل ەمەسسٸز بە? - دەپ داۋىستاپ جٸبەردٸم.
- يە, شەنجارحان. ۆيكتور فرانكل اتاڭ بولامىن, اينالايىن, - دەدٸ. مٸنە قىزىق! قازاقشا سٶيلەپ وتىر. قۋانىپ كەتتٸم. انا تٸلٸ نەمٸس قوي ونىڭ. مەن نەمٸسشە بٸلمەيمٸن. مۇنداي جاقسى بولار ما!
- قازاقشا قايدان بٸلەسٸز? - دەپپٸن جٷرەگٸم جارىلا جازداپ.
- شەنجارحان-اۋ, ساعان نە بولعان? ترانستسەندەنتتٸ ەلەمدە تٸل دەگەن
پروبلەما جوق قوي. تٸل شارتتى قۇبىلىس. بۇل جاقتا تەك لوگوسپەن سٶيلەسەمٸز. لوگوستى قازاق تٸلٸمەن دە شەبەر جەتكٸزۋگە بولادى. شىنى كەرەك, كەيدە قازاقشا سٶيلەگەن ماعان ۇنايدى. قازاق تٸلٸندەگٸ ماقال, تاقپاق, جىر, ٶلەڭ, حيكمەت, قيسسالاردى تىڭداعاندا كەزدە كەدٸمگٸدەي دۋح الامىن. مەن ونداي كەزدە شەكەرٸمنٸڭ انا حيكمەتٸن جاتقا ايتقاندى جاقسى كٶرەمٸن, - دەدٸ دە:
شەبەر تٸل جٷيرٸك ويدى شەشە بٸلسە,
تاۋسىلار دەپ ويلاما سٶزدٸڭ كەنٸ,
جىر, ٶلەڭ, ناسيحات سٶز, ماقال, تاقپاق
تاۋىپ ايتسا – داۋاسىز دەرتتٸڭ ەمٸ! - دەپ بٸر شۋماق ٶلەڭدٸ قازاقشا تٶگٸپ سالا بەرسٸن ەلگٸ جەردە. اۋزىم اشىلىپ مەن وتىرمىن.
- شەكەرٸمدٸ قايدان بٸلەسٸز? - دەيمٸن تاڭعالىپ.
- كەشە مەنٸڭ لوگوتەراپييامىدى اۋدارعاندا «رۋحتار بٸرلەستٸگٸ» دەگەن بٶلٸمدٸ وقىمادىڭ با?
- وقىدىم.
- وقىساڭ سول. مەن ٸزدەپ, قۇندىلىق ٶندٸرٸپ, ارتىندا عيبراتتى ٸز قالدىرعان ادامدار بولمىس سيپاتىندا ترانستسەندەنتتٸ ەلەمدە بٸر بٸرٸمەن كەدەرگٸسٸز ارالاسىپ, قۇرالاسىپ جٷرە بەرەدٸ. سۋبەكتٸ مەن وبەكتٸنٸڭ تۇتاستىعى عوي. ولار ەلەممەن بٸرگە دە ەمەس, بٶلەك تە ەمەس. تۇرعان بٸر عاجاپ قۇپييا دەرسٸڭ! كەيٸن ٶلٸپ بۇ جاققا كەلٸپ جاتساڭ, ٶز كٶزٸڭمەن كٶرٸپ تاڭعالاسىڭ. بٸراق شارتى سول, ول ٷشٸن ارتىڭدا عيبراتتى ٸز قالۋ كەرەك. مەدەني قۇندىلىق ٶندٸرٸپ, كەيٸنگٸ ۇرپاققا قالدىرۋىڭ كەرەك.
- سوندا قالاي, بٸز قازٸر عايىپ ەلەمدە جٷرمٸز بە?-دەدٸم مەن تاڭعالىپ.
- يە, دا. مەن قازٸر ونتولوگييالىق ٶلشەمدە ٶمٸر سٷرەم. جەي سەنٸمەن تٸلدەسۋ ٷشٸن, مەنٸ تەڭٸرٸ تاعالا ونتيكاعا اينالدىردى دا, دەنەگە كٸرگٸزٸپ, سەنٸمەن ارنايى ساپارلاس ەتتٸ.
- ارنايى? تەڭٸردٸڭ ٶزٸ? نە ٷشٸن? بۇل كەزدەسۋدٸڭ نە حيكمەتٸ بار?
