جازۋشى بۇل شىعارماسىندا وسى زامانعى عىلىم مەن تەحنيكا تابىستارى, جەتٸستٸكتەرٸ ەمەس, سول جەتٸستٸكتەردٸڭ كٶلەڭكەسٸندە قالعان جاداۋ تٸرشٸلٸك كەشكەن قازاق اۋىلدارى, ونداعى ادامدار تاعدىرىن كٶرسەتەدٸ. شاعىن ەڭگٸمەنٸڭ كەيٸپكەرٸ ارايدىڭ ٶز اۋىلىنىڭ مٷشكٸل حالٸن ايتا كەلٸپ: «... بٸراق سٸزدەر مۇنداي اۋىلدى مەنسٸنبەي, تۋرا, تٷزۋ دە, جايلى تەگٸس جولمەن ٷلگٸلٸ سەلوعا تارتاسىزدار, تەك سونداي تاماشانى عانا كٶرٸپ جازاسىزدار», - دەۋٸ سول كەزدە ەشكٸم ايتا المايتىن ەلەۋمەتتٸك شىندىق ەكەنٸ داۋسىز.
اۆتور شىعارماسىندا رەاليستٸك ھەم رومانتيكالىق سيپات مولىنان كەزدەسەدٸ. جازۋشى ٶزٸنٸڭ كٶپتەگەن تۋىندىلارىندا ٶمٸر شىندىعىن, وبەكتيۆتٸ جاقتارىن سارالاي وتىرىپ, ٶزٸ قالاعان رۋحاني-ادامگەرشٸلٸك يدەالدى شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتەدٸ. جازۋشى شىعارمالارىنىڭ قوسجەلٸلٸگٸندە داۋ جوق. ونىڭ شىعارمالارىندا رومانتيكالىق بەينەلەۋ مەن رەاليستٸك بەينەلەۋ بٸر-بٸرٸنە قاراما-قارسى قويىلماعانى ونىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ بولىپ تابىلادى.
***
قىستىڭ ۇزا-ا-اق كەشٸ...
وسىندايدا بويىڭدى كەرنەگەن سۋىقتى قۋىپ شىعار ايلا ٸزدەيسٸڭ; وسىندايدا «جويىلسىن بۇيىعى تٸرلٸك!» - دەپ جار سالعىڭ كەلەدٸ. ىمىرت ٷيٸرٸلٸپ, قاس قارايسا بولدى, سۋلى-سىلپىڭ كەشكٸ اسىن ٸشە سالىپ, تاس بٷركەنٸپ جاتىپ قالار اۋىلداعى اعايىندى ساعىناسىڭ. ەبدەن قىسقارىپ, بٸر قايىرماعا 158 كەلمەي قالعان كٷن سۋىق جٷزبەن تاۋدىڭ قىر جەلكەسٸنەن تٶنٸپ تۇر. اق كٶرپەسٸن ايقارا جامىلعان اينالاڭىز جىلدىڭ باسقا مەزگٸلٸندەي ەمەس, كٷمٸس نۇرعا شومىلىپ, قاراڭعىلىققا ىرىق بەرمەي ۇزاپ بارىپ ۇعىسادى, تٷننٸڭ قاپ-قارا وتاۋىنا بارىپ كٸرەدٸ.
دەل وسى سەت - العاشىندا تاۋسىلماس ۇزاق بولىپ كٶرٸنگەن قىسقى كەش ەسٸڭە قايداعى-جايداعىنى تٷسٸرٸپ, كٶڭٸلگە سالقىنداۋ قابىزداعان بەلگٸسٸز بٸر مۇڭ ۇيالايدى. ٶزٸڭە الاسۇرىپ ەرمەك ٸزدەگەندەي بولاسىڭ. مالشىنىڭ جٶنٸ بٸر باسقا - تەبٸندەگٸ وتارىن قىستاققا كٸش-كٸشتەپ قايىرىپ, اي-ٷيمەن قورالاپ بٸتكەنشە قاس قارايادى. سوسىن, ەيەلٸ ەزٸرلەپ قويعان تاماققا تىڭقييا تويىپ العان ەلگٸ شوپان تەمٸر پەشتٸڭ جىلۋىنا قىزدىرىنىپ, قيسايىپ جاتىپ, «ارا» جۋرنالىن وقۋعا كٸرٸسەدٸ. ال اق قار, كٶك مۇزدى قاق جارىپ, قيىردان-قيىرعا قوسىن ارقالاپ كٶشە بەرەر جىلقىشى كٷپٸسٸنە يەگٸن تىعىپ, سۋ-سۋ اعاشتىڭ بىقسىپ جانعان الاۋىنا تەلمٸرگەن كٷيٸ «پريماسىن» تۇقىلداي سورىپ, تىم اۋىر, تىم ماعىناسىز ويعا باتار. اۋىلدىڭ جٶنٸ بٸر باسقا - مالىن جايعاپ, ماڭايىن تازالاپ, سىرتقى كٷيبەڭمەن ايالداپ, ٷيٸنە كٸرمەي بٸراز جٷرەدٸ-اي. «تاماعىندى ٸش, سۋىپ قالدى», - دەگەندە بارىپ كەرگي باسىپ, مٸندەتسٸپ ٷيگە كٸرەر. ونىمەن بٸرگە كٸرگەن بۋداق-بۋداق بۋ تٶرگە شاپشيدى, سونسوڭ ەلگٸ اعايىن: «راديونى قاتتىلاپ قويىڭدارشى, نە سٶيلەيدٸ ەكەن?» - دەپ, پيماسىن شەشٸپ, بالاسىنا پەش قابىرعاسىنا كەپتٸرۋگە قويدىرادى. راديونى بۇراعاندا, مٸندەتتٸ تٷردە «قيياق, قيياق» دەپ, كەڭٸردەك جىرتا ايعايلاپ تۇرارى جەنە راس. وسى سەتتە وسى ٷيدٸڭ ونىنشى كلاستا وقيتىن بويجەتكەنٸ بارىن كيٸپ, سىلانىپ كينوعا اتتانادى... قار العاشقى جاۋعاندا سويىپ العان سوعىمنىڭ ەتٸ بۇرقىراپ, داستارقانعا كەلگەندە پەش تٷبٸندەگٸ الا مىسىق كەرٸلە تۇرىپ, ميياۋلاي اياڭدايدى.
قىستىڭ ۇزا-ا-ا-ق كەشٸ.
