قاسىم-جومارت توقاەۆ شىمكەنت قالاسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس ساپارى شىمكەنت قالاسىندا جالعاستى. جەرگٸلٸكتٸ جۇرتشىلىق الدىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە پرەزيدەنت شىمكەنتتٸ ەلٸمٸزدەگٸ تابيعاتى دا, تۇرعىندارىنىڭ ىقىلاس-پەيٸلٸ دە ەرەكشە ىستىق جەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– قازاق رۋحانيياتىندا شىمكەنت شاھارىنىڭ ورنى بٶلەك. بۇل – ۇلت دەستٷرٸنٸڭ بەرەكەلٸ بەسٸگٸنە اينالعان قالا. سونداي-اق قازاقى قاسيەت پەن ىستىق ىقىلاستىڭ سيمۆولى. بۇل – ٷزدٸك مەدەنيەت پەن ۇلتتىق ەتيكەتتٸڭ توعىسقان جەرٸ. ۇلىلاردى ارداقتاۋ, ٷلكەندٸ سىيلاۋ – سٸزدەردٸڭ باستى ۇستانىمدارىڭىز. شىمكەنت – ۇلتىمىزدىڭ ٶسٸپ-ٶنگەن, كٶكتەپ-كٶبەيگەن مەرەيلٸ مەكەنٸ. سوندىقتان مەن شىرايلى قالانىڭ حالقىن جەرۇيىعىن تاپقان جۇرت دەپ سەنٸممەن ايتامىن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
شەجٸرەلٸ شاھاردىڭ كەمٸندە 2200 جىلدىق تاريحى بار ەكەنٸن ايتقان مەملەكەت باسشىسى ونىڭ يۋنەسكو دەڭگەيٸندە راستالعان دەرەك ەكەنٸن ەسكە سالدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, شىمكەنت رەسپۋبليكالىق قالا مەرتەبەسٸنە يە بولعاننان بەرٸ كٶپتەگەن وڭ ٶزگەرٸستەر بولدى. اتاپ ايتقاندا, قالانى دامىتۋعا 170 ميلليارد تەڭگە قارجى بٶلٸنگەن. وعان قوسا 1,5 تريلليون تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا تارتىلعان. قالا بيۋدجەتٸ 4 ەسە ٶسٸپ, ٶنەركەسٸپ ٶنٸمٸ 65 پايىزعا ارتقان. سونداي-اق اۋماعى 2,5 ميلليون شارشى مەتردەن اساتىن تۇرعىن-ٷي سالىندى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شاھاردى ەلٸمٸزدەگٸ تٶرت حاب-قالانىڭ بٸرٸنە اينالدىرۋ ٷشٸن ناقتى جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ايتا كەلٸپ, شىمكەنتتٸ ٶركەندەتۋگە قاتىستى بٸرقاتار مەسەلەگە ارنايى توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى ەڭ الدىمەن ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ, يندۋسترييالىق ايماقتاردى جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن قالا ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە وتاندىق ٶنٸم شىعارۋعا باسا مەن بەرٸلٸپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ.
پرەزيدەنت كەلەسٸ مەسەلە رەتٸندە اۋىل شارۋاشىلىعىن ٶركەندەتۋگە توقتالىپ, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ اسا ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بۇدان كەيٸن مەملەكەت باسشىسى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, شىمكەنتتە كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ٷشٸن «ٸسكەر قالا» باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سوڭعى جىلدارى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸ 40 پايىزعا جەتكەن.
– بۇل – جاقسى كٶرسەتكٸش. وسى سالادا 180 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ٸستەيدٸ. وسى تۇستا شىمكەنت حالقىنىڭ ٸسكەرلٸگٸن ايرىقشا اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. جالپى, وڭتٷستٸك حالقى قاشاندا ەڭبەكقورلىعىمەن تانىمال بولعان. بۇل قاسيەتتەرٸڭٸز – كٶپشٸلٸككە ٷلگٸ-ٶنەگە. حالقىمىز «ەڭبەك – ىرىستىڭ قازىعى» دەگەن. مەن ادال ەڭبەكپەن ەلٸمٸزدٸ دامىتۋعا قوسقان ٷلەستەرٸڭٸز ٷشٸن ٶزدەرٸڭٸزگە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قالانىڭ باس جوسپارى ونىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸنە ساي بولۋى قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتٸپ, مۇندا ەلەمدەگٸ ٸرٸ مەگاپوليستەردە بولاتىن مەسەلەلەر تٷگەل ەسكەرٸلۋگە تيٸس ەكەنٸن ايتتى.
– ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ نارىقتىڭ بٸرٸ – تاشكەنت اگلومەراتسيياسى ٸرگەمٸزدە تۇر. سوندىقتان شىمكەنت بارلىق سالادا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋى كەرەك. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, قالانىڭ باس جوسپارىن كەلەسٸ جىلدىڭ ورتاسىنا دەيٸن قايتا قاراۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار تۇرعىن-ٷي قۇرىلىسىن جانداندىرۋ مەسەلەسٸنە دە نازار اۋدارىلدى.