- بۇل تەڭٸردٸڭ ساعان بەرگەن سىيلىعى دەپ بٸلەم, شەنجارحان. ون ايدان بەرٸ 5-6 جٸگٸت جابىلىپ, مەنٸڭ لوگوتەراپييامىدى قازاق تٸلٸنە اۋدارعان جوقسىڭدار ما? بۇل سونىڭ قۇرمەتٸنە. تەڭٸرٸ تاعالا اقىڭدى جەمەيدٸ.
- يە, كٸتاپتى اۋداردىق. وندا مۇحيت, ايبەك, سۇلتاندار نەگە جوق? ولار دا كٸتاپتى قۇراۋعا قاتىستى عوي?
- اتاڭ قازاقتان مىناداي جاقسى سٶز قالعان, بالام. «ۇيقىدان ٶتكەن ناس جوق. قىمىزدان ٶتكەن اس جوق. قىرىقتان اسقان جاس جوق» دەگەن. ولار وتىزعا ەندٸ تولدى. قىرىقتىڭ قىرقاسىنان اسسىن, سوسىن ولارعا دا وسىنداي ساپار نەسٸپ بولادى. سەن كوماندانىڭ ٷلكەنٸ بولعاندىقتان وسىنداي عاجاپ ساپار ساعان عانا نەسٸپ بولدى. ساپار اياقتالماي تۇرعاندا مازالاعان سۇراقتارىڭ بولسا سۇراپ ال, - دەدٸ. ٶزٸمدٸ مازالاعان سۇراقتى قويۋعا وقتالىپ تۇردىم دا كەنەت كٸلت توقتادىم. «ەي, ٶزٸمدٸ عانا ويلاعانىم قاتە بولار. ناعىز ەر جەكە باسىنىڭ ەمەس, ەلدٸڭ قامىن جەسە كەرەك-تٸ. ودان دا بٸراز جۇرتتى مازالاعان سۇراقتاردىڭ جاۋابىن بٸلٸپ الايىن. ٶزٸمشٸلدٸككە سالىنبايىن» دەپ ٶزٸمە توقتاۋ سالدىم دا بٷي دەدٸم:
- فرانكل اتا, ٶتكەندە بٸر تەپ-تەۋٸر قازاق قىزى فب-داعى پاراقشاسىنا جامان سۋرەتٸن سالىپ قويىپتى. ول بۇرىن جاپ-جاقسى قىز ەدٸ. بٸر كٷنٸ ٶزٸنەن-ٶزٸ تۇردى دا ومىراۋىن اعىتىپ, ەكٸ انارىنىڭ قاق ورتاسىنا دەيٸن جالاڭاشتاپ, كٷللٸ ەركەكتٸڭ قۇمارلىعىن قوزدىرىپ, سەلفي جاساپتى دا لەنتاعا سالىپ قويىپتى. بۇ زامان نە بوپ بارادى?
- ال? سالسا نە بوپتى?
- قالاي, سالسا نە بوپتى? ونداي ۇيات ٸس - قازاق قىزىنا تەن ەمەس! قازاق قىزدارى كەۋدەسٸن ەشقاشان جالاڭاش كٶرسەتپەگەن. قوس انارىن نەكەلٸ جارىنان باسقاعا ۇستاتپاعان, - دەيمٸن مەن قىزىنىپ.
- سوندا نە, قازاقتان باسقا حالىقتىڭ قىزدارى ومىراۋىن اشا بەرەدٸ دەگٸڭ كەپ تۇر ما? - دەدٸ فرانكل اتا. قارسى سۇراق قويىلعاندا ساسىپ قالدىم دا:
- ەندٸ جالپى ايتىپ جاتقانىم عوي. بۇرىن بٸزدە ونداي بولماعان.