قالادا مٷلدەم باسقا. مۇندا قىسقى كەش قىسقا سەزٸلەدٸ. اياڭ-پۇياڭمەن جۇمىستى تەمامداپ, ايالداماعا اسىعاسىڭ. قاپتاعان حالىق. تٷندە جاۋىپ, كٷندٸز جىلبىسقىلانا ەرٸگەن قىرباق ەندٸ كٶك تايعاققا اينالىپ, تايىپ جىعىلىپ جاتقان ادامدار. ىڭىرانىپ ساسىپ-بورسىپ ەرەڭ كەلەر اۆتوبۋسقا جاپا-تارماعاي ۇمتىلىسقان ەل بٸر-بٸرٸن يتەرە, بٸرٸن-بٸرٸ جۇلقىپ, بٸر-بٸرٸن بالاعاتتاپ ەسٸككە ٸلٸنەدٸ. ەۋەلگٸ ارتقى, سونسوڭ الدىڭعى ەسٸككە... الدىڭعى ەسٸكتەن ٶلدٸم دەگەندە جارتى يىعىڭ كٸرەدٸ. ەڭ الدىمەن شوفەر ۇرسادى, سونسوڭ ەيەلدەر كٷڭكٸلدەيدٸ, ٷيٸڭە «ٶلدٸم-تالدىم» دەپ جەتكەندە: «قايدا كاڭ-عىرىپ جٷرسٸڭ» دەپ كەلٸنشەگٸڭ تۇلان تۇتادى. يت بوپ جٷرٸپ وت باسىڭدى ەرەڭ تاپقان سەن: «ويناپ جٷردٸم» دەپ ارس ەتەسٸڭ. ٶيتپەسكە امالىڭ جوق. تەلەۆيزوردى قوياسىڭ - «قيياق, كيياق». ٷندەمەي بارىپ ٶشٸرەسٸڭ. سونسوڭ تەرٸس قاراپ تىم-تىرىس جاتىپ قالاسىڭ.
مٸنە, وسىنداي بٸر قىستىڭ ۇزا-ا-ا-ق كەشٸندە مەن جولعا شىعاتىن بولدىم. العاشىندا بارعىم كەلمەگەن. رەداكتور قولقالاپ بولماعان سوڭ, ەرٸكسٸز كٶندٸم. بٸزدٸڭ باستىق نەگٸزٸندە قورقىتىپ-ٷركٸتٸپ جۇمسامايتىن جايدارى, اقىلدى جٸگٸت. جاس تا بولسا اتقا ەرتە مٸنگەن, ەرتە ٶسكەن, ەلٸ دە بٸراز جەرگە بارارىن سەزگەندەيسٸڭ. بۇيرىقتى قولىما الىپ, اتتاناتىن بولعان سوڭ, جول قامىنا كٸرٸستٸم. بٸراق بارار جەر الىس. قازاقستاننىڭ شىعىسى. الماتىدا ون گرادۋس سۋىق بولعاندا, وندا قىرىققا جەتٸپ, ەل مەن جەردٸڭ مازاسىن الىپ تۇرعان شىعار.
وبلىس ورتالىعىنان ارى اۆتوبۋس جٷرەدٸ ەكەن. ايتقانىم اينىماي كەلٸپ, قاڭتاردىڭ قاقاعان سۋىعىنا تاپ بولدىم. اۆتوبۋستىڭ مۇزداي تەمٸرٸنە قولىڭ تيٸپ كەتسە, قىرقىپ تٷسەدٸ. كيٸمٸم جۇقا ەدٸ. ەلٸ ٸرگە تەۋٸپ, ٷيلٸ-باراندى بولماعان ادامنىڭ شارۋاسىنىڭ قييۋى كەلۋشٸ مە ەدٸ, تەيٸرٸ, ايىنا بٸر رەت ٷي اۋىستىرىپ, باسى قاتىپ جٷرگەن جاس جۋرناليستەردٸڭ ەزٸرشە بٸرٸ عانامىن. جالاڭ قابات پالتو, قۇلاعى جوق ەسكٸلەۋ, جاساندى تەرٸدەن تٸگٸلگەن باس كيٸم; جاساندى تەرٸدەن تٸگٸلگەن قولعاپ, جاساندى تەرٸدەن ٸستەلگەن قارا پورتفەلٸمنەن ٶزگە ٸلٸپ الار ەش نەرسە جوق. دٸردەكتەپ جۇمساعان جاققا قاراي شاپقىلاي بەرەسٸڭ, شاپقىلاي بەرەسٸڭ, ٶستٸپ شاپقىلاپ جٷرٸپ جان ساقتايسىڭ. ٶستٸپ شاپقىلاپ جٷرگەندە, ەكٸ جاستىڭ بٸرٸنە كەلمەي اۋرۋعا ۇشىرايسىڭ. جاس كەزدە بەرٸ قىزىق, بايقالمايتىن سەكٸلدٸ. تابانىڭنان ٶتكەن سۋىق ماڭدايدان شىعار مەزگٸل ەلٸ الدا...
مەن اۆتوبۋسقا مٸنگەندە, ساۋ ەتٸپ ەل ازاماتتارى قوسا كٸردٸ. تەگٸ, مەن باعىت العان ٷلگٸلٸ اۋداننىڭ باسشىلارى ٸسپەتتٸ. ٷستەرٸندە قۇندىز جاعالى قىس پالتو, كەيبٸرەۋٸندە ەدەمٸلەپ سىرىپ تٸككەن شولاق تون, باستارىندا ٷكٸلەگەن تيٸن قۇلاقشىن, اياقتارىندا اپپاق پيما, بەتتەرٸ قىپ-قىزىل, بۋى بۇرقىراپ, قارق-قارق كٷلٸپ وتىر. دەل وسىندايدا ادامنىڭ بويىن قىزعانىش بيلەيدٸ. قازگۋ-دٸ ەمەس, مال دەرٸگەرلٸك ينستيتۋتىن بٸتٸرمەگەنٸڭە ٶكٸنگەندەي بولاسىڭ. ٶكٸن, ٶكٸنبە, بەرٸ كەش ەكەنٸ ەسٸڭە ورالىپ, ودان ەرٸ جاۋراپ, ەندٸ ٸشٸڭ مۇزداپ, بٷرٸسە تٷسەسٸڭ. اۆتوبۋس ەنە-مٸنە جٷرگەلٸ تۇرعاندا, اق تٷبٸت شەلٸ ورانعان كىز كٸردٸ. جٷرگٸزۋشٸگە بيلەتٸن كٶرسەتتٸ دە, مەنٸڭ وڭ جاعىمداعى بوس ورىنعا وتىردى. قۋانىپ قالدىم. «ەرمەك تابىلدى» دەدٸم ٸشٸمنەن. كٶلٸگٸمٸز گٷرٸلدەپ-قىرىلداپ ورنىنان قوزعالعانشا, جولاۋشىلار دا دابىرلاسىپ, ەر نەرسەنٸڭ باسىن شالىپ كٶڭٸلدٸ وتىردى. سۋىق قىسا تٷستٸ. اۋىزدان ۇشقان بۋدان اۆتوبۋس ٸشٸ تۇمانعا اينالدى. تەرەزە سٸرەسكەن قىراۋ. قىسقى دەمالىسقا شىعىپ, جۇراعاتتارىنا قىدىرىستاپ بارا جاتقان كەيبٸر مەكتەپ وقۋشىلارى ەلگٸ ۇلتانداي بوپ قاتقان سٸرەۋ مۇزدى تٸلٸمەن جالاپ ەرٸتٸپ, كٶزدەي تەسٸك جاساپ الىپ, سىعالايدى. رەداكتورىم كومانديروۆكاعا جۇمساعاندا, ەۋەلٸ تارتىنشاقتاعانىم - ەرتەڭ جاڭا جىل ەدٸ. وسى جىلىنا جالعىز رەت كەلەتٸن مەرەكەنٸ جولداستاردىڭ اراسىندا قارسى الىپ, سونسوڭ اتتانۋىما دا بولۋشى ەدٸ, بٸراق قالادا جٷرگەندە قارىق بولار مەكەنٸم جەنە اتاپ شاقىرعان ەشكٸم بولماعان سوڭ, قىساستانىپ, جىلجي بەرۋدٸ جٶن ساناعانمىن. جاڭا جىلدى جولدا قارسى الۋىم بۇل بٸر ەمەس-تٸ.
