Foto: Ashyq derekkózden
Halyqaralyq sharttar men ulttyq zańnama araqatynasy máselesi kóp jyldan beri sarapshylar men qoǵam arasynda talqylanyp keledi. Májilis depýtaty, Konstitýtsiialyq komissiia múshesi Murat Ábenov jańa Konstitýtsiia jobasynda usynylyp otyrǵan ózgeristerdiń mánin túsindirdi.
«Biz áriptesterimizben birge joba normalaryn muqiiat zerdeledik. Mańyzdysy – jańa Konstitýtsiiada Qazaqstan Respýblikasynyń ratifikatsiialaǵan halyqaralyq sharttary men halyqaralyq quqyqtyń jalpyǵa tanylǵan normalarynyń zańdyq kúshin joqqa shyǵaratyn eshqandai ereje joq», – dedi depýtat.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan ózge memlekettermen qarym-qatynasta ózara syilastyq qaǵidatyna, sondai-aq BUU aiasyndaǵy adam quqyqtary jónindegi negizgi halyqaralyq sharttarǵa adaldyǵyn saqtaidy. Joba mátininde adamnyń ajyramas quqyqtary men bostandyqtaryna qatysty qabyldanǵan halyqaralyq mindettemelerden bas tartýdy bildiretin normalar qarastyrylmaǵan.
Birinshi ózgerister blogyna toqtalǵan depýtat halyqaralyq sharttardyń zańdardan basymdyǵyna bailanysty týyndaǵan qaishylyqtardy atap kórsetti.
«Qoldanystaǵy Konstitýtsiiada zań men halyqaralyq shart arasynda qaishylyq bolǵan jaǵdaida halyqaralyq sharttyń normalary qoldanylýy múmkin edi. Tájiribede bul ulttyq zańnamaǵa, tipti azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn iske asyrýǵa keri áser etýi yqtimal jaǵdailarda da halyqaralyq kelisim erejeleriniń avtomatty túrde qoldanylýyna ákeldi», – dep atap ótti Ábenov.
Sonymen qatar depýtat halyqaralyq sharttardyń óz sapasyna qatysty táýekelderge de nazar aýdardy.
«Mundai sharttardy jasaý kezinde ketken naqtylaýsyz jáne anyq emes mindettemeler keiinnen basym kúshke ie bolyp, olardy Qazaqstan zańdary arqyly túzetý múmkin bolmai qaldy. Bul quqyqtyq júieniń turaqtylyǵyna keri áser etti», – dedi spiker.
Murat Ábenovtiń túsindirýinshe, jańa Konstitýtsiia jobasynda halyqaralyq sharttar qoldanystaǵy quqyq mártebesin saqtaidy, alaida eń joǵary zańdyq kúsh eshqandai eskertýsiz tek Konstitýtsiiaǵa tiesili bolady.
Ekinshi ózgerister blogy halyqaralyq sharttardy qoldaný tártibine qatysty.
«Qoldanystaǵy Konstitýtsiiadaǵy taǵy bir kemshilik – halyqaralyq sharttardyń kúshine ený tártibi «Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasymen aiqyndalýy múmkin» degen norma», – dep atap ótti Ábenov.
Ol atalǵan norma Ata zańnyń negizgi qaǵidattaryna qaishy keletinin eske saldy. Onyń aitýynsha, mundai qurylym quqyqtyq belgisizdik týǵyzady, memlekettik organdardyń quzyretin naqty kórsetpeidi jáne ásirese halyqaralyq saýda, tehnikalyq retteý, standarttardy saqtaý salalarynda quqyqtyq daýlarǵa jol ashady.
Murat Ábenov sondai-aq ashyq rásimderdiń mańyzyn da atap ótti.
«Quryltai aiasyndaǵy talqylaýdy qosa alǵanda, zańdardy ashyq ári jariia rásimder arqyly qabyldaý, memlekettik organdardyń ókilettigi men jaýapkershiligin naqty bekitý, qajetti qarjylyq resýrstardy aiqyndaý, sondai-aq parlamenttik baqylaý tetikteri halyqaralyq mindettemelerdi oryndaýdyń neǵurlym tiimdi ári boljamdy júiesin qalyptastyrady», – dedi ol.
Ábenov atap ótkendei, eń joǵary zańdyq kúsh tek Konstitýtsiiaǵa tiesili bolatyn aiqyn ierarhiia quqyqtyq júieni barynsha túsinikti etedi.
«Bul jaǵdaida konstitýtsiialyq retteýdiń basty maqsaty – negizgi konstitýtsiialyq qundylyqtardyń turaqtylyǵyn, azamattardyń quqyqtyq kepildikterin jáne zańnamanyń ózara úilesimdiligin qamtamasyz etý», – dep túiindedi depýtat.
