فوتو: ticketon.kz
ٶنەر جولى كەيدە كٶرەرمەنگە كٶرٸنبەيتٸن, بٸراق ساحنانىڭ شىن مەنٸندەگٸ تٸرەگٸنە اينالعان مامانداردىڭ ماڭداي تەرٸمەن قالىپتاسادى. سولاردىڭ قاتارىندا قازاق تەاترىنىڭ ساحنا مەدەنيەتٸنە ادال قىزمەت ەتٸپ كەلە جاتقان جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ ەڭبەگٸ ايرىقشا.ول 1971 جىلدىڭ 27 تامىزىندا جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانى, اسى اۋىلىندا دٷنيەگە كەلدٸ. تابيعاتى تۇنىق, تٸرشٸلٸگٸ قاراپايىم اۋىلدا بويىنا سٸڭگەن ەڭبەكقورلىق پەن جاۋاپكەرشٸلٸك كەيٸن ونىڭ بٷكٸل كەسٸبي بولمىسىنا ارقاۋ بولدى. بالا كٷنٸنەن ٶنەرگە, ساحنا ەلەمٸنە دەگەن ەرەكشە قىزىعۋشىلىعى ونى تاعدىرلى تاڭداۋعا الىپ كەلدٸ.
تەاتر سالاسىنداعى ەڭبەك جولىن ول قازاقستانداعى ەڭ ٸرگەلٸ شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ بٸرٸ – م. ەۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترى قابىرعاسىنان باستادى. بۇل تەاتردا ول ساحنا دەكوراتسيياسى بٶلٸمٸندە قاتارداعى قىزمەتكەر رەتٸندە جۇمىسقا قابىلدانىپ, ۋاقىت ٶتە كەلە رەجيسسەردٸڭ كٶمەكشٸسٸ دەرەجەسٸنە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ.
كٶپشٸلٸككە كٶرٸنبەيتٸن, بٸراق سپەكتاكلدٸڭ كٶركەمدٸك تۇتاستىعىن قالىپتاستىراتىن ساحنا ارتىنداعى تىنىمسىز ەڭبەك – جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ شىنايى بولمىسىن ايقىنداعان نەگٸزگٸ مەكتەپ بولدى. ول ساحنا كەڭٸستٸگٸن قۇرۋ, جارىق پەن ميزانستسەنانىڭ ٷيلەسٸمٸن تابۋ, كٶركەمدٸك شەشٸمنٸڭ رەجيسسەرلٸك ويمەن استاسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا تالاي ٸزدەنٸس جاساپ, 40-تان استام قويىلىمنىڭ ساحنالانۋىنا بەلسەنە قاتىستى.
فوتو: جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلى
ەر سپەكتاكل – جەكە تاعدىر. ەر دەكوراتسييا – ساحناداعى وقيعانىڭ كٶركەم تٸلمەن سٶيلەيتٸن بەينەسٸ. وسى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ول ەردايىم تەرەڭ سەزٸنٸپ, ۇساق-تٷيەككە دەيٸن مەن بەرۋدٸ ٶزٸنە باستى قاعيدا ەتتٸ.
جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ كەسٸبي ەرەكشەلٸگٸن ايقىندايتىن تاعى بٸر قىرى – ونىڭ ساحناداعى تٸرٸ پروتسەستٸ جان-تەنٸمەن سەزٸنە بٸلۋٸ. 1998 جىلى تەاتردا قىزمەت اتقارىپ جٷرگەن كەزٸندە, ٶزٸنٸڭ تٸكەلەي مٸندەتٸنە كٸرمەسە دە, قويىلىم بارىسىندا اكتەرلەرگە سۋفلەرلٸك جاساپ, مەتٸندەگٸ اۋىتقۋلاردى, ساحناداعى ۇساق قاتەلٸكتەردٸ دەر كەزٸندە ەسكەرتٸپ وتىرعان. اكتەرلەرمەن بٸرگە الاڭداپ, سپەكتاكلدٸڭ تاعدىرىنا شىنايى جاناشىرلىقپەن قاراۋى – ونىڭ ٶنەرگە دەگەن ادال كٶزقاراسىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ ەدٸ.
ول ەرٸپتەستەرٸنە اقىل-كەڭەسٸن اشىق ايتىپ, ٶز وي-پٸكٸرٸن باتىل جەتكٸزە بٸلدٸ. رەجيسسەرلەرمەن, سۋرەتشٸلەرمەن, تەحنيكالىق قىزمەت ماماندارىمەن بٸر دەڭگەيدە پٸكٸر الماسىپ, شىعارماشىلىق ٷدەرٸستە تەڭ سەرٸكتەس رەتٸندە جۇمىس ٸستەدٸ. ۇجىم ٸشٸندە ەدٸلدٸكتٸ تالاپ ەتٸپ, ٶنەر ساپاسىنا نەمقۇرايلى قاراۋعا جول بەرمەيتٸن پرينتسيپشٸل مٸنەزٸمەن دە ەرەكشەلەندٸ.
بۇل – مانساپ قۋعان ادامنىڭ ەمەس, تەاتردىڭ تاعدىرىن ٶز تاعدىرىمەن تەڭ كٶرگەن شىنايى جاناشىردىڭ بولمىسى.
2016 جىلدان باستاپ ول الاتاۋ دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترى ساحنا دەكوراتسيياسى بٶلٸمٸن قالىپتاستىرىپ, ەرتٷرلٸ قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەدٸ. بۇل كەزەڭ – ونىڭ كەسٸبي تەجٸريبەسٸ مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸ تولىق اشىلعان جاڭا بەلەس بولدى. بٶلٸم جۇمىسىن جٷيەلەۋ, ساحنالىق جابدىقتار مەن كٶركەمدٸك بەزەندٸرۋدٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, جاس ماماندارعا باعىت-باعدار بەرۋ – ونىڭ كٷندەلٸكتٸ جۇمىسىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالدى.
بٷگٸندە ول ٷشٸن ساحنا – جاي عانا جۇمىس ورنى ەمەس. بۇل – ٶمٸرٸنٸڭ مەنٸ, ٸشكٸ جان دٷنيەسٸمەن بٸتە قايناسقان رۋحاني كەڭٸستٸك. ول تەاتردى سىرتتاي سەن-سالتاناتىمەن ەمەس, ٸشكٸ تەرتٸبٸمەن, كەسٸبي مەدەنيەتٸمەن, ساحنا ارتىنداعى ٶزارا سىيلاستىقپەن ٶلشەيدٸ.
جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلى – كٶرەرمەنگە تانىس بەينە ەمەس, بٸراق ەر سپەكتاكلدٸڭ تابىستى ٶتۋٸنە ٷنسٸز ٷلەس قوسىپ جٷرگەن ناعىز تەاتر ادامى. ونىڭ ەڭبەك جولى – ادالدىقتىڭ, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جەنە ٶنەرگە دەگەن شىنايى ماحابباتتىڭ ايقىن ٷلگٸسٸ. شىنايى ەڭبەگٸ باعالانىپ «مەدەنيەت قايراتكەرٸ» جەنە «مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ» بەلگٸلەرٸمەن ماراپاتتالعان.
ساحنا شىمىلدىعى اشىلعان سايىن, كٶرەرمەن كٶز الدىنا كەلمەيتٸن جٷزدەگەن قولدىڭ ەڭبەگٸ قاتار تۇرادى. سول ەڭبەكتٸڭ ٸشٸندە جامانقۇل تالعات شىڭعىسبايۇلىنىڭ قولتاڭباسى, تالاي قويىلىمعا سٸڭگەن ماڭداي تەرٸ مەن جان جىلۋى بار.