اۆتوبۋس ورنىنان قوزعالىپ سىزا جٶنەلگەندە, قاتار وتىرعان كٶرشٸ قىزعا تٸكتەپ قاراپ ٷلگەردٸم. ەدەمٸ ەكەن. ەكٸ بەتٸن سۋىق سورىپ, تومپايىپ ٷنسٸز وتىر. ونىڭ دا كيٸمٸ جۇقالاۋ كٶرٸندٸ. بار بايلىعى - باسىنداعى اق تٷبٸت شەلٸ سىقىلداندى. اق قۇبا ٶڭٸنە اسا جاراسادى ەكەن. كٶزٸن ٷنەمٸ تٶمەن سالىپ وتىرادى دا, وقتا-تەكتە كٸرپٸگٸن كٶتەرسە, جارق ەتٸپ جانارى شىعادى. ماعان ول ٶز سۇلۋلىعىن ٶزٸ باعالامايتىنداي سەزٸلدٸ. ٷنەمٸ جۋاس حالدە, اۋىر ويدىڭ ٷستٸندە كەلەدٸ. جانىندا, تٸپتٸ اينالاسىندا ادامدار بارىن بايقامايدى دا. مۇندايدا پىسىقتىق جاساپ, باس سالىپ سٶزگە تارتۋ قيىن.
- تەرەزە جاق سۋىق قوي, اۋىسىپ وتىرايىق, - دەدٸم. ول بٸردەن جاۋاپ بەرگەن جوق. ەستٸمەگەندەي مەڭٸرەيٸپ قارادى دا, ٸركٸلٸپ بارىپ تٸل قاتتى.
- راقمەت, سٸزدٸڭ كيٸم مەنٸكٸنەن دە جۇقا عوي, - دەدٸ.
- بٸراق مەنٸڭ جٸگٸت دەگەن اتىم بار عوي, - بۇل مەنٸڭ تاۋىپ ايتقانىم ەدٸ. بايقايمىن, بۇل ەزٸلسىماعىم كٶكەيٸنە قونىس تابا المادى. تاعى دا ٷنسٸز وتىردىق.
سۋىق. جولاۋشىلار جاعاسىنا موينىن تىعىپ-تىعىپ, قوناقتاعان تاۋىقتاي مەلشيٸپ-مەلشيٸپ وتىر. تەك ماناعى ٷلدە مەن بٷلدەگە ورانعان وجار توپ قانا قاعاناعى قارق. ٶزدەرٸ جولدا توڭباس ٷشٸن ەپتەپ تارتىپ العان سىڭايلى. بيىلعى قىستىڭ كاتتىلىعىن, مال قىستاتۋ ناۋقانى ٶتە قيىن تيەرٸن ايتىسىپ, دابىرلاپ سٶيلەپ, العاشىندا مازانى الدى. جاساندى تەرٸدەن تٸگٸلگەن بەتەڭكەمنەن ىزعار ٶتٸپ, باشپايلارىمدى سۋىق سورا باستادى. بٸر-بٸرٸنە سوعىپ تىقىلداتىپ, جىلىتقان بولامىن. مەنٸڭ وسىنداي مٷشكٸل حالٸمدٸ سەزدٸ مە, قىز:
- پيما كيٸپ شىقپاعان ەكەنسٸز, - دەدٸ. قۋانىپ كالدىم.
- سول قۇرعىرىڭ جوق قوي.
- نە? اقشا ما, پيما ما?!
- ەكەۋٸ دە.
- تٷرمەدەن بوساپ شىعىپ پا ەدٸڭٸز? - ەزٸلدەدٸ مە, شىنى ما, ايىرا المادىم. بەت پٸشٸنٸ ٶزگەرگەن جوق, سالقىن سۇرادى.
- نە دەسەم ەكەن... الماتى جىلى بولعان سوڭ...
- ە, تٷسٸنٸكتٸ, بۇدان بىلاي ەسٸڭٸزدە بولسىن, التاي الماتى ەمەس, قاتال.
- ەرينە, بٸراق قاتىگەز جەرگە قايتىپ ورالۋ - ەكٸتالاي-اۋ.
- ات باسپايمىن دەگەن جەرٸن ٷش باسادى دەمەي مە, اعاي?
- ٶزٸڭ قايدان كەلەسٸڭ?
- مەن دە الماتىدان.
- وقيسىڭ با?
- يە.
- قايدا?
- قىزدار ينستيتۋتىندا.
- فاكۋلتەتٸ?
- تٸل-ەدەبيەت.
- قايدا باراسىڭ?
- «ٶركەن» اۋىلىنا.
- ول قاي تۇستا?
- نوۆوسترويكاعا بەس شاقىرىم جەتپەي, تاۋ قويناۋىندا.
- وعان اۆتوبۋس بۇرىلا ما?
- اينالدىرعان ەكٸ شاقىرىم جەرگە ۋاقىت ٶتكٸزٸپ جٷرمەيمٸز دەپ, جول جيەگٸنە تاستاپ كەتەدٸ. ەرٸ قاراي جاياۋ تارتامىز. سٸز مەنٸ تەرگەي باستادىڭىز عوي...
- دەم تارتىپ ساپارلاس بولعان سوڭ, تانىسا وتىرايىق دەگەنٸم عوي.
- ٶزٸڭٸز «نوۆوسترويكاعا» باراسىز با?
- يە, سول سەلونى جازباقپىن. گازەتتە ٸستەيمٸن.
- مەن دە سولاي-اۋ دەپ ويلاعان ەدٸم. ٶيتكەنٸ, سۇراعىڭىز ناقپا-ناق. ول سەلونى جازۋعا بولار, - دەپ ويلانىپ قالدى. مەن ونىڭ ٷنسٸز تىنىشتىعىن ودان ەرٸ بۇزعىم كەلمەدٸ. تاقىمداپ سۇراق تا قويمادىم. ەسٸمە رەداكتوردىڭ سٶزٸ ورالدى: «شىعىس قازاقستاندا «نوۆوسترويكا» دەگەن قالا تيپٸندە سالىنىپ, مەدەني تۇرمىستىق جاعىنان بٷكٸل رەسپۋبليكاعا ٷلگٸ بولار سەلو بار ەكەن. بٷگٸنگٸ سەۋلەتتٸ قوعامىمىزدىڭ اۋىل-سەلولارى بارعان سايىن كٶركەيٸپ, قالادان ەش ايىرماسى بولماي ٶركەندەپ, ٶسٸپ وتىرعانىن پاش ەتۋ ٷشٸن يمەننو سول سەلونى ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. ورتالىق گازەتتٸڭ بٸرٸندە «سەلا كازاحستانا مەنيايۋت وبليك» دەگەن تاقىرىپپەن ماقالا شىعىپ تا كەتتٸ. مەيلٸنشە, زەرتتە, مەدەنيەت سارايىن, ۋنيۆەرماگىن, تۇرمىستىق قامتۋ ٷيٸ مەن رەستورانىن سۋرەتكە تٷسٸرٸپ ال, ەڭبەك ادامدارىمەن كەزدەسٸپ, باسشىلىعىمەن جٷزدەس, سۇحباتتاس». مەن تاڭعالعانىم جوق, ٶيتكەنٸ, شىنىندا دا, مۇنداي جاڭا تيپپەن جوبالانىپ سالىنعان سەۋلەتتٸ سەلولار سانى كٷن سايىن كٶبەيۋدە. دەمەك, قالادان اۋىلدىڭ ايىرماسى ازايۋدا... تاماشا, ەرٸ تابىلعان تاقىرىپ! گازەتتٸڭ بٸر بەتٸنە ەتەكتەي ەتٸپ تاستاپ جٸبەرەمٸن...
