مەنIڭ تٷرلI تٷستەرIم
كەيiنگi كەزدە بەي-بەرەكەت, سۇرىقسىز تٷستەر كٶرەم. سۇرىقسىز عانا ەمەس, مەن-ماعناسىز, كٷلگٸن, كٷڭگٸرت. ەلدەبٸر بەكەتكە, مەكەنگە جەتە الماي جاتام. پويىزدان, بەلگٸلٸ-بەلگٸسٸز تاعى بٸر كٶلٸكتەردەن كەشٸگەم. جىلعالى سايدىڭ, كٶشەنٸڭ, جولدىڭ كٶز كٶرٸپ تۇرعان ارعى بەتٸنە ٶتۋگە قانشاما بٶگەسٸن تابىلادى. كٶبٸنە-كٶپ ەلدەبٸر جالاڭاش قابىرعاعا جاپسارلاس, قيعاش, تار باسپالداقپەن جٷرە الماي, كەيدە ورتان بەلٸنەن ٷزٸلگەن تۇسىنا تٸرەلٸپ, ابدىرايمىن. نەمەسە, بارار جولىمدا بٸرٸنە-بٸرٸ جالعاس, كٶرٸكسٸز, يەسٸز بٶلمە, دالان, دەلٸزدەردٸ اداقتاي كەلە, دەنەم سىيماس تار قۋىسپەن ٶتۋ كەرەك بولادى. داعدارىپ, توقىراپ تۇرام. اقىرى, قينالىپ بارىپ ويانعاندا, وسىنىڭ بەرٸ تٷس ەكەنٸن بٸلٸپ, قۋانباسام دا جەڭٸلەيٸپ قالام. سودان سوڭ ويلايمىن. بۇل نە پەلە. ەرينە, جايسىز ۇيقى, سىر بەرە باستاعان دەنساۋلىق. تەك سول عانا ەمەس. جەتە الماعان ماقسات, ورنىنا كەلمەگەن ارمان. ەڭ باستىسى – كٶرەشەگٸڭ ازايىپ, كٶكجيەگٸڭ شەكتەلگەنٸ. ولاي دەيتٸنٸم – بۇرىنعى تٷستەر مٷلدە باسقاشا قيىساتىن. كٷنٸ كەشەگە دەيٸن.
"بالىقشىنىڭ تٷسٸنە بالىق كٸرەدٸ" دەگەن. بٸزدٸڭ بالىق – جازۋ عوي. الاشاعىڭ دا, بەرەشەگٸڭ دە تاڭبالى قاعاز بەتٸندە. مەنٸڭ تٷسٸمە جازىلعان, يە جازىلماق الا قاعاز دا ەمەس, تٷپتەلگەن, جۇقالى, قالىڭدى كٸتاپ تا ەمەس, بالىق كٸرەتٸن. كەدٸمگٸ, سۋداعى بالىق. ٷلكەن دارييانىڭ قۇراقتى قاباعىندا وتىرام. نەمەسە جار جاعالاپ جٷرەم. تاڭىرقاپ تۇرام. سۋ ٸشٸ جىپىرلاي جٷزگەن بالىق. ٷلكەندٸ, كٸشٸلٸ ەمەس, تٷگەل ٸرٸ. بٸر قار, جارىم قۇلاش. سۇلۋ, سٷيرٸك. مەن سول بالىقتىڭ, مٷمكٸن بولسا, ەڭ تەۋٸرٸن ۇستاۋ ەرەكەتٸندە سيياقتىمىن. ۇستاپ تا جاتام. ۇستاماسام دا, تاماشالاپ قاراعاننىڭ ٶزٸ قىزىق. ۇيىقتاپ جاتسام دا بٸلەم. ويانعاندا انىق كٶزٸم جەتەدٸ. بۇل قاپتاعان بالىق – مەنٸڭ جازىلماق جاڭا شىعارمالارىم. قالاۋلى كٷنٸ شەتٸنەن قارماققا ٸلەم دە, كەدەگە جاراتام. سٶيتٸپ, تىم ٶنٸمدٸ بولماسا دا, ٸركٸلٸس, توقتاۋسىز كٷن كەشٸپ جاتقام. ول كەزدە جاس ەدٸم, وتىزعا جاڭا شىققان. اقىرى, قوعام دەيسٸز بە, زامان دەيسٸز بە – تٶبەدەن تاپاپ, تۇرمىس تاۋقىمەتٸ دەيسٸز بە, تٸرشٸلٸك قامى دەيسٸز