- بۇرىن ونداي سەلفي بارلىق ەلدە بولماعان. قازاق قىزىنىڭ انارىن جارقىراتىپ سەلفي جاساپ, سۋرەتٸن لەنتاعا اشىق قويۋىنان شوشىپ قاجەتٸ جوق. ونىڭ ٸسٸ زاڭدى. ول تابيعاتتىڭ تالابىن ورىنداپ تۇر, - دەمەسٸ بار ما. وسىنى ەستٸگەندە ٶز قۇلاعىما ٶزٸم سەنبەدٸم. شوشىپ كەتٸپ:
- فرانكل اتا, سٸز بە وسى سٶزدٸ ايتىپ تۇرعان? قالايشا دۇرىس? بۇل ماسقارا عوي. ۇياتسىزدىق قوي? قالايشا ارسىزدىقتى قولداپ تۇرسىز? ٶزٸڭٸز ەششە كٸتاپتا «ادام ارلى بولۋ كەرەك» دەيسٸز. بۇل قايدان شىققان قايشىلىق?
- اي, شەنجارحانىم-اي, جاسىڭ 40-تان اسسا دا ناداندىعىڭ قالمادى-اۋ
سەنٸڭ. ول ەندٸ بىلاي. بەرٸ قارا. مۇقييات تىڭدا.
- ەكٸ قۇلاعىم سٸزدە, - دەپ اۋزىنا قاراپ قاپپىن. ٸشٸمنەن «نەۋجەلي بۇل دا ەكٸجٷزدٸ عالىم بولدى» دەپ ۋايىمداپ وتىرمىن.
- بالام, ادامنىڭ ٸشٸندە «تٷپكٸ موتيۆ» دەگەن بولادى. ياعني ادام بۇل ٶمٸردە اۆتوماتتى تٷردە نەمەسە بەيسانالى تٷردە بٸر نەرسەگە ەرٸكسٸز تالپىنادى. مەن ونى «مەنگە تالپىنىس» دەپ اتادىم. ونى ٶزٸڭ دە ايتىپ, فب-دا جازىپ جٷرسٸڭ, سولاي ەمەس پە?
- ييا, سولاي. (ٸشٸمنەن «بۇ كٸسٸ فب-دا مەنٸڭ پوستتارىمدى جٸبەرمەي وقيتىن بوپ تۇر عوي سوندا» دەپ قويام)
- مٸنە, سول موتيۆ كەز كەلگەن ادامعا تىنىشتىق بەرمەيدٸ. ٸشتەن تٷرتەدٸ دە تۇرادى. انا قىزعا دا سول نەگٸزگٸ موتيۆ مازا بەرمەي جاتىر. ول كٷنٸگە لەنتانى اشىپ قارايدى. قاراسا, ەلدٸڭ بەرٸ دارالانىپ, بٸر بٸرٸنەن ەرەكشەلەنٸپ, جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸن جارىسا سالىپ جاتىر. ول قىزدىڭ دا تٷرٸ, مٸنەزٸ باسقادان بٶلەك. ول دا دارا تٸرشٸلٸك يەسٸ. تەڭٸرٸ تاعالا بارلىق ادامدى قايتالانباس عاجاپ ەتٸپ جاراتقان. بٸرەۋدە بار دارىن مەن دارالىق ەكٸنشٸدە كەزدەسپەيدٸ. ادام بولۋ – دارالانۋ! ياعني تٷپكٸ رۋحاني تٷيسٸك وعان «مەن باسقالار سيياقتى ەمەسپٸن. مەن دارا تۇلعامىن. مەن ەرەكشەمٸن» دەپ سيگنال جٸبەرٸپ جاتىر,- دەي بەرگەندە شىداي الماي:
- سٶيتسە نە ەكٸ ەمشەگٸن سۋرەتكە تٷسٸرٸپ دارالانۋ كەرەك پە ەكەن? سول دۇرىس پا ەندٸ? - دەپ داۋىستاپ جٸبەردٸم. فرانكل اتام بايسالدى قالپىن بۇزباستان ماعان قاراپ:
- ت-ٶ-ٶ-ٶ-ۋ, شەنجارحان-اي, سەن ٶزٸڭ بەكەجان مىرزا سىقىلدى سٶزدٸ بٶلە بەردٸڭ عوي. تولستوي اتاڭنىڭ نە دەگەنٸن بٸلەسٸڭ بە? ول «ليۋدي ۋچاتسيا كاك گوۆوريت, ا گلاۆنايا ناۋكا - كوگدا ي كاك مولچات» دەگەن دەپ اياق استىنان ورىسشا سٶيلەپ كەتتٸ. - سەن ەڭگٸمەنٸ ٷزبەسەيشٸ. ٶزٸڭ دە قيسسا ايتىپ وتىرعاندا بٸرەۋ-مٸرەۋ سٶزٸڭدٸ بٶلسە جاقسى كٶرەسٸڭ بە? - دەپ قازاقشالاپ ۇيالتىپ تاستادى.