– بيىل 1 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن-ٷي پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ دەپ جوسپارلانعان. سونىڭ ارقاسىندا 9 مىڭعا جۋىق وتباسى قونىس تويىن تويلايدى. تۇرعىن-ٷي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن بەسەڭدەتپەۋ كەرەك. ەڭ باستىسى, ونىڭ باعاسى جۇرتقا قولجەتٸمدٸ بولۋى قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بٶلەك قاسىم-جومارت توقاەۆ كٶلٸك-لوگيستيكا جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى جەتٸلدٸرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
– قالانىڭ اينالما جولىن تۇيىقتايتىن اۆتوجولدى تەزٸرەك ٸسكە قوسۋدى جەنە جاڭا ەۋەجاي تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسىن ۋاقتىلى اياقتاۋدى تاپسىرامىن. سوڭعى كەزدە شاھارعا ٸرگەلەس جاتقان 41 ەلدٸ-مەكەن قوسىلدى, سول سەبەپتٸ ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ قاجەتتٸگٸ تۋىندادى. وسى ماقساتقا 4 جىلدا رەسپۋبليكا بيۋدجەتٸنەن 135 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى بٶلٸندٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە اۋىز سۋ, ەلەكتر قۋاتى جەنە گاز مەسەلەسٸ بٸرشاما رەتتەلدٸ. جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 15 مىڭ تۇرعىنى بار قۇرساي اۋماعىنا اۋىز سۋ جەتكٸزٸلەدٸ. كەلەسٸ جىلى قالا ورتالىعىنان شالعاي ورنالاسقان 2 ەلدٸ-مەكەننٸڭ سۋ مەسەلەسٸن تولىق شەشۋدٸ تاپسىرامىن. قازٸر 8 ەلدٸ-مەكەندە ساپالى ەلەكتر جٷيەسٸ جوق. الداعى جىلى بۇل مەسەلەنٸ تولىعىمەن شەشۋ قاجەت. سونداي-اق تاعى 8 ەلدٸ-مەكەندە گاز مٷلدە جوق. ٷكٸمەت پەن ەكٸمدٸككە بۇل جەرلەرگە گاز جەتكٸزۋ ٷشٸن قارجى بٶلۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا نازار اۋداردى. سونداي-اق بيىلعى جىلدى «بالالار جىلى» دەپ جارييالاعانىن ايتقان پرەزيدەنت شىمكەنتتە وقۋشىلار سارايى جەنە بالالار شىعارماشىلىق ورتالىعى سالىنىپ جاتقانىنا توقتالدى.
– قالانىڭ دەموگرافييالىق ٶسٸمٸن ەسكەرە وتىرىپ, ەكٸمدٸككە 2025 جىلعا دەيٸن تاعى بٸر وقۋشىلار سارايىن سالۋدى تاپسىرامىن. شىمكەنتتە 5 جىلدىڭ ٸشٸندە 101 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. بۇل جۇمىسقا بيزنەس ٶكٸلدەرٸ بەلسەنە اتسالىسىپ جاتىر. قالادا سوڭعى ەكٸ جىلدا 50 جەكەمەنشٸك مەكتەپ اشىلدى. وسى ٶڭٸردٸڭ كەسٸپكەرلەرٸ كٶپتەگەن مەكتەپ سالىپ, بٸلٸم سالاسىنا زور ٷلەس قوسىپ جاتىر. ەكٸمدٸك الداعى جىلى ٷش اۋىسىمدى مەكتەپ مەسەلەسٸن تولىعىمەن شەشۋگە تيٸس, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەدەنيەت سالاسى دا مەملەكەتتٸڭ باستى نازارىندا ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
– قازٸر قالادا اۋقىمدى ٸس-شارالار ٶتكٸزەتٸن مەدەنيەت وشاعى تاپشى. مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا 2 مىڭ ورىندىق كونگرەسس حوللدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل نىسان كەلەسٸ جىلى پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. قالادا وپەرا جەنە بالەت تەاترى بار. الايدا, ونىڭ عيماراتى تالاپقا ساي ەمەس. سوندىقتان ٷكٸمەتكە شىمكەنتتە وپەرا جەنە بالەت تەاترىن سالۋدى تاپسىرامىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ دا نەگٸزگٸ مٸندەتتٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن ايتىپ, زاماناۋي ستاندارتقا ساي پەرزەنتحانا قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ. وسىعان وراي, ەكٸمدٸك پەن ٷكٸمەتكە پەرزەنتحانا سالۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرٸلدٸ.
مەملەكەت باسشىسى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە اتاپ, قازٸر شىمكەنت تۇرعىندارىنىڭ ٷشتەن بٸرٸ ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعانىنا توقتالدى.
– بيىل كەمٸندە 24 مىڭ ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كەرەك. مەن جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٸسٸن دامىتۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرمامدى بەردٸم. قازٸر تيٸستٸ زاڭ جوباسى ەزٸرلەنٸپ جاتىر. ەندٸ ەكٸمدٸكتەر مەن مەسليحاتتاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ بٸرشاما كەڭەيەتٸن بولدى. سوعان سەيكەس جاۋاپكەرشٸلٸك تە كٷشەيەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ قالا ەكونوميكاسىن دامىتىپ, تۇرعىنداردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جيىندا الماعايىپ زامانعا تاپ كەلگەنٸمٸزدٸ تٷسٸندٸرٸپ, كٶرشٸلەس ەلدەردە قارۋلى قاقتىعىستار بولىپ جاتقانىن ايتىپ ٶتتٸ.