قىستىڭ ۇزا-ا-ا-ق كەشٸ بٸتٸپ, تٷنگە اينالدى. بارار جەر ەلٸ الىس, كٷن سۋىق, اياز بۋىپ تۇر. «كٶڭٸلسٸز ساپار بولاتىن بولدى» دەپ ويلادىم ٸشٸمنەن. «نوۆوسترويكانىڭ» ازاماتتارى مۇرىندارى شۋىلداپ, ۇيقىعا باستى. قىز ٶزٸمەن-ٶزٸ بٸر نٷكتەگە قادالعان كٷيٸ ەلٸ ٷنسٸز كەلەدٸ.
تاۋ اراسىنا ٸلٸنگەندە بوران باستالعانى بايقالدى. قار قيىرشىقتارى سابالاپ, تٸپتٸ قاسقىرشا ۇلىعان ٷنٸ قۇلاققا جەتكەندەي بولعان. قييۋى قاشىپ, توزعان تەرەزەنٸڭ جاقتاۋ-جاقتاۋ ساڭىلاۋىنان ٸشكە ۇمتىلىپ, ەلگٸ الاسۇرعان بوران دا جىلى مەكەن ٸزدەگەندەي. اندا-ساندا بٸر تولقىپ تاستاپ, مىناۋ الاي-تٷلەي بوراندى سۇرىقسىز دٷنيەدەن قاشىپ قۇتىلعىسى كەلگەندەي زىمىراعان اۆتوبۋستا ەزٸرشە كٸنە جوق. اۋا رايى سەكٸلدٸ ادامنىڭ بويىن دا قالتىراڭقى سۋىق سەزٸم بيلەپ, ٶز-ٶزٸڭنەن قاجيسىڭ, قان تٷكٸرگەندەي كٶگەرٸپ, سازاراسىڭ, ەش نەرسەگە زاۋقىڭ جوق, دٷنيەنٸڭ راقاتى - مازداپ جانعان وت ەكەنٸنە يلاناسىڭ, ەرٸ مىڭ مەرتە تابىناسىڭ ٸشتەي. قۇلاققا موتوردىڭ بٸر قالىپتى گٷرٸلٸنەن باسقا سىرتتان شىڭ-شىڭداعان دىبىس كەلەدٸ. مەن كٶز الدىما جەل كەۋلەپ, اڭىراعان قارلى ادىرلاردىڭ ورتاسىندا جالاڭاياق, جالاڭ باس بەزەكتەپ كەلە جاتقان جالعىز جاياۋدى ەلەستەتتٸم. قىزىق, ەلگٸ تٸزەدەن قار كەشكەن جالعىز جاياۋ - قاسىمدا جىم-جىرت وتىرعان تٷبٸت شەلٸلٸ قىزعا ۇقسادى. قانداي قاتالدىق! سەلك ەتٸپ ەسٸمدٸ جيدىم دا, جالت قارادىم. قىراۋ قۇرساۋلاعان ەينەكتٸ تەسٸپ, سىعالاپ وتىر ەكەن.
- نە قارادىڭ?
- اۋىلدىڭ تۇسىنان ٶتٸپ كەتەم بە دەپ...
- شوفەر حابارلاماي ما?
- كەيدە اعىپ ٶتە شىعادى.
- مەن ەسكەرتٸپ قويايىن, - دەدٸم دە جٷرگٸزۋشٸ جٸگٸتكە بارىپ, «ٶركەننٸڭ» تۇسىنا كەلگەندە ايتارسىز, - دەپ تاپسىردىم. قىز:
- راقمەت, - دەدٸ سىپايى عانا. - ٷلكەن ويدىڭ ٷستٸندە كەلەسٸز عوي. ماقالاڭىزدى قالاي باستاپ, قالاي اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرسىز-اۋ, شاماسى.
- جوق, تٸپتٸ دە ولاي ەمەس. مەن سٸز... سەنٸ ويلاپ كەلەمٸن.
- ال مەن سٸزدٸ...
- قىزىق ەكەن. - ٸشٸم جىلىپ سالا بەردٸ.
- سٸزدٸ بولعاندا... ٶزٸڭٸزدٸڭ جەكە باسىڭىزدى ەمەس... قالاي تٷسٸندٸرسەم ەكەن... جالپى سٸز سەكٸلدٸ ٷنەمٸ جول تارتىپ جٷرەر... ٷنەمٸ دالادا ماشينا نەمەسە ات ٷستٸندە جٷرەر ادامداردى. ايتالىق, مەنٸڭ ەكەم كٶپ جىلدان بەرٸ قويشى, قازٸر ول وتارىن جايعاپ, اياق سۋىتىپ, شايعا وتىرعان شىعار.
- ول كٸسٸلەر قىستاقتا ما?
- يە, بٸراق قىستاق اۋىلدان ونشا الىس ەمەس, ٸرگەسٸنە تيٸپ تۇر.
- سەن بٷگٸن سوندا باراسىڭ با?
- ەندٸ قايدا?
- قورقىنىشتى عوي. تٷن ٸشٸ, سىرتتا بوران, قاقاعان اياز.
- وي, اعاي-اي, مەن بۇل جەردٸڭ تابيعاتىنا ەبدەن ٷيرەنگەنمٸن, تالاي-تالاي تاپتالعان جول. بٸزدٸڭ «ٶركەننٸڭ» بۇرىنعى اتى «بٶرٸلٸ» دەپ اتالعان, كەيٸن كەلە ٶزگەرتتٸ. اتى ٶزگەرگەنمەن, زاتى - سول باياعى قالپىندا. جيىرما شاقتى عانا ٷيٸ بار. «ايۋلى» سوۆحوزىنىڭ بٸر بريگاداسى. باستاۋىش كلاسى عانا بار. قالعان جىلدى سٸز كەتٸپ بارا جاتقان «نوۆوسترويكاعا» بارىپ وقيدى. مەن دە ونىنشى كلاستى سول سەلودا بٸتٸرگەنمٸن, اۋىلعا تۋرا اۆتوبۋس قاتىنامايتىن بولعان سوڭ, ارى ٶتكەن, بەرٸ ٶتكەن, قالامەن ەكٸ ورتاداعى كەز كەلگەن كٶلٸككە مٸنٸپ, جولدان تٷسٸپ قالىپ, تاۋ قويناۋىنداعى ٷيگە جاياۋ بارامىز. جاسىرىپ كەرەگٸ نە, ەسٸرەسە, قىستىگٷنٸ اسا قيىن. ال قىس دەگەنٸمٸز - التايدا ٶتە ۇزاق قوي. امال نە?