- كەشٸرٸڭٸز. ەكٸنشٸ قايتالانبايدى, - دەدٸم ەكٸ قۇلاعىم قىزارىپ. – ايتا بەرٸڭٸز,-دەدٸم.
.- سونىمەن قازاق قىزى بٸرەۋگە ۇقساعىسى كەلمەيدٸ. نوولوگيكالىق ٶزەگٸندەگٸ رۋحاني بولمىسى «مىنا توبىردان بٶلٸنٸپ شىق. دارالان. قۇداي ٷشٸن بٸرەۋگە ۇقساپ كەتپەشٸ» دەپ شىڭعىرىپ جاتىر. دارالانۋ ٷشٸن وعان ەڭ بٸرٸنشٸ قۇندىلىق كەرەك. ەر ادامنىڭ كٶكٸرەگٸندە قۇندىلىق ساقتايتىن ساندىق بولادى. ونى مەنەن كٶرٸ قۇنانبايدىڭ بالاسى حەكٸم اباي ەدەمٸ بەينەلەپ جەتكٸزگەن. قاراشى, اباي قالاي سٶيلەيدٸ:
ٸشتەگٸ كٸردٸ قاشىرساڭ,
تٷسەدٸ حاقتىڭ سەۋلەسٸ.
جٷرەكتٸڭ كٶزٸ اشىلسا,
ادامزاتتىڭ حيكمەت كەۋدەسٸ - دەپ ابايدان ٷزٸندٸ وقىماسى بار ما ەلگٸ جەردە.
- سٸز ابايدى دا تانيسىز با? - دەيمٸن ودان سايىن ەسٸم كەتٸپ.
- ايتتىم عوي جاڭا. بۇ جاقتا بەرٸمٸز بٸرگەمٸز. حەكٸم اباي مۇندا ەڭ جاقىن دوستارىمنىڭ بٸرٸ. كەيدە قاسىندا ساعاتتاپ وتىرىپ ٶلەڭدەرٸن تىڭدايمىن. وي, بٸر عاجاپ تۇلعا! قۇدايدىڭ قازاققا بەرگەن ٷلكەن باعى دەسە دە بولادى! - دەپ تامسانىپ قويادى. سٶيتتٸ دە سٶزٸن قايتا ساباقتاپ:- سونىمەن قۇندىلىق ساقتايتىن ساندىقتى اباي «حيكمەت كەۋدەسٸ» دەپ اتادى. مٸنە سول ساندىققا حيكمەت پەن قۇندىلىق جينالماسا, ادام اۋرۋ بولادى,- دەي بەرٸپ ەدٸ, مەن:
- ەكزيستەنتسييا ۆاكۋمى! - دەپ داۋىستاپ جٸبەردٸم تاعى دا شىداي الماي ەرٸ سول تەرميندٸ بٸلەتٸنٸمدٸ ايتىپ ماقتانعىم كەلٸپ. ول:
- ەي, سابازىم, وسى جولى جارادىڭ! دۇرىس ايتاسىڭ. ول اۋرۋدىڭ اتى - ەكزيستەنتسييا ۆاكۋمى. ياعني حيكمەتسٸز كەۋدە جٷرە كەلە, قۋىس كەۋدەگە اينالادى. ايتپاقشى قازاق تٸلٸندە «قۋىس كەۋدە» دەگەن تٸركەس ٸلكٸدەن بار ەمەس پە?
- يە, بار. بٸراق ول سەل باسقالاي ماعىنادا ايتىلادى.
- جارايدى, ەشتەڭە ەتپەيدٸ. سول تٸركەستٸ تەرمين ەتٸپ الساڭ بولادى. بۇل كەدٸمگٸ دياگنوز. قۇندىلىق جيناپ, كەۋدەنٸ كٸردەن ارشىپ, ادام بٸر سەۋلەلٸ مەنگە ۇمتىلماسا, ونىڭ سوڭى تٷرلٸ تراگەديياعا سوقتىرادى
- سونىمەن نە بولدى, اتا? باعانىعى قىزدىڭ ٸسٸ دۇرىس بولدى ما ەلدە
قاتە بولدى ما? - دەدٸم شىداي الماي.
