مەملەكەت باسشىسى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى وبلىس حالقىمەن كەزدەسۋٸندە ٶڭٸردٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸنە توقتالىپ, ٶلكەنٸ جان-جاقتى ٶركەندەتۋگە تولىق مٷمكٸندٸك بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا تۇرعىندارىنىڭ سانى 2,5 ەسە ٶسكەن ايماقتىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى وي-پٸكٸرٸن جەتكٸزدٸ.
پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, ماڭعىستاۋدىڭ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن جەنە بيزنەس سالاسىن دامىتۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى. مەملەكەتتٸڭ الدىندا تۇرعان نەگٸزگٸ مٸندەتتٸڭ بٸرٸ – ۇلتتىق ەكونوميكانى ٸس-جٷزٸندە ەرتاراپتاندىرۋ. سونداي-اق تەرەڭ ٶڭدەلگەن دايىن ٶنٸم شىعاراتىن ٶندٸرٸس ورىندارىن اشۋ قاجەت.
– 2023-2026 جىلدارى 29 جوبانى جٷزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىڭ نەتيجەسٸندە 3 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. ٷكٸمەتكە جەنە ەكٸمدٸككە بارلىق جوبالاردىڭ ۋاقىتىلى اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىرامىن. وبلىستا كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ٷشٸن دە زور مٷمكٸندٸكتەر بار. سوڭعى جىلدارى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٸشكٸ ٶڭٸرلٸك ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸ 32 پايىزعا جەتتٸ. وسى سالادا 140 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, تۋريزم, ساۋدا, سونداي-اق بٸلٸم بەرۋ جەنە مەديتسينا سالاسىندا كەسٸپكەرلەر سانى ارتىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. ياعني, وبلىس ەكونوميكاسى ەرتاراپتانا باستادى دەۋگە بولادى. ايماقتاعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋعا «مەن – كەسٸپكەرمٸن» جوباسى تىڭ سەرپٸن بەرەرٸ انىق, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستىڭ كٶلٸك-لوگيستيكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ماڭعىستاۋ گەوگرافييالىق تۇرعىدان ۇتىمدى جەردە ورنالاسقان ٶڭٸر ەكەنٸن جەنە بۇل ٶلكەنٸ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ كٶلٸك-ترانزيت تورابىنا اينالدىرۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
– پورتتى قالا اقتاۋ – قازاقستاننىڭ تەڭٸزگە شىعاتىن قاقپاسى. جاھاندىق لوگيستيكالىق جٷيە قايتا قالىپتاسىپ جاتقان قازٸرگٸ كەزدە كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ ماڭىزى كٷرت ارتا تٷستٸ. پورتتىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا تارتۋدى, كونتەينەرلٸك جەنە كٶلٸك-لوگيستيكالىق حاب قۇرۋدى كٶزدەپ وتىرمىز. بٸز ٷشٸن قازٸرگٸ ەلەمدٸك نارىقتاعى احۋالدى ەسكەرٸپ, ترانسكاسپيي باعدارىن ودان ەرٸ دامىتۋ ٶتە ماڭىزدى. وسى مەسەلە بويىنشا سەرٸكتەس ەلدەرمەن ٶزارا تٷسٸنٸستٸك بار, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶڭٸر تۇرعىندارىنىڭ وبلىستىق دەڭگەيدەگٸ جولدىڭ ساپاسى جٶنٸندە جيٸ شاعىم ايتاتىنىن ەسكە سالىپ, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنٸنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, جۇمىسى باياۋ جٷرىپ جاتقان «بەينەۋ-شالقار» تاس جولى قۇرىلىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتٸپ, ٷكٸمەتكە قۇرىلىستى باستاۋ ٷشٸن قاجەتتٸ قۇجاتتاردى جەدەل دايىنداۋدى تاپسىردى. سونداي-اق ەكٸمدٸككە ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ, «اقتاۋ – فورت-شەۆچەنكو», «تاۋشىق-شەتپە» جولدارىن جٶندەۋگە كەلەسٸ جىلدان باستاپ كٸرٸسۋ ەكەنٸن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى «اقتاۋ تەڭٸز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى ينۆەستيتسييا تارتۋ, ٶنٸم ٶندٸرۋ, سالىق تٶلەۋ كٶرسەتكٸشتەرٸ بويىنشا رەسپۋبليكادا ەڭ ٷزدٸك ٷش ايماقتىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردا يگەرٸلمەگەن جەر تەلٸمدەرٸن ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىردى.