قىز كٷرسٸندٸ. سونسوڭ ەلگٸندە ٶزٸ ويىپ العان تەسٸكتٸ سٷرتٸپ, تاعى دا سىرتقا ٷڭٸلدٸ. ەكٸ تٸزەم مەن باشپايىمنىڭ جاۋراعانى ەڭگٸمەگە اينالعاندا ۇمىتىلعان ەدٸ, ەندٸ قايتا دٸرٸلدەي باستاعان. جولاۋشىلاردىڭ بەرٸ قالعىپ-شۇلعىپ, بەي-جاي كەلەدٸ. موتوردىڭ ەدەتتەگٸ گٷرٸلٸ, دالاداعى بوراننىڭ سوعۋى, باعاناعى سەمٸز ازاماتتاردىڭ قورىلىنان ٶزگە تىرس ەتكەن دىبىس جوق.
مەن ويلادىم: «ٶمٸر دەگەن - عاجاپ دەيدٸ, تٷك تە عاجاپ ەمەس, ەنشەيٸن وسىنداي اۆتوبۋسقا مٸنٸپ, بەلگٸلٸ بٸر ايالدامادا تٷسٸپ قالۋ, بٸرەۋدٸڭ تويىپ سەكٸرۋٸ, بٸرەۋدٸڭ توڭىپ سەكٸرۋٸ. ەلدەكٸمدەر كٶرەر تاڭدى كٶزٸمەن اتقىزىپ, وي قاجاپ ۇيىقتامايدى; ەلدەكٸمدەر ٸشٸگٸنە تارس بٷركەنٸپ ۋايىمسىز توق ۇيقىعا باسادى. سايىپ كەلگەندە, ٶمٸر دەگەنٸمٸز - ٶزگەنٸڭ باقىتىنا قىزىعىپ ٶتۋ عانا... ال مىناۋ جانىمداعى تويعان قوزىداي تومپيىپ وتىرعان قىز شە?.. ونى ەرتەڭ نە كٷتٸپ تۇر? باقىتتى ما, باقىتى جوق بولسا, ونى ٸزدەپ تابا الا ما? نە ويلادى? جٸگٸتٸ, ۇناتقان بٸرەۋٸ بار ما? تٸپتٸ مەن تۋرالى قانداي سەزٸمدە كەلەدٸ. ادامدارعا سەنە مە? اتى كٸم? قايتىپ كەزدەسەر مە ەكەنبٸز?..»
- اتىڭىز كٸم, اعا? - دەدٸ وقىستان.
- نۇرلان. ٶزٸڭنٸڭ ەسٸمٸڭ?
- اراي.
- جاقسى ەكەن.
- نەگە جاقسى, اعا?
- ەسٸمٸڭدٸ ايتامىن...
- تاڭ اتا تۋعان سوڭ, ەكەم اراي دەپ اتاي سالعان. مەن جايلاۋدا دٷنيەگە كەلٸپپٸن. - بەتٸنەن كٷلكٸنٸڭ ەدەمٸ بٸر تولقىنى شىمىرلاپ ٶتكەندەي بولدى.
مەن ويلادىم: «ٶمٸر دەگەن عاجاپ-اۋ, كەشە عانا مىناۋ جالپاق جاھاندا اراي ەسٸمدٸ قىز بارىن بٸلمەپ ەدٸم, ەندٸ, مٸنە... دەمٸنٸڭ قالاي شىققانىنا دەيٸن سەزٸپ, ەپ-ەدەمٸ ديدارىن كٶرٸپ وتىرمىن. ادامدار بٸر-بٸرٸن ەرەڭ ٸزدەپ تابادى, سونسوڭ ٸپ-لەزدە جوعالتادى. سايىپ كەلگەندە, ٶمٸر دەگەنٸمٸز - ادامداردىڭ بٸر-بٸرٸن تاۋىپ, قايتادان جوعالتۋى ەمەس پە ٶزٸ. مٷمكٸن...»
- ونجىلدىقتى بٸتٸرگەن سوڭ, ەكٸ جىل ەكەمە كٶمەكتەستٸم, - دەدٸ اراي مۇڭدى جٷزبەن ماعان قاراپ. ەلگٸندەگٸ بٸر كٷلكٸنٸڭ تابى دا قالماعان. - ەرەسەكتەرٸ مەن بولدىم, قالعان سەگٸزٸ - ەلٸ جاس. وقۋعا بارماي-اق قويايىن دەپ ەدٸم, ەكەم قولقالاپ قويمادى. «بٸزدٸڭ تۇقىمنان دا مۇعالٸم شىقسىن» دەيدٸ. نامىستانعانى. ەنەبٸر كٷنگٸ حاتىندا: «بيىل قىس قاتتى, قىزىم. يت-قۇس كٶپ, جاڭا جىلدىق دەمالىسىڭدى پايدالانىپ, مۇعالٸمدەرٸڭنەن بٸرەر كٷنگە سۇرانىپ كەلٸپ قايت, ساعىندىق», - دەپ جازىپتى. نە كٷيدە وتىر ەكەن?
مەن ويلادىم. «ٶمٸر دەگەن تٸپتٸ دە عاجاپ ەمەس, التايدىڭ قىسى سەكٸلدٸ قاتىگەز, كٸمدەرگە سۋىق, كٸمدەرگە - ىستىق. دەگەنمەن, ٶمٸردٸ لاعنەتتەپ, ٶكٸنۋگە دە بولمايدى-اۋ».
- سٸز بٸر تٷرلٸ از سٶيلەيدٸ ەكەنسٸز, - دەدٸ اراي. - مەنٸ سىناپ وتىرسىز با, جوق ەلدە مٸنەزٸڭٸز سول ما?
- مٸنەزٸمنٸڭ اۋىر ەكەنٸ راس. بٸراق بٸر قىزىپ سٶيلەپ كەتسەم, اتىمنىڭ باسىنا يە بولا الماي قالاتىن كٶكەزۋ ەدەتٸم دە بار.