- شەنجارحان, قۇداي ٷشٸن, قيت ەتسە «دۇرىس پا?», «بۇرىس پا?» دەيتٸن ەسكٸ مورالدٸك تانىمدى تاستاشى. بۇل توزىعى جەتكەن كٶنە تانىم. مەن بارلىق ەڭبەگٸمدە وسىنى بٸرنەشە رەت ەسكەرتتٸم.
- ەندٸ قالاي تانۋىم كەرەك? اق پەن قارانى اجىراتۋ كەرەك شىعار?
- يە دا. ونسىز بولا ما?! بٸراق كٸم ايتتى ساعان ەلەمدە اق جەنە قارا دەگەن ەكٸ-اق تٷس بار دەپ? اق تٷستٸڭ ٶزٸن جەكە دارا تەكسەرسەڭ ەلەمدەگٸ سانسىز تٷس بٸر عانا اق تٷستەن بٶلٸنەدٸ. جەنە ونىڭ تٷبٸ جوق. شارتتى تٷردە عانا ولاردى جەتٸ تٷسكە بٶلگەنبٸز. ياعني اق تٷستٸ بولمىستىق تۇرعىدان تارقاتساڭ, ٸشٸنەن سان الاۋان تٷس شۇباتىلىپ شىعا بەرەدٸ. تٸپتٸ شەكسٸز دەۋگە بولادى. قۇدايدىڭ قۇدٸرەتٸ دەگەن وسى! ەندٸ وسىنى بارلىق تانىمعا قولدان. سونى مەڭگەرسەڭ بٷكٸل قوعامدى اق پەن قاراعا بٶلٸپ قارايتىن ناداندىقتان قۇتىلاسىڭ. دانا بولۋ, ويشىل بولۋ دەگەن كەز كەلگەن ادامنىڭ دارالىعىن كٶرە بٸلۋ جەنە سونى سٶزسٸز مويىنداۋ!
- ەندٸ?
- تٸلٸمدٸ الساڭ بۇدان بىلاي مورالدٸك تانىمنان بٸرجولا كەت. مەسەلەگە ونتولوگييالىق قىرىنان كەل. بولمىستى تٷبٸنەن اجىراتىپ ٷيرەن. زاتتىڭ تابيعاتىن, سيپاتىن بٶلشەكتەپ تانۋعا تىرىس. سوندا عانا جارىققا شىعاسىڭ. ياعني سۇراقتى «دۇرىس پا, بۇرىس پا?» دەپ ەمەس «بۇل ٸس مەن تابۋعا كٶمەك پە ەلدە كەدەرگٸ مە?» دەپ سۇرا. «كٶمەك» دەسەڭ ٸلٸپ ال. «كەدەرگٸ» دەسەڭ تاستاي سال. بٸتتٸ! سوسىن پروبلەما بولمايدى,-دەي بەرگەندە كۋپەگە جاپ-جاس, ەدەپتٸ كيٸنگەن ھەم سىپايى سٶيلەيتٸن بٸر جولسەرٸك كەلٸنشەك رۇقسات سۇراپ كٸردٸ دە:
- ميستەر فرانكل شاي ما, كوفە مە? - دەدٸ. فرانكل:
- مەن ەكەۋٸن دە ٸشپەيمٸن. دۇرىسى ٸشۋگە مۇقتاج ەمەسپٸن. مەن قازٸر ەرۋاق سيپاتىندامىن. ماعان لوگوس بولسا جەتٸپ جاتىر. سودان عانا رۋحىم قۋات الادى. ال, شەنجارحان ەلٸ ٶلگەن جوق. دەنەسٸندە جٷر. سوندىقتان وعان سٷت قاتقان كٷرەڭ شاي ەكەل, - دەدٸ. جولسەرٸك ماعان جىلى جٷزبەن قاراپ:
- ايتپاقشى, قۇتتى بولسىن! لوگوتەراپييانى قازاقشا شىعارىپسىڭدار
عوي. جالعاسىن كٷتەمٸز!- دەدٸ دە: - جاقسى, شايدى قازٸر دايىن قىلامىن, - دەپ كەتۋگە اينالا بەرٸپ ەدٸ ۆيكتور اتام تاعى دا:
- ەي, قىزىم, قولدىڭ سٷتٸ بولسىنشى. بٸزدٸڭ شەنجارحان ماگازيننٸڭ ٶتٸرٸك سٷتٸن ٸشە المايدى. سوسىن قانت كەرەك ەمەس. بۋحارسكيي مەيٸز بەن كەپتٸرٸلگەن ٶرٸك ەكەلشٸ. بۇل بالا «بەلايا سمەرت» دەپ قانتتى جەمەيدٸ. شايدى مەيٸزبەن ٸشەدٸ, - دەدٸ. جولسەرٸك: «ماقۇل, اتا» دەدٸ دە شىعىپ كەتتٸ. ٸشٸمنەن «قۇدايا توبا, ونىڭ بەرٸن قايدان بٸلەدٸ» دەي بەرگەنٸمشە فرانكل ماعان قاراپ «سولاي ما شەنجارحان? مەيٸزٸ بار ٷيدٸ پەرٸشتە كٷزەتپەي مە?» دەگەندە تٸپتەن قۇلاپ قالا جازدادىم. مەن:
- ييا, قيسسادا سولاي كەلگەن. نۇحتان باستالعان وقيعا عوي.