– ٷكٸمەت ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ جۇمىس ٸستەۋ مەرزٸمٸن ۇزارتۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸن. قازاقستان شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرمەن ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتىپ كەلەدٸ. سونىڭ بٸرٸ – «جاسىل» سۋتەگٸن ٶندٸرۋ جەنە تاراتۋ ورتالىعىن» سالۋ جوباسى. ٶتكەن اپتادا ەۋروپا كەڭەسٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ شارل ميشەل بٸزدٸڭ ەلگە رەسمي ساپارمەن كەلگەنٸن بٸلەسٸزدەر. سول كەزدە قازاقستان مەن نەمٸس-شۆەد كومپانيياسى اراسىندا ينۆەستيتسييا تۋرالى تيٸستٸ كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. ينۆەستور ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «جاسىل» سۋتەگٸ ٶندٸرٸسٸن ٸسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونداي-اق كٷنٸنە 255 مىڭ تەكشەمەتر سۋ تۇشىتاتىن زاۋىت, 40 گيگاۆاتت جاڭعىرتىلاتىن قۋات كٶزدەرٸ ستانساسىن سالۋ جوسپاردا تۇر. وسى جوبا جٷزەگە اسىرىلسا, قۇرىلىس كەزٸندە 3500, ال نىسان ٸسكە قوسىلعان كەزدە 1800 تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى. ٶز ماماندارىمىزدى وقىتىپ, دايارلايمىز. تيٸستٸ ينفراقۇرىلىم سالىنادى. ينۆەستور ٶزٸنە جٷكتەلگەن ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىندايدى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ماڭعىستاۋدىڭ سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸن جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتىپ, اقتاۋ مەن جاڭاٶزەن قالالارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى بەس جىل ٸشٸندە ٶڭٸردەگٸ بارلىق قالا مەن اۋىلدى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندە مٸندەت جٷكتەگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. جىل اياعىنا دەيٸن 12 اۋىل ورتالىقتان بەرٸلەتٸن سۋ جٷيەسٸنە قوسىلادى. ٶڭٸردە 2025 جىلعا دەيٸن سۋ تۇشىتۋ جٶنٸندەگٸ 9 جوبا, ماگيسترالدٸ سۋ قۇبىرىن سالۋ جەنە قايتا جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ 4 جوبانى جٷزەگە اسىرۋ كٶزدەلٸپ وتىر. پرەزيدەنت كەندٸرلٸ اۋىلىنداعى سۋ تۇشىتاتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ كەرەك ەكەنٸنە, 33 جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرٸلگەن استراحان – ماڭعىستاۋ سۋ قۇبىرىنىڭ ەبدەن توزعانىنا نازار اۋداردى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸردٸڭ ٷزدٸكسٸز دامۋىنا جەنە حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى ينجەنەرلٸك جٷيەنٸ جاڭعىرتۋ مەسەلەسٸ تۋىنداپ وتىر. سونداي-اق اقتاۋ قالاسىنىڭ ينجەنەرلٸك جٷيەسٸنٸڭ 75 پايىزى ەسكٸرگەن. ٷكٸمەتكە وبلىس ورتالىعىنىڭ ينجەنەرلٸك جٷيەسٸن قايتا جابدىقتاۋعا قاجەتتٸ قاراجات بٶلۋدٸ تاپسىرعان مەملەكەت باسشىسى اقتاۋ قالاسىندا قۇرىلىس جٷرگٸزۋ مەسەلەسٸنە ارنايى توقتالدى.
