اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ كەڭەستە سٶيلەگەن سٶزٸن جارييالادى.
***
قۇرمەتتٸ كەڭەسكە قاتىسۋشىلار!
بارشاڭىزعا مەلٸم, سىبايلاس جەمقورلىقپەن ىمىراسىز كٷرەسۋ – بٸزدٸڭ ساياساتىمىزداعى نەگٸزگٸ باسىمدىقتىڭ بٸرٸ.
زاڭ ٷستەمدٸگٸن ورناتىپ, ناعىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ كەرەك. بٸز سوڭعى جىلدارى وسى سالادا بٸرقاتار ماڭىزدى قادام جاسادىق.
سوتتاردىڭ ساپالى قىزمەت اتقارۋى ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلداندى. بۇل سالادا تالاپقا ساي كەلمەيتٸن سۋديالارعا ورىن بولماۋعا تيٸس.
كەيٸنگٸ ٷش جىلدا 174 سۋديا جۇمىستان شىعارىلدى, يا بولماسا لاۋازىمى تٶمەندەتٸلدٸ. بۇل – وسىعان دەيٸنگٸ ون جىلداعى كٶرسەتكٸشتەن ٷش ەسەدەي ارتىق. بىلتىرعى شٸلدە ايىنان باستاپ ەلٸمٸزدە ەكٸمشٸلٸك ەدٸلەت جٷيەسٸ جۇمىس ٸستەي باستادى.
جاڭادان قۇرىلعان ەكٸمشٸلٸك سوتتارعا جارتى جىلدىڭ ٸشٸندە 14 تالاپ-ارىز تٷسكەن. بۇرىن مۇنداي ٸستەردٸڭ 85 پايىزى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ پايداسىنا شەشٸلەتٸن. ال, قازٸر, تەڭ جارتىسىندا سوتقا ارىزدانۋشىلار جەڭٸپ شىعۋدا.
قىلمىستىق پروتسەستٸڭ ٷش بۋىندى ٷلگٸسٸ ەنگٸزٸلدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە پروكۋرورلار بىلتىر ٷش جارىم مىڭعا جۋىق ادامنىڭ قىلمىستىق پروتسەسكە نەگٸزسٸز تارتىلۋىنا جول بەرگەن جوق. باسقا دا بٸرقاتار ينستيتۋتسيونالدىق شارالار جٷزەگە اسىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, جەمقورلىق ەرەكەتٸ ٷشٸن سوتتالعان ازاماتتاردى شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋعا تىيىم سالىندى.
سوتتارعا, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرٸنە, پارا بەرگەندەرگە جەنە دەلدالدارعا قاتاڭ جازا قولدانىلاتىن بولدى.
بىلتىردان بەرٸ جالپىعا بٸردەي سالىق دەكلاراتسيياسىن تاپسىرۋدى باستادىق. وسى جەنە باسقا دا شارالار ايتارلىقتاي نەتيجە بەرٸپ, جەمقورلىق دەڭگەيٸ تٶمەندەدٸ. دەگەنمەن, تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸس ەكەلگەن جوق. مۇنى اشىق ايتۋىمىز كەرەك. ازاماتتارىمىز ەلٸ دە كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە سىبايلاس جەمقورلىق جاعدايلارىمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. مىسالى, اكادەمييالىق ادالدىق قاعيداتىن بەرٸك ۇستاناتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارى, ٶكٸنٸشكە قاراي, ٶتە از. سونىڭ كەسٸرٸنەن ستۋدەنتتەر ەمتيحان تاپسىرۋ ٷشٸن تاپجىلماي وقۋدىڭ قاجەتٸ شامالى دەپ ويلايتىنى جاسىرىن ەمەس.
زاڭسىز الىم-سالىقتان ەبدەن قاجىعان ينۆەستورلار مەن كەسٸپكەرلەر دە ٷنەمٸ شاعىم ايتۋعا مەجبٷر. ەسٸرەسە, مۇنداي احۋال كەدەن جەنە قۇرىلىس سالاسىندا بەلەڭ العان. بٸز بۇعان مٷلدەم جول بەرمەۋٸمٸز كەرەك.
ازاماتتار مەن كەسٸپكەرلەرگە پايداسى تيەتٸن ناقتى ٶزگەرٸس جاساۋعا تيٸسپٸز. سوندىقتان مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياسات تۇجىرىمداماسى ەزٸرلەندٸ. جالپى, تۇجىرىمدامادا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەسۋگە ارنالعان اۋقىمدى شارالار قاراستىرىلعان.