ٶنەر مەن ەڭبەك ٷندەستٸگٸ
دەستٷرلٸ ەنشٸ راۋان ابيلباەۆ جەنە ساحنا تىنىسىن كٷزەتكەن ينجەنەر نۇرعازى ۋيكاسوۆ
قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ بٷگٸنگٸ تىنىسى – تەك ساحنا تٶرٸندەگٸ ەن مەن كٷيدەن عانا تۇرمايدى. ونىڭ ار جاعىندا تىنىمسىز ەڭبەك, كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك پەن كەسٸبي ادالدىق جاتادى. وسى بٸر ورتاق رۋحاني كەڭٸستٸكتە ٶنەرگە جانىن ارناعان ەنشٸ دە, سول ٶنەر ورداسىنىڭ قاۋٸپسٸز ەرٸ ٷزدٸكسٸز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتٸپ جٷرگەن تەحنيك-مامان دا بٸر ماقساتقا قىزمەت ەتەدٸ.
سولاردىڭ قاتارىندا دەستٷرلٸ ەن ٶنەرٸنٸڭ ٶكٸلٸ راۋان ابيلباەۆ پەن تەاتر تىنىسىن كٷزەتكەن بٸلٸكتٸ ينجەنەر نۇرعازى ۋيكاسوۆتىڭ ورنى ايرىقشا.
دەستٷرلٸ ەننٸڭ دارا جولىن جالعاعان ٶنەرپاز – راۋان ابيلباەۆ
.
فوتو: راۋان ابيلباەۆ
دەستٷرلٸ ٶنەردٸڭ قازىناسىن بٷگٸنگٸ ۇرپاققا امانات ەتٸپ جەتكٸزٸپ جٷرگەن ٶنەرپازداردىڭ بٸرٸ – ابيلباەۆ راۋان باۋرجانۇلى. ول 1988 جىلدىڭ 23 شٸلدەسٸندە الماتى وبلىسى, كٶكسۋ اۋدانى, قابىليسا اۋىلىندا دٷنيەگە كەلدٸ. بالا كٷنٸنەن-اق ەن مەن جىرعا جاقىن بولىپ ٶسكەن جاس تالاپكەردٸڭ جٷرەك قالاۋىنا اينالعان جولى – قازاقتىڭ دەستٷرلٸ ەن مەكتەبٸ ەدٸ.
العاشقى بٸلٸمٸن اۋىل مەكتەبٸندە العان سوڭ, 2004–2009 جىلدارى تالدىقورعان قالاسىنداعى ق.بايسەيتوۆ اتىنداعى ساز كوللەدجٸندە وقىپ, كەسٸبي ٶنەر جولىنا نىق قادام باستى. بۇل كەزەڭ ونىڭ ورىنداۋشىلىق مەدەنيەتٸ قالىپتاسىپ, ساحنالىق بولمىسى ايقىندالعان جىلدار بولدى.
2009 جىلى ول قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريياسىنىڭ دەستٷرلٸ ەن بٶلٸمٸنە وقۋعا تٷسٸپ, 2013 جىلى وسى ٶنەر ورداسىن تەمامدادى. ۇلتتىق ٶنەردٸڭ ٸرگەلٸ شاڭىراعىندا العان بٸلٸم جاس ەنشٸنٸڭ شەبەرلٸگٸن شىڭداپ, شىعارماشىلىق ٶرٸسٸن كەڭەيتتٸ.
ەڭبەك جولىن 2013 جىلى ەڭبەكشٸقازاق اۋدانى, ەسٸك قالاسىنداعى مەدەنيەت ٷيٸنٸڭ «جٸبەك جولى» انسامبلٸندە سوليست رەتٸندە باستاعان راۋان ابيلباەۆ 2016 جىلعا دەيٸن كٶرەرمەن جٷرەگٸنەن جول تاپقان تالاي كونتسەرت پەن مەدەني شارالاردىڭ بەل ورتاسىندا جٷردٸ.
