بٷگٸن «رۋحاني جاڭعىرۋ» قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپتامالىق ديالوگ الاڭىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ يندەكسٸ تالقىلاندى. اتالعان تالقىلاۋدا قازاقستاندا ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋ يندەكسٸن ٶلشەۋ بويىنشا قازٸرگٸ زامانعى ەدٸستەمەنٸ ەزٸرلەۋ ٷشٸن ناقتى قۇرالدار مەن تەسٸلدەمەلەردٸڭ تۇتاس كەشەنٸن قۇرۋ مەسەلەلەرٸ سٶز بولدى, - دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
اتالعان جيىندا سٶز العان قر اقدم ازاماتتىق قوعام ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ كوميتەت تٶراعاسى مادييار قوجاحمەتوۆ ازاماتتىق قوعام دامۋىنىڭ قاي كەزەڭدە تۇرعانىن انىقتاپ الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
«بيىل بٸز تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 30 جىلدىعىن اتاپ ٶتەمٸز. ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ كٷن تەرتٸبٸنٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸرٸ. وسى ورايدا دەل قازٸر ازاماتتىق قوعام دامۋىنىڭ قاي كەزەڭدە تۇرعانىن انىقتاپ الۋىمىز ماڭىزدى. ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ قانداي پروبلەمالارى بارىن ساراپتاپ العانىمىز جٶن. ٶتكەنگە كٶز جٷگٸرتسەك, ەگەمەندٸگٸمٸزدٸڭ العاشقى جىلدارى ەلٸمٸزدە بار-جوعى 10-20 عانا ٷەۇ بولعان, ال قازٸر ەلدە 17 مىڭداي بەلسەندٸ ٷەۇ بار. ال تٸركەلگەندەرٸنٸڭ سانى 22 مىڭنان اسادى. بۇل تۇرعىدا ەلدەگٸ ازاماتتىق قوعامداردىڭ دامۋ يندەكسٸن زەرتتەپ, سارالاپ, سوعان سەيكەس ەرٸ قاراي جۇمىستار جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك. بۇل جۇمىستار مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر ٷشٸن عانا ەمەس, ٷەۇ دامۋى ٷشٸن دە ماڭىزدى», - دەدٸ قر اقدم ازاماتتىق قوعام ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ كوميتەت تٶراعاسى مادييار قوجاحمەتوۆ.
ديالوگتىق الاڭ بارىسىندا پٸكٸرلەرٸن «دەسەنتا» قب باس ديرەكتورى سەرگەي گۋلياەۆ «ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋ يندەكسٸ: زەرتتەۋدٸڭ نەگٸزدەمەسٸ, نەتيجەلەردٸ پراكتيكالىق قولدانۋ» تاقىرىبىنداعى بايانداماسىن تانىستىرسا, ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ قازاقستاندىق حالىقارالىق بيۋرونىڭ ديرەكتورى ەۆگەنيي جوۆتيس ازاماتتىق قوعامدى باسقارۋ ينستيتۋتتارى تۋرالى سٶز ەتتٸ.
«ازاماتتىق قوعام-بۇل ينستيتۋتتار ەمەس, جالپى قورشاعان ورتا. بۇل ورتانى ينستيتۋتتار ارقىلى دا, ونىڭ دامۋ شارتتارى ارقىلى دا باعالاۋعا بولادى. بٸرلەستٸكتەر, ۇيىمدار, جالپى قوعامعا بەي-جاي قاراماي, ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرٸپ جٷرگەن بارلىق توپتى ازاماتتىق قوعام دەپ تٷسٸنۋ كەرەك. بۇل ٶتە كٷردەلٸ, ٷنەمٸ جاڭارىپ وتىراتىن پروتسەسس», - دەدٸ ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ قازاقستاندىق حالىقارالىق بيۋرونىڭ ديرەكتورى ەۆگەنيي جوۆتيس.