ەلٸمٸزدٸڭ قۇقىقتىق جٷيەسٸ ٷشٸن مٷلدە جاڭا ينستيتۋتتار بار. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ جىلجىمايتىن مٷلٸك, اۆتوكٶلٸك جەنە باسقا دا قىمبات دٷنيەلەر ساتىپ الۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنادى. سونىمەن قاتار, شەنەۋنٸكتەردٸڭ ادالدىعىن تەكسەرۋگە ارنالعان «Integrity check» ەدٸسٸن اتاپ ٶتۋگە بولادى. ەرينە, بۇل ۇسىنىستى ەلٸ دە جان-جاقتى پىسىقتاۋ قاجەت. دەگەنمەن, حالىقارالىق تەجٸريبەدە مۇنداي تەكسەرٸستەر جاقسى نەتيجە كٶرسەتۋدە. باسقا دا بٸرقاتار ماڭىزدى شارالاردى جٷزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, بٷگٸن ماعان تانىستىرىلعان تۇجىرىمدامانىڭ جوباسىن بەكٸتەمٸن. الايدا, جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ناقتى نەتيجە بويىنشا باعالايتىن بولامىن.
تٷپكٸ ماقسات – سىبايلاس جەمقورلىقتان تازا قوعام قالىپتاستىرۋ. جەمقورلىقتى جويۋ ٷشٸن وعان بٷكٸل ەل بولىپ قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. وعان قوسا زاڭنامالىق شارالار قابىلداۋعا تيٸسپٸز. سونىمەن بٸرگە, جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىستاردى انىقتاۋ جەنە اشۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستاردى كٷشەيتۋ قاجەت. سوندا عانا جەمقورلىقپەن تاباندى تٷردە كٷرەسە الامىز.
ەففەكتيۆنايا بوربا س كوررۋپتسيەي نەمىسليما بەز سۋگۋبو پراۆووحرانيتەلنوي رابوتى. منوگيە گودى ونا سۆوديلاس ك پويمكە ۆزياتوچنيكوۆ س پوليچنىم بەز گلۋبوكوگو پوگرۋجەنييا ۆ تەمۋ. رازنىە ليۋدي يزوبليچاليس نا ودنيح ي تەح جە دولجنوستياح زا رەشەنيە ودنيح ي تەح جە ۆوپروسوۆ. كوررۋپتسيونەروۆ رەگۋليارنو لوۆيلي ي وتپراۆليالي زا رەشەتكۋ, ا پريچينى ي ۋسلوۆييا, يز-زا كوتورىح پروتسۆەتالا كوررۋپتسييا, نيكوگو وسوبو نە ينتەرەسوۆالي.
ليش ۆ پوسلەدنيە گودى نامەتيلسيا وتحود وت ەتوي پراكتيكي.
زدەس موجنو وتمەتيت ۆىياۆلەنيە كوررۋپتسيوننىح سحەم, سۆيازاننىح س سۋبسيدييامي ۆ سەلسكوم حوزيايستۆە. زا پوسلەدنيە پيات لەت گوسۋدارستۆو ۆىدەليلو نا پوددەرجكۋ اگراريەۆ بولەە دۆۋح تريلليونوۆ تەنگە. زا ەتو جە ۆرەميا ۆ داننوي سفەرە زارەگيستريروۆانو 960 پرەستۋپلەنيي, ك ۋگولوۆنوي وتۆەتستۆەننوستي پريۆلەچەنو 450 ليتس.
بۇل سالا جىلدار بويى جەمقورلىققا بەلشەدەن باتۋدا. سونىڭ كەسٸرٸنەن مەملەكەت ٷلكەن زييان شەكتٸ, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە نۇقسان كەلدٸ. اتاپ ايتقاندا, جايىلىمدىق جەرلەردٸ سۋلاندىرۋعا بٶلٸنگەن 80 ميلليارد تەڭگەنٸڭ تەڭ جارتىسى ماقساتقا ساي جۇمسالماعان.