- ييا, سونى ايتىپ وتىرمىن عوي. ەي, قازاقتىڭ قيسساسى كەرەمەت قوي, شٸركٸن! قيسسا ٶنەرٸندە ەۆرەيدەن وزباساڭدار, قالمايسىڭدار. سولارىڭا ريزا بولام. ەسٸرەسە انا «وتباسىن حرەستوماتيياسىن» جازاتىن سو-اۆتور قىزىلوردالىق جٸگٸتتٸڭ اتى كٸم ەدٸ?
- ايبەك پا?
- جوق, ايبەكتٸ بٸلەم عوي, انا تابىن شە?- دەپ رۋىن ايتتى.
- مۇحيت پا?
- ييا, سول. سونىڭ مەيٸز تۋرالى بٸر جاقسى تاقپاعى بار ەدٸ عوي. سونى ۇمىتىپ وتىرمىن. ايتىپ جٸبەرشٸ, - دەدٸ. مەن توقتالماستان:
شوقتانىپ تٷزٸلگەن.
تەتتٸ جوق جٷزٸمنەن
پٸسكەندە بالبىراپ,
بۇتادان ٷزٸلگەن.
ەكەلگەن جۇماقتان,
سۋارعان بۇلاقتان
مەيٸزٸ بار ٷيدٸ
پەرٸشتە ۇناتقان, - دەپ تاقپاقتى تاق-تاق ەتكٸزدٸم.
- وي, وسى تاقپاق كەرەمەت ۇنايدى شە! سەن ەلدٸڭ ٸشٸندە قيسسا ايتىپ وتىرىپ, وسى تاقپاقتى وقىعاندا مىنا جاقتا بٸز مەز-مەيرام بوپ جاتقان جەرٸمٸزدە بٸر-بٸر اۋناپ تٷسەمٸز. «اي, جارايسىڭ, مۇحيت! تاقپاقتى قاتىرادى» دەپ كٷللٸ ەرۋاق بٸر شۋلاسىپ الامىز, - دەدٸ. سٶيتكەنشە بولعان جوق جولسەرٸك قولدىڭ سٷتٸ قوسىلعان بٸر كەسە بۇيرا شاي مەن بٸر ۋىس مەيٸز ەكەپ داستارقانعا قويدى دا: «سۇحباتتارىڭىز مەندٸ بولسىن!» دەپ شىعىپ كەتتٸ.
- سونىمەن نە ايتىپ وتىر ەدٸك باعانا? - دەدٸ اتام.
- سۇراقتى دۇرىس قويۋ جايلى بوپ جاتقان. جارايدى, وندا سۇراقتى ونتولوگييالىق تەسٸلمەن قويام. انا قىزدىڭ قوس انارىن جارقىراتىپ سەلفي جاساپ لەنتاعا قويۋى مەن تابۋعا كٶمەك پە ەلدە كەدەرگٸ مە?
