قۇربان ايت – مۇسىلمان ٷمبەتٸ ٷشٸن ۇلىق ەرٸ رۋحاني مەنٸ تەرەڭ مەرەكەلەردٸڭ بٸرٸ. بۇل كٷندەر – اللا تاعالاعا جاقىنداۋ, شٷكٸرشٸلٸك ەتۋ, قايىرىمدىلىق جاساۋ جەنە قوعامداعى مەيٸرٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كەزەڭٸ. قازٸرگٸ تاڭدا, ەسٸرەسە قالالىق ورتادا, بۇل مەرەكەنٸ ٶتكٸزۋ تەك دٸني رەسٸمدٸ ورىنداۋمەن شەكتەلمەي, ونى مەدەنيەتتٸ, جاۋاپكەرشٸلٸكپەن جەنە قوعامدىق تالاپتارعا ساي ۇيىمداستىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. وسى ماقالادا قالالىق جەردە قۇربان شالۋ مەدەنيەتٸ, تازالىق پەن قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ, ەتتٸ ٷلەستٸرۋ ەدەبٸ جەنە وتباسى تەربيەسٸندەگٸ رۋحاني ماڭىزى كەڭٸنەن قاراستىرىلادى, دەپ حابارلايدى ult.kz قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
قۇربان شالۋ – جاي عانا مال سويۋ ەمەس, ول شاريعات تالاپتارىنا ساي ورىندالاتىن جاۋاپتى قۇلشىلىق. وسى ورايدا جىل سايىن قۇربان ايت قارساڭىندا رەسپۋبليكالىق قاساپشىلار سەمينارلارى ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. بۇل سەمينارلاردا قۇربان شالۋ رەسٸمٸن شاريعات ەدەبٸنە ساي ورىنداۋدىڭ ماڭىزدىلىعى, نەگٸزگٸ قاعيدالارى مەن تالاپتارى كەڭٸنەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە قۇربان شالاتىن ورىنداردى دايىنداۋ, قاۋٸپسٸزدٸك پەن تازالىق شارالارىن ساقتاۋ, سونداي-اق قاساپشىلاردى وقىتۋ جۇمىستارى جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل – قۇربان شالۋدىڭ تەك دٸني عانا ەمەس, قوعامدىق ماڭىزى زور ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
ارنايى بەلگٸلەنگەن ورىنداردا قۇربان شالۋ
قمدب تاراپىنان جىل سايىن ۇلىق مەرەكە قارساڭىندا بارلىق ٶڭٸرلەردە ارنايى بريفينگ ٶتكٸزٸلٸپ, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسكەن تٷردە قۇربان شالۋعا ارنالعان ورىندار بەلگٸلەنەدٸ. قالادا ارنايى بەلگٸلەنگەن ورىنداردا مال سويۋ – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باستى تالاپتارىنىڭ بٸرٸ. وسىنداي جەرلەردە سانيتارلىق تالاپتار ساقتالىپ, ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جٷرگٸزٸلەدٸ جەنە قالدىقتاردى جويۋ جٷيەسٸ جولعا قويىلعان.
ال كٶپقاباتتى ٷيلەردٸڭ اۋلالارىندا نەمەسە بەيٸمدەلمەگەن جەرلەردە مال سويۋ – قوعام تالابىنا دا, يسلام ەدەبٸنە دە قايشى. بۇل ەرەكەتتەر باسقا تۇرعىندارعا قولايسىزدىق تۋعىزىپ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزۋى مٷمكٸن. سوندىقتان ەربٸر مۇسىلمان وسى مەسەلەگە سانالى تٷردە مەن بەرٸپ, بەلگٸلەنگەن ورىنداردى تاڭداۋى تيٸس.
تازالىق جەنە ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشٸلٸك
يسلامدا تازالىق مەسەلەسٸ ٷنەمٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە. اللا ەلشٸسٸ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«تازالىق – يماننىڭ جارتىسى», – دەگەن.
سوندىقتان قالالىق جەردە قۇربان شالۋ بارىسىندا تازالىق مەسەلەسٸ ەرەكشە ماڭىزعا يە. قان, ٸشەك-قارىن جەنە باسقا دا قالدىقتاردى بەيبەرەكەت تاستاۋعا بولمايدى. ولار مٸندەتتٸ تٷردە ارنايى ورىندارعا جينالىپ, تيٸستٸ تەرتٸپپەن جويىلۋى قاجەت. بۇل – تەك سانيتارلىق تالاپ ەمەس, شاريعاتتىڭ دا ماڭىزدى قاعيدالارىنىڭ بٸرٸ.
