ساندىق تراەكتورييا – دۇرىس باعىت

فوتو: primeminister.kz

جاھاندىق تسيفرلىق مەملەكەتتەردٸڭ ەكوجٷيەسٸندە قازاقستان تسيفرلاندىرۋدىڭ كەرەمەت نەتيجەلەرٸن كٶرسەتٸپ, جەتەكشٸ ورىن الادى. بۇل تۋرالى Digital Bridge 2023 اياسىندا ايتىلدى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندى IT-ەلگە اينالدىرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ەكٸ قۇرامداس بٶلٸكپەن بايلانىستى. بٸرٸنشٸدەن, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر تەك ونلاين عانا ەمەس, ازاماتتاردىڭ ولار تۋرالى ويلانباۋى ٷشٸن پرواكتيۆتٸ فورماتتا كٶرسەتٸلەتٸن شىنايى تسيفرلىق مەملەكەت قۇرۋ ارقىلى.

ەكٸنشٸدەن, ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتەتٸن تۇراقتى IT سالاسىمەن. ساندىق پلاتفورمالار وسى ەكٸ قۇرامداس بٶلٸكتٸڭ قالىپتاسۋىندا ٷلكەن رٶل اتقارادى. اتاپ ايتقاندا, بانكتٸك قوسىمشادان ەلدەقاشان اسىپ تٷسكەن جەنە ٷلكەن, ٶمٸر سٷرەتٸن جەنە دامىپ كەلە جاتقان تسيفرلىق ەكوجٷيەگە اينالعان Kaspi پلاتفورماسى بار.

«قازاقستاننىڭ كٶشباسشىلىعى بانك پلاتفورمالارىمەن, فينتەح ينستيتۋتتارىمەن جەنە كەسٸپكەرلەرمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا مٷمكٸن بولدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاندا اۆتوكٶلٸكتەردٸ ساتىپ الۋ-ساتۋ ترانزاكتسييالارىنىڭ 55%-ى بانكتەرمەن ىنتىماقتاسۋ ارقىلى جٷزەگە اسادى. بۇل جەردە Kaspi پلاتفورماسىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. بٸز ولارمەن تەلەفون ارقىلى پلاتفورمانى قالاي جاقسارتۋعا بولاتىنىن جەنە بۇل ٷشٸن نە ٸستەي الاتىنىمىزدى كەلٸستٸك», - دەپ بٶلٸستٸ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ باعدات مۋسين «قازاقستان – IT ەلٸ» پانەلدٸك سەسسيياسىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە.

باعدات مۋسين Digital Bridge 2023 قاتىسۋشىلارىنا قازاقستاندىقتاردى قانداي تسيفرلىق يننوۆاتسييالار كٷتەتٸنٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ. مىسالى, جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزٸندە سٸزگە بۇدان بىلاي جۇمىس بەرۋشٸگە انىقتاما جيناۋ جەنە بەرۋ قاجەت بولمايدى. جاقىن ارادا جاڭا قىزمەت ٸسكە قوسىلادى, وندا بارلىق دەرەكتەر قامتىلادى جەنە QR كودى ارقىلى ەڭبەك شارتىنا قول قويۋعا بولادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيٸن مۇنداي جاڭاشىلدىق ەسكەري بورىشىن ٶتەۋگە مٸندەتتٸ قازاقستاندىقتار ٷشٸن ەنگٸزٸلگەن.

تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىسى كٶلٸك يەلەرٸن جاڭالىقپەن قۋانتتى. ادامدار زارداپ شەكپەگەن جەڭٸل جازاتايىم وقيعالاردى تٸركەۋ ونلاين رەجيمٸندە قولجەتٸمدٸ بولادى. ول ٷشٸن ۆيدەوعا تٷسٸرٸپ, پوليتسيياعا جٸبەرۋ جەتكٸلٸكتٸ بولادى. سونداي-اق, ول كەلەسٸ جىلى زاڭناماعا قازاقستاندىقتارعا كٶلٸكتٸ تٸركەگەن كەزدە جاڭا مەملەكەتتٸك نٶمٸرلەردٸ الۋ ٷشٸن حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعىنا بارماي, بۇرىننان بارىن قالدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن حابارلادى.