جول بارعان سايىن كٷردەلەنٸپ, كٶلٸگٸمٸزدٸڭ جٷرٸسٸ بەسەڭدەي بەردٸ. بوران قارسىدان سوعىپ تۇر. اۆتوبۋستىڭ الدىڭعى تەرەزەسٸن قار جەنتەگٸ تۇتىپ, شوفەر قايتا-قايتا سٷرتٸپ ەۋرە بولادى. ايازدىڭ بارلىعى تاۋ ٸشٸنەن قاشىپ تىعىلىپ, اياداي عانا اۆتوبۋستى يەكتەپ تۇرعانداي. ماعان ەندٸ سول دالاداعى ارپالىسقان بوران يت بوپ ٷرٸپ, قاسقىر بولىپ قىڭسىلاعانداي ٷرەيلٸ سەزٸلدٸ. جەر تٷگەلدەي مۇز شارعا اينالىپ, مەڭگٸگە قاتىپ-سەمٸپ, ىڭىرسىعانداي جٷرەكتٸ ٶزگەشە سۋىق سەزٸم قاريدى. مەن امالسىزدان ارايعا قاراي جاقىنداپ, وسىناۋ قارشاداي عانا قىزدان پانا تٸلەگەندەي بٷرٸسە تٷسەمٸن. ال ول بولسا جاۋراعانىن مٷلدەم ۇمىتىپ, مازداپ كەلگەن ويدىڭ اق شاناسىنا تٷسٸپ, باياعىدا اعىپ كەتكەندەي. ماعان قىز دا جاقىنداپ تاقالا وتىرعانداي بولدى. بٸزدەردٸ قويان-قولتىق قاۋىشتىرعان, بەلكٸم, التايدىڭ اق بورانى دا ەمەس, اياز دا ەمەس, باسقا... ٶزٸمٸز ۇعىپ, سەزە بەرمەيتٸن جاستىقتىڭ لىپىپ تۇرماق تارتىلىس كٷشٸ مە; ەلدە جٷرەكتەن شىم-شىمداپ جاسقانا شىعىپ, بويعا تاراعان ۇياڭ سەزٸمنٸڭ جاۋراتپاي, جاتىرقاتپاي جاراستىققا باستاعان قۋاتى ما; ٸشٸمنەن اراي سٶيلەسە ەكەن, ويىندا نە بار, تٷگەل اقتارسا ەكەن دەپ تٸلەيمٸن; تابانداپ جاقىنداپ, ادىمداپ قاشاتىن تىز ەتپە الدامشى ٷمٸت, ادامنىڭ جاستىق شاعىمەن كەلٸپ-كەتەر وڭعاق سەزٸم ەمەس بۇل - وسى مەۋرٸتتٸڭ باقيلىعىن ارمان ەتەر تەتتٸ حال, مۇزدى دەنەدەن جالىنداپ شىعار ىستىق سٷيٸسپەنشٸلٸك: سٷيٸسپەنشٸلٸك بولعاندا قىز بەن جٸگٸتتٸڭ ەكەۋ اراسىنداعى كٷيدٸم-جاندىم با, جوق-جوق, وسى اينىماس سەتتٸڭ قىمباتتىلىعىن پاش ەتەر مۇندى مينۋتتار, كەيٸنٸرەك زار ەڭٸرەپ جٷرٸپ ساعىناتىن بەيكٷنە وتىرىس, ايتپاي تٷسٸنٸسەتٸن كٶڭٸل ۇعىستىعى شىعار-اۋ.
جىلى كيٸنٸپ, الاڭسىز ۇيقىدا جاتقان «نوۆوسترويكانىڭ» اتقا مٸنەرلەرٸ قورىلعا باستى.
مەنٸڭ كٶز الدىما, نەگە ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, ات قۇلاعى كٶرٸنبەيتٸن بوراندا ٷستٸندە جۇقا عانا شىت كٶيلەگٸ بار, شاشى جالبىراپ, تٸزەدەن قار كەشٸپ, اداسىپ جٷرگەن قىز ەلەستەدٸ. تاعى دا ٶز ويىمنان ٶزٸم شوشىدىم.
- اراي, ايىپ بولماسا مەن سەنٸ قىستاققا دەيٸن ەرتٸپ بارايىن. تٷن, اياز...
- جو-جوق, اعا, ول نە دەگەنٸنٸز, ىڭعايسىز عوي. جولىڭىزدان قالماڭىز. مەن ٷشٸن بۇل التايدىڭ تٷنٸ مەن بورانى - ٷيرەنگەن جاۋ.
بٸز كەلە جاتقان جول تاقتاق, ەرٸ وقتاي تٷزۋ. تەك دٷڭكيگەن-دٷڭكيگەن الىپ جوتالاردى اينالىپ, سايلاۋ جەرگە تٷسكەندە عانا يرەلەڭ تارتادى. ەدەتتە مۇنداي ەدەمٸ تاس جولدىڭ بەتٸنە قار قيىرشىقتارى توقتاماي, ٷپ ەتٸپ جەل سوقسا, سۋسىپ الاقانشىقتانا بيلەپ, ساي-سايعا تىراعايلاپ قاشادى. سونداعى بولار, جول سوقتى بولىپ شارشاعان جوقپىز. ەيتسە دە, ەكٸ يٸنٸمنەن قوس قولداپ باسقانداي تىنىسىم تارىلىپ, تالماۋ تارتىپ وتىرمىن. قارنىم اشقانى سەزٸلدٸ. مەن تاعى دا اق كٶڭٸل, اق جارقىن ارايدى ويلادىم. شىنىندا دا, ٶزٸندە بٸر مازاسىزدىقتىڭ سارىنى, ەرتەڭگە دەگەن اسىعىستىق بار-ay. جالعىز كٶرگەن كٸسٸسٸن جاتىرقاپ-جاتسىنباي, باۋىر تارتىپ, اقتارىلا سٶيلەيدٸ ەكەن. ول قايتا-قايتا قويشى ەكەسٸن اياپ, شيەتتەي باۋىرلارىن ەسكە الىپ قويادى.
- ەكەمدەر ەندٸگٸ شايىن ٸشٸپ بولىپ, ەرتەڭ ەرتە تۇرامىز دەپ, جاتۋ قامىنا كٸرٸسكەن شىعار. بٸلەسٸز بە, اعا, بٸزدٸڭ «ٶركەن» اۋىلىندا ەلٸ ەلەكتر جارىعى ورناعان جوق. بۇقتارما گەس-ٸن «نوۆوسترويكا» جاققا تۋرا تارتقان. «جيىرما شاقتى ٷيٸ بار اۋىلعا ەۋرەلەنٸپ, بۇرىپ جٷرمەيمٸز, كەيٸن اسىقپاي تارتامىز» دەسەدٸ. بٸلەسٸز بە, اعا, بٸزدٸڭ اۋىلدا كلۋب تا, كينوقوندىرعى مەن كٸتاپحانا دا جوق, بار بولعانى: ىدىس-اياق, ماتا, قانت-كەمپيتٸ ارالاسقان جالعىز دٷكەن, ول دا ساتۋشىنىڭ ەكٸ ٷيٸنٸڭ بٸرٸندە ٷيٸلٸپ جاتىر. قىزىعى, «ٶركەن» بريگاداسى سوۆحوز بويىنشا جوسپاردى ٷنەمٸ ارتىعىمەن ورىندايدى, ال مەدەني-تۇرمىستىق احۋالىمىز وسىنداي... بٸراق سٸزدەر مۇنداي جەتٸم اۋىلدى مەنسٸنبەي, تۋرا تٷزۋ دە جايلى تاس جولمەن ٷلگٸلٸ سەلوعا تارتاسىزدار, تەك سونداي تاماشانى عانا كٶرٸپ, جازاسىزدار.
- اراي, ەگەر سەن قارسى بولماساڭ, مەن قازٸر سول قويناۋداعى ٶگەي اۋىلعا بٸرگە بارسام...