سونىمەن قاتار قورشاعان ورتانى قورعاۋ – ەربٸر مۇسىلماننىڭ مٸندەتٸ. قالدىقتاردى دۇرىس جويماۋ ەكولوگييالىق زييان كەلتٸرٸپ قانا قويماي, قوعامدا يسلام دٸنٸنە قاتىستى تەرٸس پٸكٸر قالىپتاستىرۋى مٷمكٸن. سوندىقتان تازالىقتى ساقتاۋ – بٸزدٸڭ دٸنٸمٸزدٸڭ كٶركەمدٸگٸن كٶرسەتۋدٸڭ بٸر جولى.
قوعامدىق تەرتٸپ جەنە كٶرشٸلٸك ەدەپ
قۇربان شالۋ كەزٸندە قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ – اسا ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ. باسقالارعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەۋ جەنە قوعامدىق ورىنداردى لاستاماۋ – مۇسىلمان ەدەبٸنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ.
ەسٸرەسە كٶپقاباتتى ٷيلەردٸڭ ماڭىندا نەمەسە ادامدار كٶپ جٷرەتٸن قوعامدىق جەرلەردە قۇربان شالۋدان اۋلاق بولۋ كەرەك. بۇل – ٶزگەنٸڭ قۇقىعىن قۇرمەتتەۋدٸڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸ. سول سەبەپتٸ, مالدى سويۋ كەزٸندە كٶرشٸلەرگە نەمەسە اينالاداعى ادامدارعا پسيحولوگييالىق نەمەسە فيزيكالىق قولايسىزدىق كەلتٸرمەۋ ماڭىزدى.
قاساپشىلارعا قويىلاتىن تالاپ
قۇربان شالۋ كەزٸندە مالدى قيناماۋ, ونى ازاپتاماي سويۋ – شاريعاتتىڭ نەگٸزگٸ تالاپتارىنىڭ بٸرٸ. ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«ەگەر مالدى سويساڭدار, دۇرىستاپ سويىڭدار. الدىن الا پىشاقتى قايراڭدار, جانۋاردى قيناماڭدار», – دەگەن (تەرميزي, №1409).
وسى تالاپتاردىڭ دۇرىس ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قۇربان ايت قارساڭىندا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق قاساپشىلار سەمينارى ٶتكٸزٸلەدٸ. سەمينار بارىسىندا قۇربان شالۋ رەسٸمٸن شاريعات ەدەبٸنە ساي ورىنداۋدىڭ ماڭىزدىلىعى, نەگٸزگٸ قاعيدالارى مەن تالاپتارى كەڭٸنەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلىنىڭ تاپسىرماسىمەن بارلىق ٶڭٸردە قۇربان شالاتىن ورىنداردى ەزٸرلەۋ, قاۋٸپسٸزدٸك پەن تازالىق شارالارىن ساقتاۋ, سونداي-اق قاساپشىلاردى دايارلاۋ جەنە ولارعا تٷسٸندٸرمە جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ جٷيەلٸ تٷردە قولعا الىنعان. بۇل باستامالار قۇربان شالۋدىڭ جوعارى دەڭگەيدە, شاريعي نورمالارعا ساي ەرٸ جاۋاپكەرشٸلٸكپەن ورىندالۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٶيتكەنٸ قۇرباندىق مالىن سويۋ – تەك تەحنيكالىق ەرەكەت ەمەس, ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك پەن رۋحاني دايىندىقتى تالاپ ەتەتٸن قۇلشىلىق.
قۇربان ەتٸن ٷلەستٸرۋ ەدەبٸ
قۇربان شالىنعاننان كەيٸن ونىڭ ەتٸن دۇرىس ٷلەستٸرۋ – شاريعاتتاعى ماڭىزدى امالداردىڭ بٸرٸ. سٷننەت بويىنشا ەت ٷش بٶلٸككە بٶلٸنەدٸ: بٸر بٶلٸگٸ – ٶز وتباسىنا, ەكٸنشٸسٸ – تۋىستار مەن كٶرشٸلەرگە, ال ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸ – مۇقتاج جاندارعا بەرٸلەدٸ. ٶيتكەنٸ پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«كٶرشٸسٸ اش كەزدە ٶزٸ توق تٷنەگەن ادام بٸزدەن ەمەس», – دەگەن.