بىلتىر قۋاڭشىلىق بولعان كەزدە شارۋالار جەم-شٶپ تاپپاي, مال قىرىلىپ قالدى. تٸپتٸ, كەيبٸر ٶڭٸردە شارۋالارعا سۋبسيدييا رەتٸندە كٷن باتارەياسى بەرٸلگەن. اشىعىن ايتقاندا, بۇل باتارەيالار اۋىل تۇرعىندارىنا نە قاجەت ەكەنٸنە ەشكٸم باس قاتىرماعان. سۋبسيدييانى يگەردٸك دەپ ەسەپ بەرۋ ٷشٸن سول كٷن باتارەيالارىنىڭ باعاسى ەسەلەپ كٶرسەتٸلگەن. مۇنىڭ بەرٸ ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان بولعان. تٸپتٸ, كەيدە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶزدەرٸ تٸكەلەي ارالاسىپ, زاڭسىز ەرەكەت جاساعان.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ مەن ەكٸمدەر مۇنداي بىلىققا جول بەرگەنٸ ٷشٸن جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك. بۇل سالادا جەمقورلىققا قاتىستى داۋ-داماي جيٸ تۋىندايدى. بٸرەسە ەلەۆاتوردا ساقتاۋ ٷشٸن بەرٸلگەن استىق كٶلەمٸ تۋرالى جالعان قولحاتتارعا قاتىستى شۋ شىعادى. بٸرەسە سۋ شارۋاشىلىعىنان شيكٸلٸك تۋىندايدى.
ۆ سترانە دەيستۆۋەت بولەە شەستيستا تولكو وفيتسيالنىح ينفورماتسيوننىح سيستەم ي باز داننىح. نەيزۆەستنو, سكولكو ەششە نەفۋنكتسيونيرۋيۋششيح, نا كوتورىە تاكجە ۆىدەلياليس دەنگي گوسۋدارستۆا ي ناتسيونالنىح كومپانيي. نەوبحوديمو پروۆەستي رەۆيزييۋ ۆسەح ينفورماتسيوننىح سيستەم, رازرابوتاننىح گوسۋدارستۆەننىمي سترۋكتۋرامي.
ۆ رابوتە پو تسيفروۆيزاتسيي دولجنى بىت چەتكو راسستاۆلەنى پريوريتەتى. ودنو دەلو, ەسلي ەتو تاكوي پروەكت, كاك «ەلەكتروننوە پراۆيتەلستۆو», كوتورىي رەالنو وبلەگچاەت پولۋچەنيە گوسۋدارستۆەننىح ۋسلۋگ. يلي «سەرگەك», ۋكرەپيۆشيي ۆوديتەلسكۋيۋ ديستسيپلينۋ نا دوروگاح ي يسكليۋچيۆشيي چەلوۆەچەسكيي فاكتور ۆ فيكساتسيي دوروجنىح نارۋشەنيي. كستاتي گوۆوريا, ەتي كامەرى, كوتورىە مى سەيچاس پوستاۆيلي ۆو منوگيح كرۋپنىح گوروداح, يگرايۋت وچەن پولوجيتەلنۋيۋ رول. نادو ۋۆەليچيت كوليچەستۆو داننىح كامەر. يا دال پورۋچەنيە پو الماتى, گدە بولەە 500 كامەر بىلي سپەتسيالنو ۆىۆەدەنى يز سترويا بانديتامي ۆو ۆرەميا يزۆەستنىح سوبىتيي. نۋجنو نە تولكو ۆوسستانوۆيت, نو ي ۋۆەليچيت كوليچەستۆو كامەر. دەلو نە ۆ توم, چتو مى سوبيراەمسيا ۋستانوۆيت كاكوي-تو توتالنىي مونيتورينگ يلي سلەجەنيە زا دەيستۆييامي ناشيح گراجدان. ەتو ۆوپروس يح بەزوپاسنوستي. ي درۋگوي مومەنت, كوگدا پود پرەدلوگوم تسيفروۆيزاتسيي بيۋدجەت راسحودۋەتسيا بەزدۋمنو. ۋ ناس ەتو بىلو. نادو پريزنات. ا پوتوم ەششە ەجەگودنو كتو-تو پولۋچاەت ميلليونى زا وبسلۋجيۆانيە نەنۋجنىح رەسۋرسوۆ. انتيكوررۋپتسيوننوي سلۋجبە پري اناليزە كوررۋپتسيوننىح ريسكوۆ نۋجنو وبراتيت نا ەتو ۆنيمانيە.
بٸز جەمقورلىققا قارسى كٷرەستە بارىنشا قاتاڭ جەنە باتىل بولۋىمىز كەرەك. ٶيتكەنٸ, قازٸرگٸدەي كٷردەلٸ كەزەڭدە ازاماتتارىمىز بٸزدەن دەل وسىنداي قادامداردى كٷتٸپ وتىر.
حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرىپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋ ٷشٸن ناقتى نەتيجەگە قول جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك. سوندىقتان, جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتٸڭ بارلىق باعىتىن تٷبەگەيلٸ قايتا قاراۋ قاجەت.
بٸرٸنشٸ. كەسٸپكەرلەردٸڭ جەنە قوعامنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى تالاپ-تٸلەكتەرٸ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك.
جۇرتشىلىق جەمقورلىققا قاي جەردە جەنە قانداي جاعدايدا تاپ بولاتىنىن ٷنەمٸ ايتۋمەن كەلەدٸ. قازاقتا «حالىق ايتسا, قالت ايتپايدى» دەگەن سٶز بار. ەڭ الدىمەن, ەل نازارىنداعى وسىنداي تٷيتكٸلدەرگە باسا مەن بەرگەن جٶن.
بۇرىن جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ تٸركەۋ ەبدەن جەمقورلىققا باتقان سالانىڭ بٸرٸ بولاتىن. ونى رەتكە كەلتٸرۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قولعا الىندى. سونىڭ نەتيجەسٸندە ۇزىن-سونار كەزەك جوعالىپ, پايداكٷنەم دەلدالدارعا توسقاۋىل قويىلدى, ياعني جٷيەلٸ جۇمىستىڭ ارقاسىندا قاۋٸپتٸ كەسەل جويىلدى. بۇل – جەمقورلىقپەن تيٸمدٸ كٷرەسۋدٸڭ ناقتى مىسالى. سوندىقتان, كەدەن, قۇرىلىس, بٸلٸم بەرۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى جەمقورلىقپەن كٷرەسۋگە باسا مەن بەرۋ كەرەك. جاۋاپتى مينيسترلٸكتەر وسى باعىتتار بويىنشا جەمقورلىقتى جٷيەلٸ نەگٸزدە جويۋ جٶنٸندە جوسپار ەزٸرلەۋٸ قاجەت. بۇل جوسپاردى بٸرٸنشٸ توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مۇقييات پىسىقتاپ, ۇسىنۋدى تاپسىرامىن.
بارلىق ٸس-شارانى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸمەن كەلٸسۋ قاجەت. قۇزىرلى ورگاندارداعى بٸرٸنشٸ باسشىلاردىڭ جۇمىسىن جەمقورلىقپەن كٷرەس كٶرسەتكٸشٸ ارقىلى دا باعالايتىن بولامىن. بۇل مەسەلەگە جىل سوڭىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا قايتا ورالامىز.
ەكٸنشٸ. مەملەكەت رەتتەيتٸن باعالاردى بەلگٸلەۋ كەزٸندەگٸ جەمقورلىقتى جويۋ قاجەت.
بىلتىر ەلٸمٸزدە باعا كٷرت كٶتەرٸلدٸ. ەرينە, ەلەمنٸڭ بارلىق مەملەكەتٸندە ينفلياتسييا دەڭگەيٸ جوعارى بولدى. دەگەنمەن, تيٸستٸ ۋەكٸلەتتٸ ورگاندار باعانى بەلگٸلەگەن كەزدە ونىڭ قانشالىقتى نەگٸزدٸ ەكەنٸن مۇقييات قاراۋى كەرەك. مۇنىڭ استارىندا ەكونوميكالىق سەبەپتەن بٶلەك, بٸرەۋدٸڭ جىمىسقى ەرەكەتٸ جاتقان جوق پا دەگەن ساۋال تۋىندايدى. مىسالى, وتاندىق ٶنٸم ٶندٸرۋشٸلەر تەمٸر جول سالاسىن جەمقورلىق جايلاعانىن ايتىپ, ٷنەمٸ شاعىمدانادى.
كەسٸپكەرلەر ناقتى بٸر نىسانعا اپاراتىن تەمٸر جولدى پايدالانعانى ٷشٸن تٶلەيتٸن اقىنىڭ كٶلەمٸنە بايلانىستى نارازىلىق بٸلدٸرۋدە. وسىعان وراي, بٸر ۋاقىتتا بٸرنەشە ٶڭٸردەن – قوستاناي, شىعىس قازاقستان, تٷركٸستان, اقمولا جەنە پاۆلودار وبلىستارىنان ارىز تٷسكەن. مونوپوليست كومپانييالار باعانى ٶز بەتٸمەن ەسەلەپ ٶسٸرگەن. بۇل حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ باعاسىنا بٸردەن ەسەر ەتەدٸ.