– الپاۋىت مەملەكەتتەردٸڭ سانكتسييالىق تەكەتٸرەسٸ جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىرىپ تۇر. وسىنداي كٷردەلٸ كەزەڭدە حالىقتىڭ اۋىزبٸرشٸلٸگٸ ايرىقشا ماڭىزدى. بەرەكەنٸڭ كٶزٸ – ىنتىماقتا. بۇل سٶزدٸڭ استارىنا ٷڭٸلسەك, بەرەكە دەگەنٸمٸز – ەكونوميكا, ال ىنتىماق دەگەنٸمٸز – ساياسات. ەل تىنىشتىعىن ساقتاي الساق قانا, ٶسٸپ-ٶركەندەي الامىز. بٸزگە سىرتقى جاۋ دا, ٸشكٸ داۋ دا قاجەت ەمەس. سوندىقتان, سىرتقى ساياساتتا بەيتاراپ ۇستانىمدى ساقتاپ وتىرمىز. بۇل ۇستانىم حالىقارالىق قوعامداستىقتا جوعارى باعالانادى جەنە ەلٸمٸزدٸڭ تٷپكٸ مٷددەسٸنە ساي كەلەدٸ. ال ٸشكٸ ساياساتتا بٸرلٸك پەن تاتۋلىققا باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت وسى اسا كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايدا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸ ودان ەرٸ نىعايتۋ ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸزدٸڭ حالىقارالىق ارەناداعى قىزمەتٸمٸزدٸڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ جەنە حالقىمىزدىڭ مٷددەسٸ. حالىقارالىق قۇقىق پەن بۇۇ جارعىسىنىڭ ٷستەمدٸگٸ ٷشٸن كٷرەسەمٸز. بٸز حالىقارالىق قاتىناستاردا ەدٸلەتتٸلٸك, ٸشكٸ ٸستەرگە ارالاسپاۋ, مەملەكەتتٸڭ ەگەمەندٸگٸ مەن تەرريتورييالىق تۇتاستىعىن قۇرمەتتەۋ قاعيداتتارىن نىعايتۋدى اسا ماڭىزدى دەپ سانايمىز. بٸزدٸڭ سىرتقى ساياساتىمىز بۇرىنعىداي تەڭگەرٸمدٸ, كٶپباعىتتى جەنە كونسترۋكتيۆتٸ بولادى. قازاقستان رەسەيمەن وداقتاستىق قارىم-قاتىناستى, قىتايمەن مەڭگٸلٸك ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ, قىرعىزستان, ٶزبەكستان, تٷرٸكمەنستان, تەجٸكستان سەكٸلدٸ باۋىرلاس ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸمەن جەنە تٷركييامەن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى, سونداي-اق ازييادا, تاياۋ شىعىس نەمەسە ەۋروپا قۇرلىعىندا بولسىن, ەلەمنٸڭ بارلىق مٷددەلٸ مەملەكەتتەرٸمەن ٶزارا تيٸمدٸ بايلانىستاردى ودان ەرٸ دامىتۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمسايدى. مۇنداي سىرتقى ساياسات حالقىمىزدىڭ مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت بىلتىر ستاديوندا فۋتبول ماتچى بولىپ جاتقاندا سپورت كەشەنٸنٸڭ شاتىرى تۋدىڭ تۇعىرىن باسىپ قالعانىن ەسكە سالىپ, سول كەزدە تۇرعىندار قاۋٸپ-قاتەرگە قاراماستان, شاتىردىڭ استىنان كٶك بايراعىمىزدى الىپ شىققانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. ولاردىڭ وتانعا دەگەن ادالدىعىن جاستارعا ٷلگٸ ەتۋ كەرەگٸن ايتقان مەملەكەت باسشىسى ەبٸلقايىر دەۋلەتوۆ, بەكمۇرات قاراەۆ جەنە نۇركەن نامازعا العىسىن جارييالادى.
مەملەكەت باسشىسى جيىن سوڭىندا بٸرقاتار ەڭبەك ارداگەرٸن مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى. «شىمكەنت كەلبەتٸ» – «پانوراما شىمكەنتا» گازەتتەرٸنٸڭ باس رەداكتورى باقتييار تايجانوۆ «پاراسات» وردەنٸمەن, «ە. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتى» رمك باس ديرەكتورى باۋىرجان بايتاناەۆ جەنە №2 قالالىق اۋرۋحانانىڭ دەرٸگەرٸ ەسەنگەلدٸ بەگەشەۆ «قۇرمەت» وردەنٸمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق سپورتشى كسەنييا حانعا «ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸ, «№ 89 IT مەكتەپ-ليتسەيٸنٸڭ» تەربيەشٸسٸ ەسەم ٷسەنوۆاعا «شاپاعات» مەدالٸ تابىس ەتٸلدٸ.