قۇرباندىقتىڭ ەتٸن ۇزاق ساقتاماي, مٷمكٸندٸگٸنشە تەز تاراتقان دۇرىس. ەسٸرەسە اۋا رايى ىستىق كەزدە ەت تەز بۇزىلىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. بۇل جەردە ەڭ باستىسى – نيەت. قۇرباندىق شالۋ – ماقتانۋ نەمەسە كٶرسەتۋ ٷشٸن ەمەس, شىنايى ىقىلاسپەن جاسالۋى تيٸس.
مۇقتاج جاندارعا قۇرمەتپەن قاراپ, ولاردىڭ ابىرويىن ساقتاي وتىرىپ كٶمەك كٶرسەتۋ – يسلام ەدەبٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ.
وتباسى جەنە رۋحاني تەربيە
ايت كٷنٸ وتباسىمەن بٸرگە داستارحان باسىندا جينالۋ, ٷلكەندەردٸڭ باتاسىن الۋ, تۋىستار مەن كٶرشٸ-قولاڭدى زييارات ەتٸپ, بٸر-بٸرٸنە ٸزگٸ تٸلەك ايتۋ – مەرەكەنٸڭ ودان ەرٸ شىرايىن اشىپ, ساۋابىن ەسەلەيدٸ.
پايعامبارىمىز حاديسٸندە:
«ەي, ادامدار, بۇل كٷنٸ سەلەم جايىڭدار, تاماقتاندىرىڭدار, تۋىستىق قاتىناستى كٷشەيتٸڭدەر جەنە ادامدار ۇيقىدا بولعان كەزدە ناماز وقىڭدار, ەش الاڭسىز جەنناتقا كٸرەسٸڭدەر», – دەگەن (يبن مەجا, تاباراني).
سونىمەن قاتار بالالاردى قايىرىمدىلىققا باۋلۋ ٶتە ماڭىزدى. ولاردى ەت تاراتۋعا بٸرگە اپارىپ, مۇقتاج جاندارعا كٶمەكتەسۋدٸ كٶرسەتۋ – ەڭ تيٸمدٸ تەربيە.
ونلاين قۇرباندىق – ۋاقىت تالابى
قازٸرگٸ تاڭدا قۇربان شالۋدىڭ ونلاين تٷرٸ دە كەڭٸنەن دامىپ كەلەدٸ. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ باستاماسىمەن qurban.muftyat.kz سايتى ارقىلى ونلاين قۇربان شالۋعا تاپسىرىس بەرۋگە بولادى. بۇل قىزمەت ارقىلى قۇرباندىق شاريعات تالاپتارىنا ساي ارنايى ورىنداردا ورىندالىپ, بەينەتٷسٸرٸلٸم تاپسىرىس بەرۋشٸگە جٸبەرٸلەدٸ. ال ەتتەرٸ مۇقتاج وتباسىلارعا ٷلەستٸرٸلەدٸ. بۇل – ۋاقىت تالابىنا ساي, ىڭعايلى ەرٸ سەنٸمدٸ جولداردىڭ بٸرٸ.
قورىتا ايتقاندا, قالالىق ورتادا قۇربان شالۋ – بۇل تەك رەسٸم ەمەس, سونىمەن بٸرگە قوعامداعى ٶز ورنىمىزدى تٷسٸنۋ, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنۋ دەگەن سٶز.
مەرەكە بٸزگە تەك مال سويۋدى ەمەس, سونىمەن بٸرگە ٶز ٸستەرٸمٸز بەن ەرەكەتتەرٸمٸزدٸڭ ادامدار مەن ورتاعا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸن باعالاۋدى ٷيرەتەدٸ. قالاداعى قاربالاستا دا ەربٸر ەرەكەتٸمٸزدٸ ويلانىپ جاساۋ, تازالىق پەن تەرتٸپتٸ ساقتاۋ – مەرەكەنٸڭ شىنايى مەنٸنە قوسىلعان ناقتى ٷلەس بولىپ تابىلادى.
اللا تاعالا نيەتتەرٸمٸزدٸ قابىل ەتٸپ, جاساعان ٸزگٸ امالدارىمىزعا بەرەكە بەرسٸن.
ەربولات جٷسٸپوۆ
«يمان» جۋرنالى №5