بە – ٸشتەن پارشالاپ, تٶڭٸرەك تٷگەل تۇيىقتالىپ, تٶتەنشە, تىڭ جول تابا الماي, قالجاۋراپ تۇرعان الماعايىپ شاقتا, ٶنٸمدٸ ٸس, ۇتىمدى ەرەكەتسٸز سانسىراعان قالىپتا بٸر, ەكٸ, ٷش جىل ٶتكەندە… تاعى دا تٷسٸمە كٸردٸ. بالىق. سٸرە, ٷلكەن دارييانىڭ قوسالقى ارناسى, سورعىعان لاي بالشىق, تايىز شالشىقتا, كەمٸ جارىم قۇلاش, قانشاما بالىق, قۇيرىقتارى باتقان, باستارى شىققان, اۋىزدارى اشىلىپ, جەلبەزەكتەرٸ كٶتەرٸلٸپ, قابىرعالاسا, قاتار-قاتارىمەن جاتىر, تٷگەلدەي ٶلگەن, سٸرە, بۇزىلا باستاعان, قانداي دا ٸسكە جارامسىز. بۇل – مەنٸڭ ۋاقىتى ٶتكەن, وسى وپالاڭ ٷش جىل ٸشٸندە, ودان بۇرىنعى, تاعى دا جايسىز كٷندەردە جازىلماي قالعان تالايسىز شىعارمالارىم ەدٸ. قۇلازىپ ويانسام, تٷن ورتاسى, كٶزٸمدە جاس بار ەكەن. مەن عاپىل, قايىرىلماس ٸس دەپ قانا ەمەس, قاتەرلٸ بولاشاق ەسكەرتپەسٸ, بولۋى مٷمكٸن, بٸراق قايتكەندە دە بولماۋعا تيٸس تاعدىر تارابى, تەڭٸرٸمنٸڭ قامشىسى, پٸرٸمنٸڭ ەسكەرتپەسٸ رەتٸندە قابىل الدىم. دەرمەنٸم ازايسا دا, ارمانىم ٶلمەگەن. ٶتكەندەگٸ بار شارۋانى بۋىپ-تٷيٸپ, ەۋەلگٸ كەزەك, الماعايىپ بٸر كەزەڭ جەمٸسٸ رەتٸندە بايىپتاپ, كەلەشەكتەگٸ بار جۇمىستى باسقاشا قۇرۋعا بەكٸندٸم. ويلاندىق, تولعاندىق, اۋىر ەڭبەك استىندا, تىنىمسىز جازۋ ٷستٸندە عانا نەتيجە بەرمەك, زاماننان امالىمىزدى اسىرار, كٶكٸرەكتەگٸ مۇڭ مەن زاردى جارىققا جەتكٸزەر كٷرە جول سۇلباسى تانىلعان. تٷسٸمە قايتادان تازا سۋ, مول بالىقتى شالقار دارييا كٸردٸ. بار سالماقتى مويىنعا الىپ, ريياسىز نيەتتٸ عۇمىرلىق مۇراتقا جالعاستىرىپ, قايتادان قالامعا باس قويدىق. جاس ارۋاعىمىزدى جاڭادان تاپقانداي ەدٸك. ەلٸمنٸڭ ەجەلگٸ رۋحى قايتا تٸرٸلدٸ. ٶزگەشە سەرپٸن, تىڭ قۋات, سونى سارىندار قۇيىلدى. كٶپ ۇزاماي, تاعى بٸر مامىرلى, باراقات تٷس كەزٸندە تۇرقى ٶزٸمنەن دە ٷلكەن, تايداي تۋلاعان, ناھان بالىق ۇستادىم. بۇل كەزدە كٶپتەن كٶكەيدە تۇرعان ەڭگٸمە, حيكاياتتاردىڭ بٸرازىنىڭ باسى قايىرىلعان, باۋىرىمىز جازىلعان, شەرٸمٸز تارقاعان, ەندٸ, قانشاما جىلداردان بەرگٸ دايىندىق جۇمىستارىن بٸرجولا تيياناقتاپ, بەيگەلٸ بابىما كەلٸپ, الامان شابۋىلعا تٷسۋٸم قاجەت ەدٸ. ياعني, ٶمٸرلٸك مۇرات – "الاساپىراننىڭ" كٷنٸ تۋعان.
