مۇxتار شاxانوۆتىڭ "ٶركەنيەتتٸڭ اداسۋى نەمەسە شىڭعىس xاننىڭ پەندەلٸك قۇپيياسى" اتتى ٶلەڭمەن جازىلعان رومانى بار. كەزٸندە وسى شىعارمانى "تالداعاندار" اداسقان ٶركەنيەتتٸ جيىپ قويدى دا تەك شىڭعىس xاندى جالاۋلاتتى. بولماسا مۇxاڭ ادامزات بالاسىنىڭ باسقا باعىتقا بۇرىلىپ كەتكەنٸن تٸلگە تيەك ەتٸپ ەدٸ.
"ادامعا تابىن, جەر ەندٸ" دەمەكشٸ, سسسر يدەولوگيياسى ادامدى قۇدايلىق دەڭگەيگە دەيٸن كٶتەردٸ. مەملەكەتتٸك جٷيە دە, قوعام دا سول يدەولوگيياعا نەگٸزدەلدٸ. ەر دەۋٸردٸڭ ٶزٸنە لايىق قۇندىلىقتارى بولعانىمەن جالپى ادامزات دامۋى وسى ىڭعايداعى ٶلشەمنەن كٶپ الىس كەتە قويعان جوق. سوندىقتان بٸر مەسەلە تٶڭٸرەگٸنەن بارلىق كەزەڭ نوبايىن سەزٸنۋگە بولادى. بٸز ايتىلار وي اۋجايى بارشاعا تٷسٸنٸكتٸ بولۋ ٷشٸن ەڭگٸمەنٸ ٶز قوعامىمىزعا وراي قاۋزاعاندى جٶن كٶردٸك.
مەن بەرسەك, مىنا بٸز قول جەتكٸزگەن ٶركەنيەت ەرتٷرلٸ ماماندىقتارعا نەگٸزدەلگەن سالالاردان تۇرادى. ەرينە, سول سالالاردىڭ شىرقاۋ بيٸگٸنە كٶتەرٸلگەندەر قانداي قۇرمەتكە دە لايىق. ولار قوعامنىڭ, ۇلتتىڭ, مەملەكەتتٸڭ ماقتانىشتارى. دٸن دە سول قوعامنىڭ بٸر سالاسى. سوندىقتان ونىڭ شىڭىنا شىققان ادامدار دا ٶزگە سالا ماراپات يەلەرٸنٸڭ قاتارىنا بارىپ قوسىلادى. ەلەمدٸك دەڭگەيدە داڭق تۇعىرىنا كٶتەرٸلگەن ونداي ادامدار ٶز ٸسٸنٸڭ "قۇدايلارى" رەتٸندە دەرٸپتەلەدٸ. ولار "قۇداي" دەپ دەرٸپتەلگەننەن كەيٸن, ۇعىنىقتىلىق ٷشٸن بٸز جوعارىدا تٸلگە تيەك ەتكەن ەر سالانى, اتتارى ەرقيلى بولعانىمەن, مىنا بٸز قول جەتكٸزگەن ٶركەنيەتتەگٸ ٶزٸنشە بٸر "دٸننٸڭ" تارماعى دەپ قابىلداۋعا بولادى. مەن بەرسەك, ول ٶركەنيەتتەگٸ ادامدار ۇستانىپ جٷرگەن دٸن دە سول كٶپ سالانىڭ بٸر تارماعى عانا. تەك ەر سالا ەرقيلى اتالادى. سوندىقتان بٸز بارلىق سالانى دا "دٸن" دەپ اتاعاندى جٶن كٶردٸك. سول ەر سالانىڭ ٶز "مەدرەسەلەرٸ", ودان دا جوعارى وقۋ ورىندارى, كٸتاپتارى, عالىمدارى, پايعامبارعا بالاعان ادامدارى بولادى. بەرٸنٸڭ ماقساتى - بٸلٸكتٸ مامان دايىنداۋ. ول دايىندالعان مامان ٶز سالاسى باسپالداعىمەن جوعارى ٶرلەۋ كەرەك. ەگەر ونىڭ زاڭعار باسىنا شىقسا... دۇرىس. "قۇدايعا" اينالادى. جالپى بٸز جەتكەن, نە جەتۋگە تيٸس ٶركەنيەتتٸڭ نوبايى وسىعان كەلەدٸ.