مەن بٸر جىل بۇرىن بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ اگەنتتٸگٸنە باس پروكۋراتۋرامەن بٸرلەسٸپ, وسى مەسەلەمەن اينالىسۋدى تاپسىردىم.
بٸراق, «باياعى جارتاس – بٸر جارتاس» كٷيٸندە قالدى. كەيبٸر ادامداردىڭ تۇتىنۋشى مەن كەسٸپكەردٸڭ ەسەبٸنەن عانا پايدا تاۋىپ وتىرۋى دۇرىس ەمەس. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە بۇل مەسەلەنٸ باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن.
مونوپوليستەردٸڭ زاڭسىز تاپقان تابىسىن قايتارىپ, اتقارىلعان جۇمىستار جٶنٸندە ماعان بايانداڭىزدار. ٶز پايداسى ٷشٸن ٶزگەلەرمەن سىبايلاسقان شەنەۋنٸكتەر بار ما, سونى دا انىقتاۋ كەرەك. جالپى, باعانى قولدان ٶسٸرۋگە مٷلدەم جول بەرمەۋ قاجەت.
ترەتە. نۋجنو پەرەسموترەت ۆسيۋ سيستەمۋ گوسزاكۋپوك ي زاكۋپوك ۆ كۆازيگوسۋدارستۆەننوم سەكتورە. مى وب ەتوم گوۆوريم يز سوۆەششانييا ۆ سوۆەششانيە, ي ۆ پوسلانيي يا ۋجە گوۆوريل. نادو رەشات ەتوت ۆوپروس.
منوگو لەت كوررۋپتسييا ي راستوچيتەلستۆو نابليۋدايۋتسيا نا ۆسەح ەتاپاح بيۋدجەتنوگو پروتسەسسا. پرينيماەمىە مەرى سيتۋاتسييۋ سۋششەستۆەننو نە پومەنيالي. ۆ وسنوۆنوم كونتروليرۋيۋتسيا ي سوبليۋدايۋتسيا فورمالنىە پراۆيلا, گروموزدكوست كوتورىح وتپۋگيۆاەت دوبروسوۆەستنىح پوستاۆششيكوۆ.
نۋجنو, چتوبى ۆ گوسزاكۋپكاح ۋچاستۆوۆالي پرويزۆوديتەلي, يمەيۋششيە رەپۋتاتسييۋ, سووتۆەتستۆۋيۋششۋيۋ تەحنيكۋ, كۆاليفيتسيروۆاننىح رابوتنيكوۆ ي سۆوەۆرەمەننو ۋپلاچيۆايۋششيە نالوگي.
سەيچاس جە مى ۆيديم, چتو ۆمەستو رەالنوگو يسكورەنەنييا كوررۋپتسيي پرويسحوديت بيۋروكراتيزاتسييا پروتسەسسا. منوگو مەسياتسەۆ يدۋت پروتسەدۋرى ۆىبورا پوستاۆششيكا, نو ۆسە راۆنو نەت ني كاچەستۆا, ني دوبروپوريادوچنوستي. ۆ وبششەم, رازنىە سحەمى پريمەنيايۋتسيا, كاكيە-تو يزمەنەنييا يمەيۋت مەستو, نو نا ساموم دەلە, پو سۋتي, نيچەگو نە پرويسحوديت.