"الاساپىران" جازىلعان كەڭشٸلٸك, كەنٸشتٸ جيىرما جەتٸ اي ٸشٸندە… ٶڭٸمدە كٶز الدىمدا تۇرعان وراز-مۇحاممەد تە, ايشەشەك پەن دٸلشات تا, بوريس گودۋنوۆ پەن پەتر ۋرۋسوۆ تا تٷسٸمە كٸرگەن جوق. بۇلعاق پەن بٷلٸك, ازاپ پەن قازا دا ەلەس بەرمەدٸ. شالقار دالا, جاسىل ٶزەن, سەڭگٸر تاۋلار كٶردٸم. بٸردە, جۇمىس دەندەگەن شاقتا عوي دەيمٸن, جارتاستى, قۇزار شىڭ باسىندا تۇر ەكەم. جەتكەن بيٸگٸمە بالاپ, مەرەيٸم ٶستٸ.
الامان-اسىردىڭ تٷيٸندٸ تۇسىندا, ودان سوڭ, بار شارۋا مۇرات تاپقان كەزەڭدە تاعى بٸر عاجايىپ تٷستەر كەلدٸ. ول زاماندا ەرتەگٸلٸك مەكەن, قول جەتپەس, اياق باسپاس ۇجماق ۇيىق ەسەپتٸ ستامبۇلدا جٷرەم. كٷمبەزٸ كٷڭٸرەنگەن, مۇنارالارى كٶككە باققان عالامات مەشٸتتەر. بٸردەن تانىدىم. مىناۋ – قىر باسىندا وقشىرايعان – ايبارلى سٷلەيمەن-جەمي. اناۋ – مەن ەشبٸر كٸتاپتان سۋرەتٸن كٶرمەگەن تاعى بٸر ەڭسەلٸ عيباداتحانالار. كٶبٸنە اييا-سوفييانىڭ تٶڭٸرەگٸنەن تابىلام. بٸردە التى مۇنارالى سۇلتان-احمەت پەن اييا-سوفييا ارالىعىندا تۇر ەكەم. كەيٸن تالاي باردىق, مەن ول كەزدە ستامبۇلداعى ەڭ اتاقتى ەكٸ مەشٸت تىم جاقىن, يەكتەس تۇرعانىن, ارالىعىندا بٶگدە قۇرىلىس جوعىن بٸلمەۋشٸ ەدٸم. بٸراق تٷسٸمدە ەكٸ ورتاسىندا تۇرامىن. سول جاعىمدا – تاريحپەن بٸرگە جاساسقان, مىڭ جارىم جىلدىق, ايدىندى اييا-سوفييا, وڭ جاعىمدا – ەلەمدٸك ۇلى يمپەرييانىڭ بەس عاسىرلىق ۇيتقىسى بولعان سۇلتان-احمەت. ەڭ كەرەمەتٸ بۇل ەمەس. اييا-سوفييانىڭ سىرتقى قابىرعالارى قىزعىلتىم ەدٸ. ناعىز جوسا قىزىل. بۇل كەزدە مەن كٶپشٸلٸك جۇرتقا تەن, ەدەپكٸ تٷس-ەلەس – سۇرعىلت, كٷلگٸن بولاتىنىن, تٷرلٸ شىراي, ايشىق بوياۋلى تٷس – سيرەك كەزدەسەتٸنٸن وقىماعان, ەستٸمەگەن ەدٸم. بٸراق ايتايىن دەگەنٸم – باسقا. اييا-سوفييانىڭ قىزىل جوسالى سۋرەتٸن ەش جەردەن كٶرمەگەم. تٷركييا, ستامبۇل, ەجەلگٸ رۇمعا قاتىستى ەدەبيەتتەن, ەرينە, تالاي رەت ۇشىراتتىم, بٸراق ول رەسٸمنٸڭ بەرٸ – تٷستٸ ەمەس, باسپاحانانىڭ كەدٸمگٸ, قارٸپپەن استاس قارا بوياۋىمەن تاڭبالانعان. البومدىق, نەمەسە جاپسىرما, بوياۋلى سۋرەتتەر جوق, اتىمەن ۇشىراسپاعان. مەڭگٸلٸككە جالعاس اييا-سوفييانىڭ شىنىندا دا جوسا تٷستەس قىزعىلتىم ەكەنٸن جەر اياعى كەڭٸگەن تەۋەلسٸزدٸكتەن سوڭ, تٷركييا, ستامبۇلعا العاش بارعاندا كٶردٸم. كٶردٸم دە, ٶتكەندەگٸ تٷستەرٸمدٸ ويعا الىپ, مۇنشاما سەيكەستٸككە قايران قالعان ەدٸم. بايىپتاپ قاراسام, باياعى اسقار شىڭ, ودان سوڭعى كٷڭٸرەنگەن مەشٸتتەر دە مەنٸڭ جازۋىما, جان دٷنيەمە تٸكەلەي قاتىستى, بٷگٸننٸڭ سۋرەتٸ عانا ەمەس, بولاشاقتىڭ سۇلباسى ەكەن.