– بٸز اقتاۋ قالاسىن ەلٸمٸزدٸڭ باستى تۋريزم ورتالىعىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە دامىتۋدى كٶزدەپ وتىرمىز. تەڭٸز جاعاسىنداعى قالا قازٸرگٸ زامانعى وزىق تالاپتارعا ساي بولۋعا تيٸس. وبلىس ورتالىعىنداعى ەسكٸ ٷيلەردٸڭ مەسەلەسٸن شەشۋ قاجەت. قالادا مۇنداي 280 ٷي بار. ٷكٸمەتكە اقتاۋ قالاسىنداعى تۇرعىن ٷيلەردٸ جاڭعىرتۋ جٶنٸندە ارنايى باعدارلاما ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. جاڭاٶزەندٸ كەشەندٸ دامىتۋ مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. ونداعى كٷردەلٸ تٷيتكٸلدەردٸ شەشۋگە 580 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸندٸ. بۇل – بٸر قالا ٷشٸن قوماقتى قارجى. ونى ماقساتىنا ساي تيٸمدٸ جۇمساۋ قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
بۇدان كەيٸن مەملەكەت باسشىسى وبلىستىڭ بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دامىتىپ, جاستارعا قولداۋ كٶرسەتۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بالاباقشا مەسەلەسٸ تولىق شەشٸمٸن تاپپاعان, 10 مىڭعا جۋىق بالاعا ورىن جەتٸسپەيدٸ. سونداي-اق 13 مىڭ وقۋشىعا مەكتەپتەن ورىن جەتپەي جاتىر. اپاتتى جاعدايداعى, ٷش اۋىسىممەن وقىتاتىن مەكتەپتەر بار.
پرەزيدەنت وسى مەسەلەلەردٸ ايتا كەلە, بالاباقشا سالۋعا مەملەكەت پەن جەكەمەنشٸكتٸڭ سەرٸكتەستٸگٸن پايدالانۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بويىنشا ماڭعىستاۋ ايماعىندا الداعى ٷش جىلدا 21 مەكتەپ سالىناتىنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى مۇنىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸنە نازار اۋدارىپ, بۇل جۇمىستا بيزنەستٸڭ مٷمكٸندٸگٸن كەڭٸنەن پايدالانۋ قاجەتتٸگٸن ەسكە سالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶڭٸرگە قاجەتتٸ كەسٸبي كادرلاردى دايارلاۋ ٸسٸنە باسا مەن بەرگەن جٶن دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل جوعارى وقۋ ورىندارىنا 73 مىڭ گرانت بەرٸلگەن. بۇعان قوسا, پرەزيدەنت باتىس وبلىستارىنىڭ تٷلەكتەرٸنە قوسىمشا 10 مىڭ گرانت بٶلۋدٸ تاپسىرعان بولاتىن. سونىڭ 6 مىڭى ماڭعىستاۋعا بەرٸلدٸ.
– بٸراق بۇل گرانتتىڭ تٶرتتەن بٸرٸ عانا يگەرٸلگەن. بۇل – تٷسٸنٸكسٸز جاعداي. ونىڭ ٷستٸنە وبلىستا بٸلٸكتٸ ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ٶتە جوعارى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. اشىعىن ايتساق, جوعارى وقۋ ورىندارى جەنە قۇزىرلى مينيسترلٸك كەسٸبي باعدار بەرۋ جۇمىستارىن ويداعىداي اتقارماي وتىر. تٷلەكتەرگە جەنە اتا-انالارعا قوسىمشا گرانت بٶلٸنگەنٸ تۋرالى تولىق اقپارات جەتپەي جاتادى. عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنە ارنايى بٸلٸم بەرۋ گرانتتارى تۋرالى اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن تيٸستٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. ايماقتا جاستاردىڭ گرانتپەن بٸلٸم الۋى, مامان تاپشىلىعى, تٷپتەپ كەلگەندە وبلىستىڭ دامۋى – بەرٸ ٶزارا تىعىز بايلانىستى مەسەلە. سوندىقتان وبلىس ەكٸمٸ بۇل مەسەلەنٸ مۇقييات قاراستىرۋى كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى دارىندى جەنە بەلسەندٸ جاستاردىڭ ٶز ەلەۋەتٸن جٷزەگە اسىرۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەك ەكەنٸنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸر جاستارى ٶزٸنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا نەمەسە جۇمىسقا ورنالاسۋ ٷشٸن باسقا ايماقتارعا, الماتى مەن استاناعا دا بارۋى قاجەت. تەك بٸر جەردە, بٸر ٶڭٸردە عانا تۇيىقتالىپ قالۋعا بولمايدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ تالاپقا ساي بولۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىمەن مۇنايلى اۋدانىندا ورتالىق اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى باستالعان. جەدەل جەردەم قىزمەتتەرٸن, سانيتارلىق اۆتوكٶلٸكتەردٸ قاجەتتٸ قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. وبلىس ورتالىعىندا كٶپبەيٸندٸ اۋرۋحانا جەنە جاڭا جەدەل جەردەم ستانتسيياسىن سالۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋ قاجەت.
كەزدەسۋدە پرەزيدەنت اگروٶنەركەسٸپ سالاسى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ ٸسٸندەگٸ ستراتەگييالىق باسىمدىقتىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ماڭعىستاۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن, ازىق-تٷلٸك نارىعىن دامىتۋ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
– بۇعان بٸزدە مول مٷمكٸندٸك بار. بٸراق, ەڭ الدىمەن, ٶز ەلٸمٸزدٸ ساپالى ەرٸ ارزان ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋٸمٸز كەرەك. ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸ ٷشٸن بۇل مەسەلە ايرىقشا ماڭىزدى. ايماق تۇرعىندارى جىل سايىن 100 ميلليون دوللاردىڭ ازىق-تٷلٸگٸن سىرتتان الادى. مۇنداي تەۋەلدٸلٸك ونىڭ باعاسىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸنٸ بەلگٸلٸ. جىل باسىنان بەرٸ ازىق-تٷلٸك باعاسى 20 پايىزدان استام قىمباتتاعان. كٶبٸنە مۇنداي احۋالدىڭ قالىپتاسۋىنا ايماقتىڭ ورنالاسقان جەرٸ جەنە لوگيستيكا مەسەلەلەرٸ سەبەپ بولىپ وتىر. ماڭعىستاۋ قازاقستاننىڭ كٶلٸك-ترانزيت ستراتەگيياسىندا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. مۇندا ازىق-تٷلٸك تاۋارىن ەكسپورتتاۋ جەنە يمپورتتاۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتكەن جٶن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جىل سايىن مال ازىعىنىڭ 75 پايىزىن باسقا وبلىستاردان الاتىن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جەم-شٶپتٸڭ باعاسىن ارزانداتۋ مەسەلەسٸ ٶتە ٶزەكتٸ ەكەنٸن ايتتى. ٶزگە ٶڭٸرلەردەن مال ازىعىن تاسىمالداۋ ٷشٸن جەڭٸلدەتٸلگەن تاريفتەر ەنگٸزۋ جولىن قاراستىرۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بۇدان بٶلەك, قاسىم-جومارت توقاەۆ تۋريزم جەنە ەكولوگييا سالالارىنا دا ارنايى توقتالدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸر بٷكٸل ەلەمدە تۋريزم ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالاسىنا اينالدى. بۇل رەتتە ماڭعىستاۋدىڭ الاتىن ورنى ايرىقشا.
– كاسپيي جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەرمەن بٸرلەسكەن حالىقارالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرعان جٶن. ەسٸرەسە, كرۋيز تۋريزمٸن دامىتۋ قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى دەپ ويلايمىن. جالپى, ماڭعىستاۋ كٶپتەگەن كيەلٸ ورىندارىمەن ەيگٸلٸ. بەكەت اتا, شوپان اتا, شاقپاق اتا جەر استى مەشٸتتەرٸن ەرەكشە اتاپ ٶتۋگە بولادى. مۇنداي بٸرەگەي نىساندار دٷنيە جٷزٸندە بٸرەن-ساران. تاريحي-مەدەني قورىقتار مەن مۋزەيلەرگە دە باسا مەن بەرگەن جٶن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ماڭعىستاۋدىڭ ەكولوگيياسىندا كٷردەلٸ تٷيتكٸلدەر بار جەنە ەكولوگييالىق تەپە-تەڭدٸك پەن كاسپييدٸڭ بيوالۋاندىعىن ساقتاۋ – ماڭىزدى مٸندەت.
– بٷگٸندە يتبالىقتار مەن بالىقتاردىڭ جاپپاي قىرىلۋى جيٸلەپ كەتتٸ. بۇعان ادام فاكتورى جەنە ەكولوگييالىق احۋالدىڭ ٶزگەرۋٸ ەسەر ەتٸپ جاتىر. يتبالىق قازاقستاننىڭ قىزىل كٸتابىنا ەنگەن. بۇل جانۋاردىڭ جويىلىپ كەتپەۋٸن جەنە ونىڭ سانىن بۇرىنعى قالپىنا جەتكٸزۋدٸ مەن تٸكەلەي باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىن. جازدا ورتالىق ازييا ەكولوگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنا باردىم. بۇل مەكەمە يتبالىقتاردىڭ ازايۋ سەبەبٸن زەرتتەيدٸ. مۇنداي ماڭىزدى مەسەلەگە كەشەندٸ عىلىمي زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ قاجەت. بۇعان دەيٸن ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى يتبالىقتاردى ساقتاۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك تابيعي قورىقتار قۇرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ بۇل جۇمىستى تەزدەتٸپ, تيٸستٸ شەشٸم قابىلداۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت كاسپييدە زاڭسىز بالىق اۋلاۋدىڭ جولىن كەسۋ, سۋدىڭ تارتىلۋ سەبەبٸ مەن سالدارىن جان-جاقتى ەرٸ جٸتٸ زەرتتەۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى كاسپيي تەڭٸزٸن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن مەملەكەتتٸك عىلىمي ينستيتۋت قۇرعان جٶن دەپ ەسەپتەيدٸ.