زاچاستۋيۋ, نەسموتريا نا ۆسە يمەيۋششيەسيا نورماتيۆنىە فيلترى, زاۆەدومو يزۆەستنو, كتو ۆىيگراەت توت يلي ينوي تەندەر. ك پريمەرۋ, زا دۆا گودا كازاۆتوجول پروۆەل 99 كونكۋرسوۆ پو زاكۋپكام ۋسلۋگ تەحنيچەسكوگو نادزورا. پولوۆينۋ يز نيح ۆىيگرالي چەتىرە كومپانيي س ياۆنىمي پريزناكامي اففيليروۆاننوستي. پري ەتوم ۆ سترانە ەست بولەە دۆۋح تىسياچ اككرەديتوۆاننىح ورگانيزاتسيي ي شەستي تىسياچ اتتەستوۆاننىح ەكسپەرتوۆ. نو پري ەتوم نۋجنو يسحوديت يز توگو, چتو ي كومپانييام, كوتورىە دەمپينگۋيۋت, توجە نەلزيا داۆات دوروگۋ ك گوسۋدارستۆەننىم زاكۋپكام. ا تو ۆىستاۆليايۋت سۆوي ۋسلوۆييا «نا كوپەيكۋ», ا پوتوم ۆىياسنياەتسيا, چتو نا ساموم دەلە ۆسە وبستويت يناچە. تۋت نادو پودحوديت وچەن ۆنيماتەلنو, ۆدۋمچيۆو. پوەتومۋ ستويت لي ۋديۆلياتسيا تومۋ, چتو ۆ گوسزاكۋپكاح رەدكو ۋچاستۆۋيۋت سەرەزنىە كومپانيي مەجدۋنارودنوگو ۋروۆنيا. ا نام نۋجنى سەرەزنىە كومپانيي س مەجدۋنارودنوي رەپۋتاتسيەي, ەتو ودنوزناچنو.
ۆ تسەلوم نەوبحوديمو دەتالنو پەرەسموترەت رابوتۋ كۆازيگوسۋدارستۆەننوگو سەكتورا س توچكي زرەنييا كوررۋپتسيوننىح ريسكوۆ ي راستوچيتەلستۆا.
سيتۋاتسييۋ تاكجە ۋسۋگۋبلياەت كوررۋمپيروۆاننوست ورگانوۆ فينانسوۆوگو كونتروليا. انتيكوررۋپتسيوننوي سلۋجبوي ۆىياۆلەنى فاكتى, كوگدا سپەتسياليستى ۆنۋترەننەگو گوساۋديتا سامي ورگانيزوۆىۆايۋت جالوبى. زاتەم پو نيم وپيات جە سامي پروۆوديات پروۆەركي, پرەسلەدۋيا سۆوي كورىستنىە تسەلي. زا پروشلىي گود تولكو وت ودنوگو توو پودانو 1600 تاكيح جالوب, يز كوتورىح 900 – ۋدوۆلەتۆورەنو. پري ەتوم درۋگيە, رەالنىە, وبراششەنييا يگنوريرۋيۋتسيا.
پوەتومۋ پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س اگەنتستۆامي پو پروتيۆودەيستۆييۋ كوررۋپتسيي ي فينانسوۆومۋ مونيتورينگۋ ترەبۋەتسيا كاردينالنو يزمەنيت پودحودى ك رەگۋليروۆانييۋ زاكۋپوك گوسۋدارستۆا ي كۆازيگوسۋدارستۆەننوگو سەكتورا, ۆكليۋچايا سيستەمۋ گوسۋدارستۆەننوگو كونتروليا ۆ ەتوي سفەرە.
تٶرتٸنشٸ. مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى باقىلاۋدى كٷشەيتۋ قاجەت.
مەملەكەت پەن جەكەمەنشٸكتٸڭ سەرٸكتەستٸگٸ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ رەسٸمدەرٸن اينالىپ ٶتەتٸن بولىپ جٷر. مەن وسى مەسەلەگە ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدە ارنايى توقتالدىم. اشىعىن ايتساق, بۇل جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ – مەملەكەت ٷشٸن قارىزعا عيمارات سالىپ بەرۋ دەگەن سٶز. مىسالى, ەلدەبٸر پىسىق كەسٸپكەر ٶزٸنٸڭ شىعىنىن كٶپ ۇزاماي قايتارىپ الاتىنىن بٸلٸپ, بەسەكەدەن تىس تاپسىرىس الادى. بۇل – شىن مەنٸندە, قارجىسى بٶلٸنٸپ تٶلەنەدٸ دەمەسەڭٸز, بٸر كٶزدەن ساتىپ الۋ ەمەس پە?! مەسەلەنٸ تەز ارادا شەشٸپ, وسى سالانى رەتتەيتٸن شارالار قابىلداۋ كەرەك. جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا ٷكٸمەت مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تۋرالى زاڭدى تٷبەگەيلٸ جاڭارتۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋعا تيٸس.
بەسٸنشٸ. سالىق جەنە كەدەن سالاسىنداعى جەمقورلىقتى جويۋ قاجەت. مۇندا جەمقورلىق جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كٷردەلٸ ەرٸ كٷمەندٸ رەسٸمدەر بار ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس. تٸپتٸ, مەملەكەتتٸك مەكەمەنٸڭ بٸر مەسەلە بويىنشا ٶز قالاۋىمەن تٷرلٸ شەشٸم قابىلداۋىنا جول بەرٸلگەن.
ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتا ساتىلاتىن ٶنٸمگە قوسىمشا قۇن سالىعى سالىنبايدى. بٸراق, جەمقورلار تاۋاردى قاعاز جٷزٸندە عانا كٶرسەتٸپ, جەڭٸلدٸكتٸ سالىقتان جالتارۋ ٷشٸن پايدالانىپ جٷر. تٷيتكٸلدٸ شەشۋ – قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ تٸكەلەي مٸندەتٸ.
كەدەن سالاسىنداعى مەسەلەلەرگە بٶلەك توقتالايىن. مەن بۇعان دەيٸن كەدەننەن تٷسەتٸن تابىستى ارتتىرۋ تۋرالى بٸرنەشە رەت تاپسىرما بەردٸم. ونداعى كٶلەڭكەلٸ اينالىمنىڭ اۋقىمى وراسان زور. قارجى مينيسترلٸگٸ بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىس اتقارۋدا. ەلەكتروندى دەكلاراتسييا جەنە تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸن ەنگٸزٸپ, تٷرلٸ اقپاراتتىق بازالاردى بٸرٸكتٸرٸپ جاتىر. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كەدەننٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ قىلمىستىق توپتاردى انىقتاپ, تەرگەۋ جٷرگٸزۋدە. دەگەنمەن, بۇل جۇمىس نەتيجە بەرمەي وتىر.
قىتايمەن ٶزارا ساۋدا-ساتتىق تۋرالى ەكٸ ەلدٸڭ ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرٸ ەكٸ تٷرلٸ. ولاردىڭ اراسىندا ميللياردتاعان دوللار ايىرماشىلىق بار. بىلتىر بۇل كٶرسەتكٸش 5,7 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. مۇنداي ٷلكەن ايىرماشىلىق قالاي پايدا بولعانىن ەشكٸم تٷسٸندٸرٸپ بەرە المادى. اشىعىن ايتقاندا, بۇل – كونتراباندا.
كەلەڭسٸزدٸكتٸڭ بار ەكەنٸن كەسٸپكەرلەر دە راستاپ وتىر. ساۋالناماعا قاراساق, شەتەلمەن ساۋدا جاسايتىن ادامداردىڭ 90 پايىزى جەمقورلىقپەن بەتپە-بەت كەلگەن. ونىڭ ٸشٸندە 45 پايىزى كەدەنشٸلەرگە پارا بەرۋگە مەجبٷر بولعان.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ٷش كٶلٸكتٸك باقىلاۋ بەكەتٸن جەمقورلىق ەبدەن جايلاعانىن انىقتادى. ەلٸمٸزدە مۇنداي 49 بەكەت بار. كەدەن جەنە كٶلٸكتٸك باقىلاۋ سالاسىنداعى پاراقورلىق ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸمٸزدٸ تولىق پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەي وتىر.
قازاقستان گەوگرافييالىق تۇرعىدان ۇتىمدى جەردە ورنالاسقان. كٶلٸك-ترانزيت سالاسىنىڭ جۇمىسىن دۇرىس ۇيىمداستىرا الساق, ودان تٷسەتٸن تابىس ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالالارىنىڭ ٷلەسٸنەن كەم بولمايتىنى انىق. ٶكٸنٸشكە قاراي, حالىقارالىق تاسىمالداۋشىلار, كٶبٸنەسە, قازاقستاندى اينالىپ ٶتەدٸ. ونىڭ باستى سەبەبٸنٸڭ بٸرٸ – جول بويىنداعى جەمقورلىق.
ٷكٸمەتكە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸمەن جەنە قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, شۇعىل تٷردە وسى سالادا تەرتٸپ ورناتۋدى تاپسىرامىن.
التىنشى. ازاماتتار اراسىندا اقپاراتتىق تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىن كٷشەيتۋ قاجەت.
جەمقورلىقپەن كٷرەسكە بٷكٸل قوعامدى جۇمىلدىرۋ كەرەك. «جەمقورلىق – ٸندەت, ونىمەن كٷرەسۋ – مٸندەت» دەگەن قاعيدانى جۇرت ساناسىنا ورنىقتىرۋ – بارلىق مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ ورتاق جۇمىسى. بۇعان بٸر رەتتٸك ناۋقان رەتٸندە قاراماۋ كەرەك.