2017 جىلدان بەرٸ الماتى قالاسىنداعى پ.چايكوۆسكيي اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجٸندا ۇستازدىق ەتٸپ, جاس ەنشٸلەرگە دەستٷرلٸ ورىنداۋشىلىقتىڭ قىر-سىرىن ٷيرەتٸپ كەلەدٸ.
ال 2018 جىلدان باستاپ الاتاۋ دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترىنىڭ دەستٷرلٸ ەنشٸسٸ رەتٸندە ساحنالىق قىزمەتٸن جالعاستىرىپ, ۇلتتىق ٶنەردٸڭ ناسيحاتشىسى بولىپ كەلەدٸ.
ٶنەر جولىنداعى تاباندىلىعى مەن ەڭبەگٸ كٶپتەگەن بايقاۋلاردا لايىقتى باعاسىن تاپتى. 2013 جىلى قازاقتىڭ ەيگٸلٸ ەنشٸ-اقىنى كەنەن ەزٸرباەۆ اتىنداعى VII رەسپۋبليكالىق «شىرقا داۋسىم» بايقاۋىنىڭ باس جٷلدەگەرٸ اتاندى.
2014 جىلى الماتى وبلىسى تٸلدەردٸ دامىتۋ باسقارماسى ۇيىمداستىرعان «تولاعاي تٸلٸم تولعاسى» جىرشى-تەرمەشٸلەر بايقاۋىندا توپ جارىپ, سول جىلى الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ مەن مايرا پروديۋسەرلٸك ورتالىعى بٸرلەسٸپ ٶتكٸزگەن «كٷمٸس كٶمەي, جەزتاڭداي» قالالىق بايقاۋىندا II دەرەجەلٸ لاۋرەات بولدى.
2015 جىلى «شابىت» حالىقارالىق فەستيۆالٸندە, 2016 جىلى «تاريحقا تاعزىم» رەسپۋبليكالىق جىرشىلار بايقاۋىندا جٷلدەلٸ ورىننان كٶرٸندٸ.
2017 جىلى «ۇلى دالا ەلٸ» حالىقارالىق جىرشىلار فەستيۆالٸندە الماتى قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ارنايى ديپلومىمەن ماراپاتتالىپ, سول جىلى «ەن دارييا دٷلدٷلدەرٸ» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا لاۋرەات اتاندى.
2018 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىن قولداۋ اياسىندا Qazaqstan تەلەراديوكورپوراتسيياسى ۇيىمداستىرعان «Men Qazaqpyn» حالىقارالىق مەگاجوباسىندا گران-پري يەگەرٸ بولدى.
بٷگٸندە راۋان ابيلباەۆ – دەستٷرلٸ ەندٸ ساحنا تٶرٸندە عانا ەمەس, شەكٸرت جٷرەگٸندە دە جاڭعىرتىپ جٷرگەن, ٶنەر مەن ۇستازدىقتى قاتار الىپ كەلە جاتقان تالاپتى ەنشٸ.
ساحنا قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ قالقانى – نۇرعازى ۋيكاسوۆ
ٶنەر ورداسىنىڭ تىنىسى تەك ورىنداۋشىلارمەن ٶلشەنبەيدٸ. ساحنانىڭ ارتىنداعى كٶرٸنبەيتٸن قىزمەت, ٷزدٸكسٸز قاۋٸپسٸزدٸك پەن تەحنيكالىق تۇراقتىلىق – تەاتر ٶمٸرٸنٸڭ باستى تٸرەگٸ. سول تٸرەكتٸڭ بٸرٸ – ۋيكاسوۆ نۇرعازى ديقانبايۇلى. ول 1971 جىلعى 25 قاراشادا ٶزبەكستان قۇرامىنداعى قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شومىناي اۋدانى جەرٸندە دٷنيەگە كەلدٸ.