سونىمەن قاتار, «كامەدا» قوعامدىق قورىنىڭ باسشىسى ماحاببات ەسپەنوۆا «تالدامالى بايانداما عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك كٶزقاراس تۇرعىسىنان ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن دامىتۋعا مەملەكەتتٸڭ مٷددەلٸ ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. ماعان بۇل باياندامادا قازاقستاندا ازاماتتىق قوعام دامۋىنىڭ رەتروسپەكتيۆالارىن كٶرسەتٸلگەنٸ ۇنادى. شىنى كەرەك, وسى سالادا زەرتتەۋلەر جەتٸسپەي جٷرگەن ەدٸ» دەدٸ.
ديالوگ الاڭى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋ يندەكسٸن ٶلشەۋ ەدٸستەمەسٸن جاقسارتۋ بويىنشا ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى تاعى بٸر پىسىقتالادى.
«ۇسىنىلعان تالدامالىق بايانداما ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋ اسپەكتٸلەرٸن جان-جاقتى قامتيدى. ديالوگ الاڭىنىڭ قورىتىندىسى ازاماتتىق سەكتوردى دامىتۋ بويىنشا ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸنە ۇسىنىمدار رەتٸندە جٸبەرٸلەدٸ. ۇسىنىستار بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدا دا ەسكەرٸلەدٸ. ياعني, بٸز ديالوگتى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرىپ قانا قويماي, ودان ەرٸ كەڭەيتۋدٸ ۇسىنامىز», - دەپ قورىتىندىلادى ققدي باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەسەم كايداروۆا.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن, ٶتكەن جىلى تامىز ايىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسى بەكٸتٸلگەن بولاتىن. بۇل تۇجىرىمدامادا ازاماتتىق قوعام مەن ونىڭ ينستيتۋتتارىن دامىتۋ ٷشٸن جاعدايلار جاساۋ, ازاماتتاردى مەملەكەت پەن قوعامنىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸن تالقىلاۋعا تارتۋ تۋرالى مەسەلەلەر كٶتەرٸلدٸ.
ديالوگ الاڭى بارىسىندا ققدي باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەسەم كايداروۆا ينستيتۋت ساراپشىلارى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ يندەكسٸ بويىنشا ەدٸستەمەلٸك قۇرال ەزٸرلەپ جاتقانىن ايتتى.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا يندەكس كٶرسەتكٸشتەرٸ قازاقستاندا ازاماتتىق ۇيىمدار ەلەۋەتتەرٸنٸڭ زور ەكەندٸگٸنە قاراماستان مٷمكٸندٸكتەرٸن تولىعىمەن جٷزەگە اسىرمايدى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ققدي ساراپشىسى.
بۇعان دەيٸن اتالعان تاقىرىپ بويىنشا زەرتتەۋلەردٸ حالىقارالىق جەنە وتاندىق ۇيىمدار (USAID, ەۋروپالىق وداقتىڭ DCI, «ترانسپارەنسي قازاقستان» قوعامدىق قورى, «دەسەنتا» قب) جٷرگٸزگەن.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, بٷگٸن «رۋحاني جاڭعىرۋ» قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپتامالىق ديالوگ الاڭىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ يندەكسٸ تالقىلاندى. اتالعان تالقىلاۋدا قازاقستاندا ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋ يندەكسٸن ٶلشەۋ بويىنشا قازٸرگٸ زامانعى ەدٸستەمەنٸ ەزٸرلەۋ ٷشٸن ناقتى قۇرالدار مەن تەسٸلدەمەلەردٸڭ تۇتاس كەشەنٸن قۇرۋ مەسەلەلەرٸ سٶز بولدى. اتالعان جيىندا سٶز العان قر اقدم ازاماتتىق قوعام ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ كوميتەت تٶراعاسى مادييار قوجاحمەتوۆ ازاماتتىق قوعام دامۋىنىڭ قاي كەزەڭدە تۇرعانىن انىقتاپ الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