- و, مٸنە كٶردٸڭ بە, ۋجە اقىلىڭ ٶستٸ! جارايسىڭ جاس قازاق! تەك سونىمەن بۇل سەلفيدٸ بىلاي تالدايمىز. قازاق قىزى ەلدەن ەرەك كٶرٸنگٸسٸ كەلدٸ. ول دۇرىس! رۋحتىڭ ەمٸرٸن ورىنداپ, توپتان شىعۋعا تالپىندى. بٸراق جالاڭاش انارىمەن سەلفي جاساپ دارالانعاندا بٸر توبىردان شىقتى دا, ەكٸنشٸ بٸر ەسسٸز توبىرعا توپ ەتە قالدى. قازاقشا ونى «بوقتى بوققا ۇرساڭ بىلش ەتەدٸ» دەيدٸ. (مەن ٸشٸمنەن «مەن بٸلمەيتٸن قايداعى جوق ماقالداردى قايدان بٸلەدٸ?» دەپ قويامىن) بٸراق وعان ۇرسىپ, مورال وقۋعا بولمايدى. وعان كٶمەكتەسۋ كەرەك. ونى ەكزيستەنتسييا ۆاكۋمىنان الىپ شىعاتىن مەحانيزمدٸ كٷشەيتۋ كەرەك.
- قالاي?
- قوعامدا قۇندىلىقتى كٶتەرۋ قاجەت. انا قىزدىڭ رۋحاني ٶزەگٸندە ٶزٸنە عانا تەن قايتالانباس تالانت جاتىر. ول قىز مٸندەتتٸ تٷردە بٸر نەرسەگە بەيٸم. دارىنسىز, يكەمسٸز ادام بولمايدى. بولادى دەسەك, وندا «قۇداي بارلىق ادامدى تەڭ جاراتقان» دەگەن ەدٸلدٸك پرينتسيپٸنە قايشى كەلەمٸز. بٸراق ونىڭ تابيعي جولمەن دارالانىپ شىعۋىنا ەلەۋمەتتٸك تاعدىر كەدەرگٸ كەلتٸرگەن. ياعني اتا-اناسى تۋعان تۋىستارى «ەي, قوي ول ٶنەردٸ. ودان دا مىنانى وقى. زاتو جۇمىسىڭ بولادى. كەيٸن وسى ماماندىقپەن جاقسى پۇل تاباسىڭ» دەپ دارالىعىن جانشىپ تاستاعان. قىزىعاتىن زاتى قالماعان سوڭ پەندەنٸڭ قۇندىلىق جيناۋعا قۇلقى بولمايدى. ەگەر جانى قالايتىن يگٸلٸكتٸ ٸسٸمەن شۇعىلدانسا, سول سالانىڭ ماماندارىن زەرتتەپ, كۋميرلەرٸنٸڭ ٶمٸرٸن اقتارىپ, سۋرەتتەرٸن جيناپ ٶزٸنشە دامىر ەدٸ. بٸراق ەلٸ دە كەش ەمەس. ادام پوزيتسيياسىن بٸر-اق سەكۋندتا اۋىستىرادى. رۋحتىڭ دا كەرەمەتٸ سوندا. ەشقاشان بٸرجولا شىرماۋعا تٷسپەيدٸ.
- قۇندىلىقتى قالاي جينايدى?
- ونىڭ ساۋ ادامعا ارنالعان ەكٸ تٷرٸ بار. بٸرٸنشٸسٸ «جاسامپاز قۇندىلىق». ول كەزدە ادام بەيٸمٸنە قاراي زەيٸنٸن شىڭدايدى. ٷيٸرمەگە بارادى. ٶنەرٸنە ٶنەر قوسادى. شىعارماشىلىقپەن شۇعىلدانىپ, بٸر زاتتان بٸر زاتتى جاساعاندا كەۋدەسٸ قۇندىلىققا تولىپ, ساليحالى جولمەن دارالانادى. وعان ەلٸ كەلمەي جاتسا, ەكٸنشٸ ەدٸستٸ قولدانسىن. ونى «سەزٸم قۇندىلىعى» دەيدٸ. ول كەزدە باسقانىڭ تۋدىرعان مەدەني ٶنٸمٸن تۇتىنادى. تەاترعا بارسىن, كونتسەرتتەن قالماسىن. نۋ, جەلاتەلنو دەستٷرلٸ ەنشٸلەردٸ تىڭداعان جاقسى. يلي مٷسٸلٸم