ۇعىنىقتىلىق ٷشٸن سالىستىرمالى تٷردە ايتا كەتەيٸك. استانا ەسەم قالا. اسپانمەن تالاسقان عيماراتتار بٸرٸنەن بٸرٸ ٶتەدٸ. بٸراق ەرەكشەلەنبەيدٸ. بارلىعى بٸر جەردە شوعىرلانعان سوڭ كٶزگە بٸرىڭعاي كٶرٸنەدٸ. ەگەر ەر عيماراتتى جەكە-جەكە قازاقستاننىڭ ەر قالاسىنا بٶلٸپ بەرسە, ول سول جەردٸڭ ارداق تۇتار ماقتانىشىنا اينالار ەدٸ. استانا عيماراتتارىن قاپەرگە الۋ سەبەبٸمٸز, ادامدار اراسىندا دا سول عيماراتتار سيياقتى ٶز سالاسى بويىنشا وقشاۋلانعان تۇلعالار بار. كەز-كەلگەن جيىننىڭ, ويىن-تويلاردىڭ, استاردىڭ سەنٸ دە سولار. كەيدە ولاردىڭ استانا عيماراتتارى سيياقتى بٸر جەرگە جينالىپ قالاتىن دا كەزدەرٸ بولادى. ەلبەتتە, ولار بٸر-بٸرٸن جاقسى تانيدى. سەبەبٸ, ورتالارى بٸر. ولاردىڭ اراسىنداعى دٸني تۇلعا دا سولارمەن دەڭگەيلەس تۇرعان بٸر عيمارات ٸسپەتتەس. بۇنى ولاردىڭ ٶز تٷسٸنٸكتەرٸ جەنە قوعامدىق تانىم تۇرعىسىندا سارالاساق, جوعارىدا دا ايتقانىمىزداي, ەلگٸلەردٸڭ ەرقايسىسىن ٶز سالاسىنىڭ بٸر-بٸر "قۇدايلارى" دەپ قابىلداۋعا بولادى. يە, بٸز قاتەلەسٸپ كەتكەن جوقپىز. ولاردىڭ بەرٸ دە بٸر-بٸر "قۇدايلار". قوعامنىڭ, ەلدٸڭ ماقتانىشتارى. ەر جاس تاڭداعان ماماندىقتارىنا وراي ەلگٸ "قۇدايلاردىڭ" بٸرٸن ٷلگٸ تۇتادى. ەركٸم قۇداي بەرگەن (شىن قۇداي) تالانتىنا قاراي ٶزٸ تاڭداپ العان سالاسىنداعى "قۇدايلىق جولدىڭ" بٸر دەڭگەيٸنە بارىپ ورنىعادى. ول سالا ماماندارى كٸمنٸڭ قاي دەڭگەيدە ەكەندٸگٸن ٶتە جاقسى بٸلەدٸ. بولاشاقتا "قۇداي" بولۋى مٷمكٸن ەرەكشە تالانت يەلەرٸنە ٶزگە "قۇدايلار" دا قولداۋ بٸلدٸرٸپ وتىرادى. بۇل "قۇدايلىق جول" بٸر اۋىز سٶزبەن " گەنەرال بولۋدى ارماندامايتىن سولدات بولمايدى" دەپ تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
بٸز جوعارىدا ەر سالانى ٶز الدىنا دەربەس بٸر "دٸن" دەپ قابىلداۋ قاجەتتٸلٸگٸن ايتىپ ٶتكەنبٸز. وسى "دٸنگە", قاي سالاسى ەكەندٸگٸندە تۇرعان دەنەڭە جوق, ٶز ٶمٸرٸن ارناعان ادامدار بار. ولاردا مىنا ٶمٸردە ودان دا باسقا قۇندىلىقتار بار, باسقا سەنٸم, باسقا "دٸن" بار دەگەن وي, تٸپتٸ تٷسٸنٸك تە بولمايدى. ەر سالانىڭ سونداي ٶز "تاقۋالارى" بار.
قوعامدا قالىپتاسقان وسى "قۇدايلىق جولدان" تىس قالعان قارابايىر xالىق دٸنگە تەز بەت بۇرادى. بارلىق ۋاقىتتا سولاي. ەۋەلگٸ كەزدە پايعامبارلار قاسىنا تەك قارابايىر xالىقتىڭ جينالاتىندىعى سوندىقتان. راس, كەيدە ەلگٸ بٸز ايتقان "قۇدايلار" دا شىنايى دٸنگە بەت بۇرعان سيياقتى كٶرٸنٸپ, يماندى ٸستەرمەن اينالىسىپ قوياتىنى بار. شىندىعىندا ول كٶبٸنە ٶزگە "قۇدايلارعا" ٶزٸنٸڭ "قۇدايلىق" مٷمكٸندٸگٸن كٶرسەتۋ ٷشٸن جاسالىپ جاتادى.