كەزدەسۋدە مەملەكەت باسشىسى ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرىپ, ورنىقتىرۋ قاجەت ەكەنٸنە توقتالدى. كەز كەلگەن مەسەلەدە كەلٸسسٶز, ديالوگ ارقىلى مەمٸلەگە كەلۋگە بولاتىنىن ايتقان قاسىم-جومارت توقاەۆ ماڭعىستاۋ جۇرتىنا شىنايى ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
– قاسٸرەتتٸ قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە سٸزدەر ەل تاعدىرىنا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ وزىق ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸڭٸزدەر. سول كٷندەردە مۇندا ادام ٶلٸمٸ بولعان جوق. مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق ورىندار شابۋىلعا ۇشىراعان جوق. ەلگە جاناشىرلىق دەگەن – مٸنە, وسى! شىن مەنٸندە, ادام ٶمٸرٸنەن قىمبات ەشتەڭە جوق. قانداي كٷردەلٸ مەسەلەنٸڭ ٶزٸن ايعاي-شۋ, داۋ-دامايسىز سابىرمەن شەشۋگە بولادى. بٸز ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتتا وسى ۇستانىمدى ساقتايمىز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
بۇدان بٶلەك, مەملەكەت باسشىسى «ارسەلورميتتال تەمٸرتاۋ» كەسٸپورنىندا اپاتتار جيٸلەپ كەتكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان بٸرنەشە رەت ەسكەرتۋ جاسالعانىنا قاراماستان, جاعداي جاقسارماي وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
– كەسٸپورىنعا كەشەندٸ تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ كەرەك. سونىڭ ٸشٸندە ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن بارلىق ەكولوگييالىق نورما تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىنا مەن بەرٸلۋگە تيٸس. كومبيناتتىڭ يەسٸ تەحنيكالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا جەنە جاڭعىرتۋعا جەتكٸلٸكتٸ دەرەجەدە ينۆەستيتسييا قۇيعانىن انىقتاۋ ماڭىزدى. بەلكٸم بۇل جۇمىسقا زاۋىتتىڭ جاعدايىنا شىنايى باعا بەرەتٸن حالىقارالىق كومپانييانى تارتۋ كەرەك شىعار. مۇنداي قايعىلى جاعداي قايتالانباۋى ٷشٸن بارلىق قاجەت شارانى قابىلداۋ كەرەك. ەڭ باستىسى – ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعى مەن ٶمٸرٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
جيىن سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ماڭعىستاۋدا ەڭبەگٸمەن كٶپشٸلٸككە ٷلگٸ بولىپ, ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە زور ٷلەس قوسىپ جٷرگەن بٸرقاتار ازاماتتى مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى.
اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك ارداگەرٸ كٷزەمباي ەرعاليەۆ «پاراسات» وردەنٸمەن, «مامانداندىرىلعان IT-ليتسەي» كمم مۇعالٸمٸ ليۋدميلا ريابوۆا «قۇرمەت» وردەنٸمەن ماراپاتالدى.
III دەرەجەلٸ «ەڭبەك داڭقى» وردەنٸ «قاراقييا ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحاناسى» مكك سەنەك دەرٸگەرلٸك امبۋلاتوريياسىنىڭ مەيٸرگەرٸ جانىمگٷل دٷيسەمباەۆاعا, «ٶزەن جىلۋ» مكك جٶندەۋشٸسٸ سەييدالي قيياقباەۆقا, «ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸ «اكجول+ك» جشس شەبەرٸ فەرۋزا قاراكەسەكوۆاعا تابىس ەتٸلدٸ.