ەمزەنٸڭ فولكلورلى وركەسترمەن بەرەتٸن كونتسەرتٸن جٸبەرمەسٸن. باسقاعا قايدام, ٶزٸمە ماڭعىستاۋداعى ابىلدىڭ كٷيٸ «ابىل» قاتتى ۇنايدى. تۇنىپ تۇرعان فيلوسوفييا عوي شٸركٸن! مەن ونى مىنا ترانستسەندەتتٸ ەلەمدە جيٸ كٶرەم. كٶرگەن سايىن «ابىل, وسى كٷيدٸ قالاي شىعارعانسىڭ عوي?! عاجاپ قوي مىناۋىڭ!» دەپ ريزا بولام. نە بولماسا ول قىز مۋزەيگە بارسىن. ولاي ەتۋگە اقشاسى بولماسا, باتىپ بارا جاتقان كٷنگە قاراسىن. قىزارىپ باتقان كٷننٸڭ ٶزٸ ادامنىڭ كەۋدەسٸن قۇندىلىققا تولتىرادى. وسىلايشا ادام قۇندى تٸرشٸلٸك يەسٸنە اينالادى. بويجەتكەننٸڭ كەۋدەسٸ قۇندىلىققا تولعان كەزدە «سانجار, مەن قالاي دارالانسام بولادى?» دەپ سەنەن اقىل سۇرامايدى دا. سوندىقتان ەلگە مورال وقي بەرمەي, تۇتىناتىن قۇندىلىق ۇسىنىڭدار.
- وسىلاي ەتسە ول داراقى جولمەن دارالانۋدان بٸرجولاتا تىيلادى ما?
- ەلبەتتە! 100 % گارانتييا بەرەمٸن. كٶكٸرەگٸ حيكمەتٸ تولى, قۇندىلىق ٶندٸرەتٸن ادام ەشقاشان لەنتاعا جالاڭاش دەنەسٸن سالمايدى. ەلگە كٶرسەتەتٸن ەشقانداي ٶنەرٸڭ مەن ۇسىناتىن قۇندىلىعىڭ قالماعاندا, امال جوق شەشٸنۋگە تۋرا كەلەدٸ.
- تويلاردا شالبارىن شەشٸپ, تٷرسيمەن بيلەيتٸن قازاقتار دا سولاي ما?
- سولاي دەسە دە بولادى. ايتىپ وتىرمىن عوي, ەل جۇرتقا كٶرسەتەتٸن ٶنەرٸڭ, ۇسىناتىن مەدەني ٶنٸمٸڭ, ايتار حيكمەتٸڭ, جٷرەگٸن تەربەيتٸن مارجان سٶزدەرٸڭ قالماعاندا شالبارىڭدى شەشٸپ ك....دٸ كٶرسەتٸپ دارالانۋدان باسقا امالىڭ قالمايدى. سەبەبٸ تٷپكٸ موتيۆ تٷرتە بەرەدٸ. ادام بولعان سوڭ ورتاعا ەيتەۋٸر بٸر نەرسە شىعارۋىڭ كەرەك. مٸنە كٶردٸڭ بە, پروبلەماعا ونتولوگييالىق قىرىنان كٸرسەڭ بەرٸ دە زاڭدى. ٶزەكتەگٸ رۋحاني بولمىس «دارالان» دەپ ٸشتەن تەپكٸلەپ جاتىر. ول دارالانعىسى كەلەدٸ. دارالاپ كٶرسەتەيٸن دەسە كەۋدەدە دىم جوق. كٶكٸرەگٸ قۋىس. امال جوق ك...ٸن اشىپ كٶرسەتەدٸ. ەندٸ ٶزٸڭ ايتشى شەنجارحان, ەكزيستەنتسييا ۆاكۋمىندا جاتقان ادامدار باسقا نەسٸن كٶرسەتەدٸ? - دەي بەرگەندە سەلك ەتٸپ ويانىپ كەتٸپپٸن. ٷستٸم شىلقىلداعان تەر. بيبٸم دە ويانىپ كەتتٸ. ول:
- نەگە شوشىپ وياندىڭ? اۋىرىپ جاتسىڭ با? كەيٸنگٸ كەزدە دۇرىس ۇيىقتاماي جٷرسٸڭ. ساعان نە جەتپەيدٸ? - دەدٸ.
ماعان حيكمەت جەتٸسپەيدٸ - دەپپٸن ساندىراقتاپ.
سانجار كەرٸمباي,
ۇلت پورتالى
.jpg)