تاعى دا تٷستەر. ون, جيىرما, وتىز مەرتە قايتالانعان, وسى, جاڭا عاسىردا عانا توقتالعان. ازاپ, قاسٸرەت تاڭباسى. جۋساندى دالادا جاپىرلاي جىعىلعان ٶلٸكتەر. كەي تۇستا رەتسٸز ٷيٸلگەن, كەي تۇستا ٸركەسە-تٸركەسە شاشىلعان سانسىز مٷردە. كەيدە توزعان, مٷجٸلگەن ەسكٸ زيرات, ەلدەبٸر كٶنە قۇلپىتاستار ارالىعىندا قاتار-قاتار, اشىق-شاشىق قابٸرگە سيراعى شىعا, سالبىراي, بٸرٸنٸڭ ٷستٸنە بٸرٸ قۇلاعان, نەمەسە وڭدى-سولدى, رەپەتەيسٸز قالانعان جەنە قابٸر ارالىعىندا باستاسىپ, اياقتاسىپ, قيعاش, قىرىن, كٶلدەنەڭدەي جاتقان, قايتكەندە دە كٶمۋسٸز, جٷز سان مەيٸت. ساۋدىراعان قۋ سٷيەك ەمەس, بٷتٸن دەنە. جاراقات جوق, مايىپ, كەتٸك ەمەس, بارلىق مٷشەسٸ ورنىندا. تەك ارىعان, توزعان, زورلىق, عازاپ استىندا كٶز جۇمعان, دەرمەنسٸز, شاراسىز مەيٸتتەر. بۇل – مەنٸڭ بار جازۋىمدى تٷنەكتەن جارىققا الىپ شىققان, ٷنەمٸ كٶكەيٸمدە تۇراتىن, قاسٸرەت-قايعىسى مەنٸڭ قايران جۇرتىمنىڭ ٶر كەۋدەسٸن جەرمەن-جەكسەن قىلعان, قىساس, قازاسى عازيز باسىن بٸرجولا جالماي جازداعان 1932 جىلعى سۇمدىق اشارشىلىق – قازاقتى ٷلكەن حالىق قاتارىنان شىعارعان, كەلەشەك قۇلدىق زاماننىڭ ٸرگە تاسىن عانا ەمەس, تٶرت قابىرعاسى مەن تٶبەسٸن قوسا, بەرٸك ورناتقان, جٷز ەلۋ, ەكٸ جٷز جىلسىز, بەلكٸم, ەشقاشان وڭالماس زاعيپ, كەمشٸن جاعدايعا جەتكٸزگەن سوۆەتتٸك گەنوتسيد. ەگەر ۇلى دالانى بايىرعى جۇرتىنان بٸرجولا تازارتۋ ٷشٸن مۇقييات, ارنايى جوسپارلانعان وسىنداي عالامات اپات بولماسا, قازٸرگٸ قازاقستاننىڭ كەسٸمدٸ شەگٸن لىقا تولتىرىپ وتىرار ەدٸك, ۇلىسىڭ – ۇلاعاتتى, ەر-ازاماتىڭ – ەڭسەلٸ بولار ەدٸ, ٶزٸڭ دە مٷلدە باسقاشا كٷن كەشەر ەدٸڭ دەگەن وي... ٶزەكتٸ ٶرتەپ قانا قويمايدى, ٷمٸتسٸزدٸككە, تٷپسٸز قايعىعا جەتەلەيدٸ. دەسە دە, بولاشاقتان ەلدەنەندەي سەۋلە كٷتەسٸڭ, جەبٸرلەر مەن جالماۋىزدار جانىشتاعان, ساتقىندار مەن ساناسىزدار جەتەگٸندەگٸ سورلى جۇرتىڭا ٶتكەن تاريحىن ۇعىندىرىپ, باعزىداعى كٸسٸلٸگٸن تانىتۋعا تالاپ ەتەسٸڭ, ەڭ نەگٸزگٸسٸ – جازىقسىز عانا ەمەس, پاناسىز, دەرمەنسٸز كەيٸنگٸ ۇرپاعىڭا كٷش بەرگٸڭ كەلەدٸ. مەنٸڭ بار جازۋىم – سول بٸر, ورنى تولماس اپاتتان باستاۋ الدى دەيتٸنٸم – انىق اقيقات. ال كەڭ دالادا كٶمۋسٸز جۋساپ قالعان مىڭ سان ٶلٸك – ٶتكەن كٷننٸڭ بەينەلٸ بولسا دا ناقتى سۋرەتٸ ەكەن, مەنٸڭ كٶكٸرەگٸمە تۇنعان, ارىلماس قايعىنىڭ ايعاقتى بٸر كٶرٸنٸسٸ ەكەن.
بۇدان بەرٸدەگٸ, ٶز باسىمنان ٶتكەن ٶمٸرلٸك جاعداياتتاردىڭ دا ەرقيلى كەپتە قايتالاناتىنى بار. شىڭعىستاۋدىڭ كٷنگەي بەتٸ, باقاناس ٶزەنٸنٸڭ شاتقالعا تٷسەر قىساڭ تۇسىنداعى ەسكٸ-جۇرت. مەنٸڭ بابا مەكەن جەرٸم, سوڭعى ەكٸ عاسىردان استام ۇزاق ۋاقىت بويى بٸزدٸڭ ەۋلەتكە ۇيتقى بولعان, كەيٸنگٸ بەس اتام تابان اۋدارماي قونىستانعان قۇت مەكەن. قالىڭ توعايلى مٶلدٸر ٶزەنگە تٶنە بٸتكەن جارتاستى قاباق باسىندا تۇرعان باعزى قىستاۋ. اق قاشقان جىلى مەنٸڭ ٷلكەن ەكەم ماعاۋييا سالعىزعان, ٶز زامانىندا ەڭسەلٸ, ەدەمٸ, كەڭ كٶرٸنەتٸن, التى بٶلمە, قوسىمشا توشالا, ٷيشٸكتەرٸ, بەس جٷز قويلىق قوراسى بار ٸرگەلٸ قونىستىڭ ورتاڭعى ٷيٸندە مەن تۋىپپىن. ەس بٸلگەننەن, وقۋ بٸتٸرٸپ, الىس قالاعا كەتكەن, كەرەك دەسەڭٸز, وتاۋ تٸگٸپ, دەربەس شاڭىراق تٸككەنگە دەيٸنگٸ بار ٶمٸرٸم وسى ەسكٸ-جۇرت, كٶنە قىستاۋمەن تٸكەلەي بايلانىستى بولدى. سەبيلٸك, بالالىق شاق, قانشاما قىزىق, قۋانىش جەنە سونشاما قاسىرەت, قايعى – مەزكٷر ەسكٸ-جۇرت, كٶنە قىستاۋعا قاتىستى. قازٸر قۇلاعان, توزعان, توپىراق باسقان ٸرگەسٸ عانا جاتىر. وسى, قاڭىراعان, تٶمپەشٸك تۇلدىردى ەمەس, قاز-قالپىندا تۇرعان تٸرٸ قىستاۋدى كٶرەم تٷسٸمدە. شۇبالعان ۇزىن دەلٸزدٸڭ سىرتقى داربازاسى ەكٸ تاراپ – ٶزەن بەتتەن جەنە تاۋلى قىرات جاقتان شىعاتىن ەدٸ. قىسقى دەمالىستا, باسقاداي ەرتٷرلٸ جاعدايدا وقۋدان ورالعاندا – قارا جولعا جالعاس, دٶڭەس جاق, شىعىس قاقپا, ال ٶزەنگە, توعايعا شىعاردا – باتىس قاقپا. مەن تٷسٸمدە ٷنەمٸ كەلٸس بەت – وڭ جاق قاقپا الدىندا تۇرام. كٸرە الماي داعدارام. كٸرە