باعدات مۋسين سونداي-اق الداعى جارتى جىلدا قازاقستاننىڭ شالعاي ايماقتارىنداعى ەكٸ مىڭ مەكتەپ Starlink كومپانيياسىنان جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ دەپ سەندٸردٸ. ول قازاقستاندىق بايلانىس وپەراتورلارىن جەڭٸپ, ولاردى بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ مٷمكٸندٸگٸ بولماعاندىقتان, SpaceX كومپانيياسىنا جٷگٸنگەن. سونىمەن قاتار, مينيستر بۇل جەردە ەڭگٸمە شالعاي ەلدٸ مەكەندەردٸڭ مەكتەپتەرٸ تۋرالى بولىپ وتىرعانىن, ولار ينتەرنەتكە قاتىستى ناقتى قيىندىقتاردى باستان كەشٸرٸپ, سپۋتنيكتٸك انتەننالار ارقىلى سەكۋندىنا 4 مەگابيتتٸ قابىلدايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.

«كەيدە مەن ٶز پروبلەمالارىمىزدى ەل ٸشٸندە ٶزٸمٸز شەشە الاتىنىمىزعا سەنگٸم كەلەدٸ, بٸراق SpaceX سيياقتى دامىعان تەحنولوگييالار بولعان كەزدە, ولاردى قولدانباۋ كٷنە بولار ەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىسى.

ٶز كەزەگٸندە سٶز العان عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك كادر دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ, سوندىقتان قازٸر ۆەدومستۆو بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى مەن مازمۇنىن قايتا قاراۋعا جۇمىلدىرىلعان.

«بٸز ٷشٸن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ەربٸر ستۋدەنتٸنٸڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىقپەن قاتار, جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا دا ساۋاتتى بولۋى ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان بٸز Google-مەن ارنايى كۋرس ەزٸرلەدٸك. بيىل 14 جوعارى وقۋ ورنىندا پيلوتتىق رەجيمدە ٸسكە قوسىپ جاتىرمىز», – دەدٸ ساياسات نۇربەك.

مەسەلەن, جاڭا كۋرس قازاق-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە, سٷلەيمان دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتٸندە, حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگييالار ۋنيۆەرسيتەتٸندە, بارلىعى جەتٸ جەكەمەنشٸك جەنە جەتٸ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتتە اشىلادى. ال كەلەسٸ جىلدان باستاپ «ۇشقىشتىڭ» نەتيجەسٸ بويىنشا بۇل كۋرس بارلىق ستۋدەنتتەر ٷشٸن مٸندەتتٸ بولادى.

قازاقستاندا بٷگٸندە 119 جوعارى وقۋ ورنى بار, وندا 626 مىڭ ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا. IT ماماندارى 76 ۋنيۆەرسيتەتتە دايىندالادى, بٸراق «ازدى-كٶپتٸ ساپا ستاندارتتارى بويىنشا شامامەن 14-15 ۋنيۆەرسيتەت بار.

«كەم دەگەندە ٷش ۋنيۆەرسيتەت جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ەزٸرلەمەلەرگە ماماندانۋى كەرەك. قانشا وعاش كٶرٸنسە دە, العاشقى وقۋ ورنى بٸزدٸڭ قورقىت اتا ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بازاسىندا قىزىلوردادا بولادى. قازٸر بٸز سەۋل ۇلتتىق عىلىم جەنە تەحنولوگييا ۋنيۆەرسيتەتٸمەن سەرٸكتەستٸكتە جاساندى ينتەللەكت مەكتەبٸن قۇرۋ بويىنشا جەتٸ جىلدىق باعدارلاماعا قول قويدىق. بٸز بٶلەك ٷلكەن باعدارلامانى ٸسكە قوسىپ جاتىرمىز. بۇل شامامەن ميلليارد تەڭگە بالاماسى. وڭتٷستٸك كورەيا پارلامەنتٸ بۇل باستامانى بٸرلەسٸپ قارجىلاندىرۋدى ماقۇلدادى», – دەپ تٷسٸندٸردٸ ساياسات نۇربەك.

سونىمەن قاتار, قاراشا ايىندا گونكونگ قالالىق ۋنيۆەرسيتەتٸمەن جەنە بٸزدٸڭ سەتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸمەن ەكٸنشٸ جاساندى ينتەللەكت مەكتەبٸن قۇرۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويۋ جوسپارلانۋدا. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىسى ٷشٸنشٸ مەكتەپتٸ ەلٸ دە ۆەدومستۆو انىقتايتىنىن قوستى.