- سوقىرتەكە وينايسىز با? - دەپ سىڭعىرلاي كٷلدٸ. كٷلكٸسٸ ەدەمٸ, بٸر تٷرلٸ كٸسٸنٸڭ ەستي بەرگٸسٸ كەلەدٸ جەنە كٷلۋ وعان سونشالىق جاراسادى.
- قايتار جولىڭىزدا سوعا كەتٸڭٸز, ەكٸ-ٷش كٷندە مەن دە قايتارمىن.
- ماقۇل, وعان دا كەلٸستٸك. بٸراق... جٷرگٸزۋشٸ جٸگٸت ارتىنا بۇرىلىپ:
- «ٶركەندە» تٷسەتٸن كٸم بار? - دەپ داۋىستادى. جاتقاندار جاپا-تارماعاي قوزعالىپ, ٷرپيٸسٸپ تۇرا باستادى. العاشقى ايتقاندارى: «قاي جەرگە كەلدٸك?» بولدى.
- «ٶركەنگە».
- جامان يتتٸڭ اتىن بٶرٸباسار قويادى دەپ, وسى اۋىلدا توقتاپ بەكەر ەۋرە بولادى, - دەپ, نەۋمەز بولا كٷڭكٸلدەستٸ. اراي ىقشام تۇرىپ, شاعىن قارا سۋمكاسىن يىعىنا اسىپ تىسقا بەتتەگەندە, مەن دە سوڭىنان ٸلەستٸم. اۆتوبۋس ەسٸگٸن اشىپ جٸبەرگەندە, انتالاعان اياز لاپ بەرٸپ, بەتتٸ شارپي شابۋىلدادى-اي. كٶزگە تٷرتسە كٶرگٸسٸز سونادايدان ەلسٸز جارىق سىعىرايادى. باعاناعىداي ەمەس, الا قۇيىن بوران بەسەڭدەپ, كەبٸنگە ورانعان جەر بەتٸن ٶلٸم تىنىشتىعىنداي - ۇلى تىنىشتىق يەلٸك ەتە جالماپ, جايپاي باستاعان ەكەن. مەن ارايدى سول تٷن-تٷنەكتٸڭ قارا وتاۋىنا كٸرگٸزٸپ تۇرىپ, سوڭعى رەت «شىعارىپ سالايىن» دەپ ٶتٸندٸم. تەك اۆتوبۋس ورنىنان قوزعالا بەرگەندە:
- قايتاردا كەلٸڭٸز, اعا, كٷتەمٸن, - دەگەن ەدەمٸ داۋىسىن ەستٸپ قالدىم.
وسى كەزدە جٷرگٸنشٸلەردٸڭ اراسىندا «وسى كٷنگٸ جاستار تاۋىق سەكٸلدٸ, كٶزدٸ اشىپ-جۇمعانشا تانىسىپ-تابىسا قالادى» دەگەن كٷبٸرٸن جەنە ەستٸدٸم.
«نوۆوسترويكادا» ەكٸ كٷن ەرۋ بولىپ, ٷشٸنشٸ كٷنٸ جولعا قايتا شىقتىم. مەن بارعان سەلو, راسىندا دا, كٶز توياتىن كٶركەم ەدٸ. قالاشا سالىنعان, وقتاي تٷزۋ كٶشەلەر, قازداي تٸزٸلگەن اق شاعالا ٷيلەر - بەينە بٸر عاجايىپ تٷس كٶرگەندەي بولاسىڭ. ونشا داليعان كٶلەمدٸ دە ەمەس, شاپ-شاعىن سەلوعا ەلەمدەگٸ جاقسىلىقتىڭ بەرٸن ٷيٸپ-تٶككەنگە ۇقسايدى. وبلىس پەن اۋدانعا كەلگەن ٶكٸل, ۇياتتى قوناقتى وسى «نوۆوسترويكاعا» الا جٶنەلەدٸ بٸلەم. ماعان وسىناۋ اۋىل كٶرمەگە قويعان ماكەت سەلو سەكٸلدەنگەن. دەسەك تە, ٸشتەي ريزامىن. باسشىلارى دا قوناقجاي, لىپىپ تۇرعان, ٶڭكەي جٷزٸكتٸڭ كٶزٸنەن ٶتكەن جٸگٸتتەر. بٸراق ماعان سوناۋ «ٶركەننٸڭ» بٷكٸل بايلىعى مەن باقىت نەسٸبەسٸن وسى سٷيكٸمدٸ سەلو ۇرلاپ, توناپ جاتقانداي ەسەردٸ جەنە قالدىردى. اراسى اتشاپتىرىم عانا ەكٸ اۋىلدا نەگە سونشالىق «جەر مەن كٶكتەي» ايىرماشىلىق بار دەپ ويلايمىن. «ٶيتكەنٸ «نوۆوسترويكا» بۇرىستا ەمەس, تٷزۋ جولدىڭ بويىندا...» دەدٸ ٸشٸمنەن بٸر ٷن...
قىزىق, اناۋ كٷنٸ تانىسقان تٷبٸت شەلٸلٸ قىزدى ەپتەپ ساعىنعاندايمىن. تانىستىق نەعٷرلىم كەلتە بولسا, ساعىنىش اناعۇرلىم ۇزاق بولادى-اۋ. مەن ونى وقىستان تاپتىم, مٷمكٸن, ٶمٸرٸمنٸڭ العى كٷندەرٸ سوعان تەلۋلٸ شىعار-اۋ. مٷمكٸن, ەيتەۋٸر, ٷنەمٸ بٸرەۋدٸ ٸزدەپ ەلەڭدەپ جٷرەر جٷرەك بايىز تاۋىپ, بايىرقالار ايدىندا جولىققان شىعار-اۋ... وسى تٸلەك, وسى ٷمٸت-اۋ, ادام بالاسىن ەلەڭدەتٸپ, ەرتەڭگٸ كٷندەرگە اسىقتىراتىن, ۇستاتپاي, ساعىمشا بۇلدىراپ شارشاتاتىن.
تاڭەرتەڭ اۋدان ورتالىعىنا بارار اۆتوبۋسقا مٸنٸپ, دەل «ٶركەننٸڭ» تۇسىنان تٷسٸپ قالدىم. تاڭعا جۋىق قىرباق قار جاۋىپ, قانسونار بولىپ جاتقان. تاۋدىڭ كٶك جەلكەسٸنەن بولىمسىز سىعالاعان جانسىز كٷن سەۋلەسٸ شاعىرماق قارعا تٷسٸپ, كٶز سۋىرتىپ قاراتپايدى. اپپاق ۇلپا دٷنيەنٸڭ تاڭعاجايىپ, كٶركەم قىسقى كٶرٸنٸسٸن ايتىپ جەتكٸزۋ قيىن. «ٶركەنگە» بارار جولدى ايقىنداعان شانانىڭ ايقىش-ۇيقىش ٸزٸ عانا, ٶزگە بەلگٸ ەزٸرشە جوق. ەلگٸ شانانىڭ قاتار جارىسقان قوس سىزىعى, كەيبٸر ادامداردىڭ قيىلىسپايتىن تاعدىر سوقپاعىن ەسكە سالادى. قويناۋداعى اۋىلعا بەتتەدٸم. مۇرجادان ۇشقان تٷتٸن جەلسٸز تىمىق اۋاعا تٸك ۇشىپ, باياۋ قالقىپ كٶزدەن عايىپتانادى. مۇرنىما سول كٷرە جولدان ەكٸ-ٷش-اق شاقىرىم قاعابەرٸس وڭ شىنتاقتا بۇيىعى جاتقان قايران اۋىلدىڭ تٷتٸنٸ كەلگەندەي ەدٸ. قايقاڭ بولعاندىقتان با, القىنىپ جٷرٸسٸم ماندىمايدى. مەن تٸپتٸ اسىعىپ تا كەلە جاتپاعانمىن. اراي, سٶز جوق, مەنٸ الاڭداپ توسىپ وتىر. ەرتەڭ الماتىعا بٸرگە اتتانامىز. «ەكە-شەشەسٸ قالاي قارار ەكەن» دەپ سەزٸكتەنە ويلايمىن.