فوتو: نۇرعازى ۋيكاسوۆ
1979–1989 جىلدارى گاگارين اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبٸن تەمامداپ, جاس كەزٸنەن ەڭبەككە, تەرتٸپكە بەيٸم بولىپ قالىپتاستى. 1989–1991 جىلدارى ەسكەري بورىشىن ٶتەپ, ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ, تەمٸردەي تەرتٸپتٸڭ ماڭىزىن تەرەڭ تٷسٸندٸ.
1992–1994 جىلدارى سەمەي قالاسىنداعى پۋشنو-مەحوۆوي تەحنيكۋمدا بٸلٸم الىپ, تەحنيكالىق سالاداعى كەسٸبي باعىتىن ايقىندادى.
ال 1994–1996 جىلدارى «سامعاۋ» اكتسيونەرلٸك قوعامىندا كٷزەتشٸ قىزمەتٸن اتقارىپ, ەڭبەك جولىن باستادى.
1996 جىلدان باستاپ نۇرعازى ديقانبايۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق قورعانىس ورگاندارىندا تابان اۋدارماي 20 جىل قىزمەت ەتتٸ. قاۋٸپتٸڭ الدىن الۋ, تٶتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن ازايتۋ, ادامدار ٶمٸرٸن ساقتاۋ – ونىڭ كٷندەلٸكتٸ كەسٸبي مٸندەتٸنە اينالدى. ٶز ٸسٸنە دەگەن ادالدىعى مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا پراپورششيك شەنٸنە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ.
ۇزاق جىلدار بويى ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالاسىندا شىڭدالعان تەجٸريبە ونى ٶز ٸسٸنٸڭ ناعىز مايتالمانى دەڭگەيٸنە جەتكٸزدٸ.
2017 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ول «الاتاۋ» دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتٸك قازىنالىق كەسٸپورنىندا ينجەنەرلٸك كوممۋنيكاتسييالاردى قامتاماسىز ەتۋ بٶلٸمٸنٸڭ اۆتوماتتى ٶرت سٶندٸرۋ قوندىرعىلارى جٶنٸندەگٸ قىزمەت كٶرسەتۋ تەحنيگٸ بولىپ ەڭبەك ەتٸپ كەلەدٸ. تەاتر العاش اشىلعان كٷننەن باستاپ وسى ۇجىمنىڭ قۇرامىندا ٷزدٸكسٸز جۇمىس جاساپ كەلە جاتقان بٸلٸكتٸ مامان رەتٸندە ٷلكەن سەنٸمگە يە.
نۇرعازى ۋيكاسوۆ ٷشٸن تەاتر – حالىق رۋحانيياتىنا قىزمەت ەتەتٸن قاسيەتتٸ مەكەن. ٶنەر يەلەرٸ ساحناعا الاڭسىز شىعىپ, كٶرەرمەنمەن ەركٸن قاۋىشۋى ٷشٸن, ول كٷن سايىن ٷنسٸز ەڭبەك ەتٸپ, قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ قالقانىنا اينالىپ كەلەدٸ.
بٸرٸ – ساحنا تٶرٸندە دەستٷرلٸ ەنمەن ەل جٷرەگٸن تەربەگەن ٶنەرپاز, ەكٸنشٸسٸ – سول ساحنانىڭ تىنىسىن كٷزەتكەن ينجەنەر.
راۋان ابيلباەۆ پەن نۇرعازى ۋيكاسوۆتىڭ جولدارى ەرتٷرلٸ بولعانىمەن, توعىسقان ورتاق مۇراتى – ۇلتتىق ٶنەرگە ادال قىزمەت ەتۋ.
ٶنەردٸ اسقاقتاتاتىن دا, ونى قورعايتىن دا – وسىنداي ٶز ٸسٸنە بەرٸك, ەل مٷددەسٸن بيٸك قوياتىن ازاماتتار.