جەمقورلىقپەن كٷرەستٸ زاماناۋي, ساپالى تەسٸلدەر ارقىلى جٷرگٸزٸپ, تٷرلٸ اۋديتورييالارعا بارىنشا تاراتقان جٶن. بۇل جۇمىستى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸ ەلەۋمەتتٸك سالاعا جاۋاپتى مينيسترلٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ اتقارۋعا تيٸس.
سەدموە. نەوبحوديمو پرودولجيت ۆنەدرەنيە پرينتسيپوۆ پروەكتنوگو ۋپراۆلەنييا ۆ گوساپپاراتە.
پرەدسەداتەل اگەنتستۆا ۋجە راسسكازال و پرەدپرينيماەمىح مەراح ۆ داننوم ناپراۆلەنيي.
رازرابوتكا كونتسەپتسيي انتيكوررۋپتسيوننوي پوليتيكي تاكجە وسۋششەستۆليالاس نا وسنوۆە ەتيح پودحودوۆ. وني پرەدپولاگايۋت مينيميزاتسييۋ كوررۋپتسيي س ۋكازانيەم كونكرەتنىح وتۆەتستۆەننىح ليتس, چەتكيح تسەلەي, زاداچ ي سروكوۆ, يزمەريمىح ينديكاتوروۆ.
دليا سيستەمنوگو پرودۆيجەنييا پرينتسيپوۆ پروەكتنوگو ۋپراۆلەنييا سوزدان ناتسيونالنىي پروەكتنىي وفيس.
مەجدۋ تەم پريحوديتسيا كونستاتيروۆات, چتو پوكا نە ۆسە گوسسلۋجاششيە پونيمايۋت سۋت پروەكتنوگو ۋپراۆلەنييا, وبلادايۋت نەوبحوديمىمي زنانييامي ي ناۆىكامي. ا مى سەيچاس ستاۆيم زاداچۋ – سوزدانيە «وبلاچنوي پلاتفورمى», تو ەست ەتو نوۆىي ۋروۆەن ۋپراۆلەنييا ەكونوميكوي ي ۆسەمي وبششەستۆەننىمي پروتسەسسامي. پوەتومۋ گوسۋدارستۆەننىم سلۋجاششيم نۋجنو ودنوزناچنو پەرەسترايۆاتسيا.
ۆسەم گوسۋدارستۆەننىم ورگانام سلەدۋەت اكتيۆنو ۆنيكات ۆ نوۆىە فورماتى رابوتى ي يسپولزوۆات يح نا پراكتيكە. ۆ تسەلوم نادو وتحوديت وت ستارىح ادمينيستراتيۆنىح مەتودوۆ ي پوۆسەمەستنو پەرەوريەنتيروۆاتسيا نا سوۆرەمەننىە تەحنولوگيي ۋپراۆلەنييا.
ۋپولنوموچەننومۋ ورگانۋ پو دەلام گوسسلۋجبى پرەدستويت پولنوستيۋ پەرەزاگرۋزيت سيستەمۋ گوسۋدارستۆەننوي سلۋجبى, چتوبى ونا نا دەلە ستالا سەرۆيسنوي ي كليەنتووريەنتيروۆاننوي.
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
قوعامنىڭ باستى تالابىنىڭ بٸرٸ – ەدٸلدٸك پەن زاڭ ٷستەمدٸگٸن ورناتۋ. بۇل جولداعى ەڭ ٷلكەن كەدەرگٸ سىبايلاس جەمقورلىق ەكەنٸ سٶزسٸز. بٸز وسى قوعامدىق كەسەلدٸ قالايدا جەڭۋٸمٸز كەرەك. بۇعان قاتىستى مەنٸڭ ۇستانىمىم ٶزگەرمەيدٸ.
جەمقورلىقپەن باتىل كٷرەسٸپ جٷرگەن ازاماتتارعا بارىنشا قولداۋ كٶرسەتەمٸن. بۇعان ەش كٷمەن بولماۋى قاجەت. ال, مٸندەتٸن ادال اتقارعىسى كەلمەيتٸن ادامدارعا بٸزدٸڭ قاتارىمىزدا ورىن جوق.
ولارمەن سٶز دە – باسقا, جولىمىز دا – بٶلەك.
وسىمەن, جينالىس اياقتالدى.
بارشاڭىزعا سەتتٸلٸك تٸلەيمٸن.
امان-ساۋ بولىڭىزدار.