مەن «ٶركەنگە» كەلگەندە, العاشقى كٶرگەن كٸسٸم - ورتا بويلى, قالىڭ قارا قاستى, ەدەمٸ جٸگٸت بولدى. باسى سالبىراپ, ايالداماعا قاراي اسىعىس قۇلدىراي جٶنەلگەن.
- ەي, جٸگٸت! - دەدٸم داۋىستاپ. - ارايدىڭ ٷيٸ قايسى?
ول ماعان تٷنەرە كاراپ تۇردى دا: - ونىڭ كٸمٸ ەدٸڭ? - دەپ قايىرا سۇراق قويدى.
- جاي, ەنشەيٸن, تانىسىمىن.
- اناۋ... اناۋ... اۋىل شەتٸندەگٸ قىستاق, - دەدٸ دە شۇعىل بۇرىلىپ جٷرٸپ كەتتٸ.
قىستاققا جاقىنداعانىمدا, سىڭسىپ جىلاعان داۋىس ەستٸدٸم. باتىلىم بارماسا دا, تەۋەكەل دەپ كٸرٸپ كەلگەنٸمدە, باسىنا قارا جامىلىپ اعىل-تەگٸل جىلاپ وتىرعان ەيەلدٸ, ونى قوعامداي قورشاعان شيەتتەي-شيەتتەي بالالاردى كٶردٸم. شەشەسٸنە قوسىلىپ پىسىلداپ جىلايدى. جٷرەگٸم تاس تٶبەمە شىقتى. باسىن كٶتەرٸپ, جاستى جانارىمەن قاراعان قايعىلى ەيەلدەن ساسقالاقتاپ:
- اراي قايدا? - دەپ سۇرادىم. ٷنٸم شاڭق ەتٸپ جامان شىقتى.
- ايىرىلدىم عوي, ارايىمنان... - اڭىراعان جوقتاۋ ونسىز دا بور بوپ ەزٸلە باستاعان جٷرەگٸمدٸ شاباقتاپ-شاباقتاپ تٸلگٸلەدٸ-اي... ساي-سٷيەگٸم سىرقىراپ, تٸزەرلەي جىعىلىپ, قىزدىڭ اناسىن باس سالدىم. بۇل مەنٸڭ العاشقى, ەرٸ اقىرعى قۇلاۋىم شىعار...
ارايدى سول بوراندى تٷندە قاسقىر قاماپ, اۋىل مەن كٷرە جولدىڭ ەكٸ ورتاسىندا... جەپ كەتكەن ەكەن... قىستاقتىڭ قىر جاعىندا جەرلەنگەن ارايدىڭ مولاسىنا باردىم. اپپاق, كٷمٸسشە جىلتىراعان اپپاق قاردىڭ ٷستٸندە قاپ-قارا تٶمپەشٸككە اينالىپ, مەڭگٸلٸك ساپارعا, قايتپايتىن ساپارعا اتتانعان ارايدىڭ بەيكٷنە بالاپان رۋحى جاتتى.
قىز ەكەسٸ مەنٸ كٶرمەگەندەي, سول جاس قابٸرگە تەسٸلگەن قالپى مەڭٸرەيٸپ تۇرا بەرگەن. اقشا قارعا كٶزدەن اققان جاس تىرس-تىرس تەسە تامادى. قوراداعى قاماۋلى قوي ماڭىرادى... بۇل ٶڭٸردٸڭ ەندٸگٸ قىزىعى دا, قايعىسى مەن قۋانىشى دا تٷگەل وسى... بٸرٸنٸڭ جٷنٸن بٸرٸ جۇلىپ جەپ تۇرعان اقتىلى قوي سىقىلداندى.
مەن اۋىلدان ايالداماعا قايتىپ بارا جاتىپ, ارايدىڭ قابٸرٸنە اقىرعى رەت قاراپ ەدٸم, قىز ەكەسٸ مولاعا ورناتقان تاس مٷسٸندەي بولىپ ەلٸ تۇر ەكەن.
كٷرە جولدىڭ شەتٸندەگٸ ايالداماعا قايتىپ كەلگەنٸمدە, باعاناعى جٸگٸت پەن «نوۆوسترويكاعا» وقۋعا جينالعان بٸر توپ بالالاردى كٶردٸم. ٸشٸندەگٸ بٸرەۋٸ ارايعا ٶتە ۇقسايدى, بەلكٸم, كٸشكەنتاي سٸڭلٸسٸ شىعار... ولار دٸردەكتەپ توڭىپ تۇر, اۆتوبۋس ەلٸ جوك,..
جٸگٸت ايتتى: «ارايمەن بٸرگە وقىپ, بٸر پارتادا قاتار وتىرىپ ەدٸم. - كٶمەيٸنە ٶكسٸك تىعىلىپ بارىپ, سٶزٸن ەرەڭ جالعادى. - قالتاسىندا سٸرٸڭكەسٸ بولعان ەكەن, تاۋسىلعانشا جاعىپ, ايبار عىپ وتىرىپتى دا, قاسقىرلار قامالاپ قويماعان سوڭ, شانادان تٷسٸپ قالعان بٸر باۋ شٶپتٸ ٶرتەپتٸ. سون-سوڭ... سونسوڭ قار بەتٸ اپىر-توپىر ايقاسقان, ەكٸ ەتٸگٸ مەن شاشىن مازاقتاعانداي قارعا شانشىپ كەتٸپتٸ. ەكەڭنٸڭ اۋزىن... مىلتىعىمدى الىپ كەلٸپ, التايدا بٸر قاسقىر قالعانشا كىرامىن, تۇقىمىن قالدىرمايمىن بۇل جەرگە (جىلادى). سول تٷنٸ قاسقىر كٶپ ۇلىپتى...».
وسى كەزدە «نوۆوسترويكا» جاقتان سىلاڭ ەتٸپ اۆتوبۋس كٶرٸندٸ.
مەن رەداكتورىمنىڭ تاپسىرماسىن تۇڭعىش رەت ورىندامادىم... بٷگٸنگٸ زامانىمىزدىڭ سەۋلەتتٸ سەلوسى جايلى ماقالا جازىلمادى...