بٸلگەن جٶن. ٷلكەن تۇلعا ەمەس, كەز-كەلگەن كەسٸپتٸڭ جوعارعى شىڭى, ونى ٶز دەرەجەسٸ مەن ورتاسىنا لايىق "قۇدايلىق" دەڭگەيگە كٶتەرەدٸ. ول تاراپىنان دا اللانى تانىعانداي بولىپ جاتاتىن عيباداتتىق مەنگە يە كٶرٸنٸستەر, شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ەلگٸ "قۇدايلىق" دەرەجەنٸڭ باياندى بولۋىن اللادان سۇراۋعا قۇرىلادى. بٸر قاراعاندا وعان دا شٷكٸرشٸلٸك ايتۋ جٶن سيياقتى. بٸراق عيبادات نەگٸزگٸ مەنٸنەن اجىراعاندىقتان ماتەريالدىق تۇرعىدا سۇرالعان نەرسە عانا قاناعاتتاندىرىلىپ, اxيرەتتٸك نەسٸبە بوس قالىپ جاتادى.
بٸز "قۇدايلىق" دەپ باعالاعان دٸننٸڭ شىرقاۋ بيٸگٸندەگٸ قىزمەتتٸ بٸز ۇستاناتىن مەزxابتىڭ نەگٸزٸن قالاعان ەبۋ حانيفاعا دا ۇسىنعان. بٸراق ۇلى يمام ۇسىنىلعان قىزمەتتەن باس تارتقان. جەنە سول ٷشٸن ٶلتٸرٸلدٸ. سەبەبٸ, وعان ۇسىنىلعان قىزمەت, بٸز جوعارىدا دا ايتقان, ادامزات جەتٸستٸگٸنە بالانعان ٶركەنيەتتٸك جٷيە سالاسىنىڭ لاۋازىمدىق (قۇدايلىق) ورىنتاعى بولاتىن. ال ول جٷيە دٸنٸمەن ەبۋ حانيفا ۇستاناتىن دٸن ەكٸ بٶلەك. راس, ماتەريالدىق تۇرعىدا سارالاعاندا ەكەۋٸنٸڭ اراسىندا قىلاۋداي دا ايىرماشىلىق جوق. ال رۋxاني تۇرعىدا ەكەۋٸ مٷلدە ەكٸ بٶلەك. مٸنە, وسى دٸن اراسىنداعى ەشكٸم "بٸلمەيتٸن", ەشكٸمگە "بايقالمايتىن" تەكەتٸرەس بارلىق ۋاقىتتا جالعاسىپ كەلەدٸ. بٸراق بارلىق ۋاقىتتا ٶركەنيەتكە ٷيلەسكەن دٸن مەرتەبەسٸ بيٸك بولدى. بٸزدٸڭ دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزدٸڭ تەپەرٸش كٶرٸپ كەلە جاتقاندىعى سوندىقتان. سەبەبٸ, سسسر كەزٸندە قالىپتاسقان كەسٸپتٸك جٷيەنٸڭ بەرٸ دٸنسٸزدەندٸرۋگە نەگٸزدەلگەن بولاتىن. بٸز سونى ەلٸ كٷنگە تەۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق دەستٷرٸنە ىڭعايلاپ قايتا قۇرا الماي كەلەمٸز. زييالى قاۋىمنىڭ دا دٸنگە بەت بۇرا الماي جاتقاندىعى سوندىقتان. سسسر يدەولوگيياسى قالىپتاستىرىپ كەتكەن "قۇدايلاردى" ەلٸ كٷنگە دەيٸن پٸر تۇتاتىندىعىمىزدان. ال وعان كەراعار مىنا ەرەكشە قارقىنمەن دامي باستاعان جاڭا تۇرپاتقا يە ٶركەنيەتتٸڭ ٶزٸ قۇدايدى "الماستىرۋعا" قابٸلەتتٸلٸگٸن تانىتا باستادى. ول ەندٸ بٶلەك ەڭگٸمە.
قۇدييار بٸلەل,
ۇلت پورتالى
.jpg)