فوتو: اشىق دەرەككٶزدەن
حالىقارالىق شارتتار مەن ۇلتتىق زاڭناما اراقاتىناسى مەسەلەسٸ كٶپ جىلدان بەرٸ ساراپشىلار مەن قوعام اراسىندا تالقىلانىپ كەلەدٸ. مەجٸلٸس دەپۋتاتى, كونستيتۋتسييالىق كوميسسييا مٷشەسٸ مۇرات ەبەنوۆ جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەردٸڭ مەنٸن تٷسٸندٸردٸ.
«بٸز ەرٸپتەستەرٸمٸزبەن بٸرگە جوبا نورمالارىن مۇقييات زەردەلەدٸك. ماڭىزدىسى – جاڭا كونستيتۋتسييادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ راتيفيكاتسييالاعان حالىقارالىق شارتتارى مەن حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جالپىعا تانىلعان نورمالارىنىڭ زاڭدىق كٷشٸن جوققا شىعاراتىن ەشقانداي ەرەجە جوق», – دەدٸ دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ٶزگە مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستا ٶزارا سىيلاستىق قاعيداتىنا, سونداي-اق بۇۇ اياسىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ نەگٸزگٸ حالىقارالىق شارتتارعا ادالدىعىن ساقتايدى. جوبا مەتٸنٸندە ادامنىڭ اجىراماس قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قاتىستى قابىلدانعان حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەردەن باس تارتۋدى بٸلدٸرەتٸن نورمالار قاراستىرىلماعان.
بٸرٸنشٸ ٶزگەرٸستەر بلوگىنا توقتالعان دەپۋتات حالىقارالىق شارتتاردىڭ زاڭداردان باسىمدىعىنا بايلانىستى تۋىنداعان قايشىلىقتاردى اتاپ كٶرسەتتٸ.
«قولدانىستاعى كونستيتۋتسييادا زاڭ مەن حالىقارالىق شارت اراسىندا قايشىلىق بولعان جاعدايدا حالىقارالىق شارتتىڭ نورمالارى قولدانىلۋى مٷمكٸن ەدٸ. تەجٸريبەدە بۇل ۇلتتىق زاڭناماعا, تٸپتٸ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ٸسكە اسىرۋعا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ ىقتيمال جاعدايلاردا دا حالىقارالىق كەلٸسٸم ەرەجەلەرٸنٸڭ اۆتوماتتى تٷردە قولدانىلۋىنا ەكەلدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ەبەنوۆ.
سونىمەن قاتار دەپۋتات حالىقارالىق شارتتاردىڭ ٶز ساپاسىنا قاتىستى تەۋەكەلدەرگە دە نازار اۋداردى.
«مۇنداي شارتتاردى جاساۋ كەزٸندە كەتكەن ناقتىلاۋسىز جەنە انىق ەمەس مٸندەتتەمەلەر كەيٸننەن باسىم كٷشكە يە بولىپ, ولاردى قازاقستان زاڭدارى ارقىلى تٷزەتۋ مٷمكٸن بولماي قالدى. بۇل قۇقىقتىق جٷيەنٸڭ تۇراقتىلىعىنا كەرٸ ەسەر ەتتٸ», – دەدٸ سپيكەر.
مۇرات ەبەنوۆتٸڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىندا حالىقارالىق شارتتار قولدانىستاعى قۇقىق مەرتەبەسٸن ساقتايدى, الايدا ەڭ جوعارى زاڭدىق كٷش ەشقانداي ەسكەرتۋسٸز تەك كونستيتۋتسيياعا تيەسٸلٸ بولادى.
ەكٸنشٸ ٶزگەرٸستەر بلوگى حالىقارالىق شارتتاردى قولدانۋ تەرتٸبٸنە قاتىستى.
«قولدانىستاعى كونستيتۋتسيياداعى تاعى بٸر كەمشٸلٸك – حالىقارالىق شارتتاردىڭ كٷشٸنە ەنۋ تەرتٸبٸ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىمەن ايقىندالۋى مٷمكٸن» دەگەن نورما», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ەبەنوۆ.
ول اتالعان نورما اتا زاڭنىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىنا قايشى كەلەتٸنٸن ەسكە سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي قۇرىلىم قۇقىقتىق بەلگٸسٸزدٸك تۋعىزادى, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قۇزىرەتٸن ناقتى كٶرسەتپەيدٸ جەنە ەسٸرەسە حالىقارالىق ساۋدا, تەحنيكالىق رەتتەۋ, ستاندارتتاردى ساقتاۋ سالالارىندا قۇقىقتىق داۋلارعا جول اشادى.
مۇرات ەبەنوۆ سونداي-اق اشىق رەسٸمدەردٸڭ ماڭىزىن دا اتاپ ٶتتٸ.
«قۇرىلتاي اياسىنداعى تالقىلاۋدى قوسا العاندا, زاڭداردى اشىق ەرٸ جارييا رەسٸمدەر ارقىلى قابىلداۋ, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ناقتى بەكٸتۋ, قاجەتتٸ قارجىلىق رەسۋرستاردى ايقىنداۋ, سونداي-اق پارلامەنتتٸك باقىلاۋ تەتٸكتەرٸ حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋدىڭ نەعۇرلىم تيٸمدٸ ەرٸ بولجامدى جٷيەسٸن قالىپتاستىرادى», – دەدٸ ول.
ەبەنوۆ اتاپ ٶتكەندەي, ەڭ جوعارى زاڭدىق كٷش تەك كونستيتۋتسيياعا تيەسٸلٸ بولاتىن ايقىن يەرارحييا قۇقىقتىق جٷيەنٸ بارىنشا تٷسٸنٸكتٸ ەتەدٸ.
«بۇل جاعدايدا كونستيتۋتسييالىق رەتتەۋدٸڭ باستى ماقساتى – نەگٸزگٸ كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىقتاردىڭ تۇراقتىلىعىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق كەپٸلدٸكتەرٸن جەنە زاڭنامانىڭ ٶزارا ٷيلەسٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ», – دەپ تٷيٸندەدٸ دەپۋتات.
