جەردi شەتەلدiكتەرگە جالعا بەرمەسە بولمايتىنداي قازاقستاننىڭ باسىنا نە كٷن تۋدى?! مەن وسىعان تاڭعالامىن. دامىعان الدىڭعى قاتارلى ەلۋ ەلدiڭ قاتارىنا ەنگەنiمiز, وتىز ەلدiڭ ساناتىنا قوسىلۋعا جاقىنداپ قالعانىمىز قايدا? «سامۇرىق-قازىنامىز» قايدا?! نە بولدى قازاقستانعا?! جەردi شەتەلدiكتەرگە جالعا بەرۋگە, جەكە ادامدارعا ساتۋعا بولمايدى دەپ باس كٶتەرiپ جاتقانداردى پرەزيدەنت: – ولار جەردi بiلەتiندەر ەمەس, اسفالتتا جٷرگەندەر دەپ كiنەلادى. سول اسفالتتا جٷرگەندەردiڭ بiرi مەنمiن. اسفالتتا جٷرەيiن, مەيلi پويىزدىڭ تٶبەسiندە جٷرەيiن جەر – مەنiڭ انام, جەر – مەنiڭ وتانىم. جەرiمنiڭ ۇلتاراقتاي بٶلشەگiن جاتجۇرتتىقتىڭ يەلەنگەنiن قالامايمىن. مۇناي – قىتايدiكi, گاز – قىتايدiكi, مۇناي ٶڭدەيتiن زاۋىتتار – قىتايدiكi. ەندi جەرiمiزدi دە تiلi بٶلەك, تٷرi بٶلەك, دiنi بٶلەك قىتاي يەلەنە مە? بابالارىمىز: “قارا قىتايدى كٶرگەندە, سارى ورىستى ەكەم دەرسiڭ”, دەپ بiزدi قىتايدان ساقتاندىرىپ كەتكەن جوق پا ەدi. “قازگەرمانمۇناي” كومپانيياسىن قىتايلىقتارعا ساتقاننان كەيiنگi قوشتاسۋ داستارقانىندا اتالعان كومپانييانىڭ قارجى ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارعان گەرمانييا ازاماتى مانۋەليا شرام: “گەرمانييا مەن قىتايدىڭ ارا قاشىقتىعى ون مىڭ شاقىرىمداي, ورتاق شەكارامىز جوق, ارامىزدى بiرنەشە مەملەكەت بٶلiپ تۇر. بiز (گەرمانييانى ايتقانى – اۆت.) قىتايدان قورقامىز. سiزدەر دەل جانىندا وتىرىپ تiپتi سەسكەنبەيسiزدەر عوي”, – دەگەن-دi. قىتايدان سەسكەنبەيتiندەي قازاقستان سونشالىقتى مىقتى ما? بiز بەيقامبىز.
بيلiكتەگiلەر شەتەلدiكتەرگە جەردiڭ جالعا بەرiلۋiن: «جەر ازىپ بارا جاتىر, ەرتەڭ قۇمعا اينالادى. شەتەلدiكتەر ينۆەستيتسييا قۇيادى, جەر تٷرلەنەدi, گٷلدەنەدi» دەپ اقتاعىلارى كەلەدi. ميلليونداعان جىلدار بويى ازباي, توزباي جاتقان جەر نەگە توزادى? 1954-جىلداردان باستاپ قازاقستاندا تىڭ جەنە تىڭايعان جەرلەردi يگەرۋ باستالدى. سان عاسىرلاردان بەرi جاتقان جەر قۇنارلانعاندىعىن دەلەلدەپ, وتانعا ميلليارد پۇت استىق بەردi. جەردi شەتەلدiكتەرگە جالعا بەرۋ – قازاقستان مەملەكەتiنiڭ تامىرىنا بالتا شابۋ. مەن مۇنى نەگە ايتامىن? بابالارىمىزدان بiزگە اماناتقا قالعان جەردi بiز قورعاماعاندا كiم قورعايدى? جاسىم 76-دا. ۇلدارىم, قىزدارىم مەن نەمەرە, شٶبەرەلەرiم بار. مەنiڭ ارتىمدا قالاتىن ۇرپاقتارىم ەگەر جەرگە يە بولا الماي قالساق, “ەكەلەرiمiز تاماعىنىڭ تويعانىنا مەز بولىپ جٷرە بەرگەن ەكەن عوي” – دەمەي مە!
جەردi جەكە ادامعا دا, زاڭدى تۇلعاعا دا ساتۋعا بولمايدى.
جەرiمiزدi شەتەلدiكتەرگە جالعا بەرۋگە بولمايدى.
بiر ايتا كەتەتiن جايت, قازاقستان ٷكiمەتi باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار مىرزاحمەتوۆ قىزىلوردادا ٶتكiزگەن مەجiلiستە مەنiڭ سٶزiمدi “ٷش مينۋتتان ارتىق سٶيلەۋگە بولمايدى” دەپ ٷزiپ تاستادى. ال مەجiلiس دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇلوۆ مىرزاعا (بيلiككە جاعىنا سٶيلەگەندiگiنەن بولار) ٷش مەرتە سٶيلەۋگە مٷمكiندiك جاسالدى. پiكiر ايتۋشىلاردى قارسىلاستار جەنە جاقتاستار دەپ ەكiگە بٶلگەندiگi بيلiكتiڭ ۇستانىمىن كٶرسەتiپ وتىر دەپ تٷسiنەمiن.
سەپەن اڭساتوۆ,
ەڭبەك ارداگەرi, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسi.