قالسام, الاكٶلەڭكە, ۇزىن دەلٸزدە قارمالانىپ جٷرەم, ەسٸك تابىلمايدى, تابىلسا, بٸز تۇرعان ورتاڭعى ٷي ەمەس, كەمپەسكەمەن كولحوزعا ٶتكەننەن سوڭ, مەن كٶرگەندە وسى قىستاۋعا بٶلٸنگەن قويشى تۇراتىن ٷشٸنشٸ, شەتكٸ ٷي بولىپ شىعادى, ونىڭ ٶزٸ يەن. بٸردە بوساعاسىنا كٶگٸلدٸر جارىق تٶگٸلٸپ تۇرعان ورتاڭعى ەسٸكتەن كٸرگەنٸم بار. قازٸر ەجەمدٸ كٶرەم دەپ قۋانام. بٸراق ٷي قاڭىراپ تۇر ەكەن. ەشكٸم دە, ەشتەڭە دە جوق. ەجەم جوق. سول كەزدە عانا, مەنٸ تەربيەلەپ, ەلپەشتەپ ٶسٸرگەن عازيز ەجەمنٸڭ قايعىدا, قاپادا ٶلگەنٸ, ودان بەرٸدە... تالاي زامان ٶتكەنٸ ەسٸمە تٷستٸ. ەجەمنەن جاڭا عانا ايرىلعانداي, مۇڭدانىپ وياندىم. ارادا قىرىق جىل ٶتكەن, مەن ەلۋدٸڭ ٷستٸنە شىققام, ٶزٸم – اتا, بەيبٸشەم – ەجە بولعان, سوندا دا كٶكٸرەگٸم قارس ايرىلدى, قايتادان ۇيىقتاي المادىم, تاڭ اتقاندا تالىعىپ, ەرەڭ كٶز ٸلٸپپٸن.
كٶنە قىستاۋدى بۇدان سوڭ دا ەلدەنەشە رەت تٷسٸمدە كٶردٸم. كەيدە ەۋەلگٸدەي, دەلٸزدە جٷرەم, باسقا بٸر بٶلمەلەرگە كٸرەم; كٶبٸنە سىرتتان قارايمىن, قابىرعالارى مٷجٸلگەن, تٶبەسٸ توزعان, تەرەزەلەرٸ ٷڭٸرەيٸپ تۇر. ەكٸ-ٷش رەت وپىرىلا كەڭەيگەن, توپىراعى سۋسىعان تەرەزەدەن تٷسكەنٸم بار. ەدەتتەگٸدەي, ەجەمدٸ ٸزدەدٸم. جوق. سول كەزدە عانا ەسٸمە تٷسەدٸ. ەجەم ٶلٸپ قالعان... تاعى دا جٷرەگٸم ٶرتەنٸپ, ٶزەگٸم سۋيدى. سول سەتٸندە ويانىپ, بٷگٸنگٸ كٷن, قازٸرگٸ كەبٸمە ورالام... مٸنە, وسىنداي قايتالاق, جالعامالى تٷس. جاي عانا تٷس ەمەس, وزعان ٶمٸر سۋرەتٸ. بالالىق شاققا قييالدا ەمەس, بولمىستا تاعى بٸر ورالۋ, ٶتكەندٸ جوقتاۋ. قۋانىش, قىزىعىڭ – جەلگە ۇشقان, قيماس ساعىنىشپەن استاس قاسىرەت-قايعىڭ كٶكٸرەكتە تۇنعان, تارقاماي, سول قالپىندا, ەلٸ تۇر ەكەن. كٷندەلٸكتٸ ەسكە الماساڭ دا, وقتىن-وقتىن, سانانىڭ تەرەڭ تٷكپٸرٸنەن كٶتەرٸلٸپ, تٷس رەتٸندە ورالعانى. اقىرى, ارىلماس مۇڭ تۇڭعيىققا باتتى. الپىس جاسقا تولعان قوشامەتتٸ, مەرەيلٸ جىلى اتا قىستاۋدىڭ ورنى تۇرعان ەسكٸ-جۇرتتى, ەجەلدەن مەنشٸكتٸ ٶزەن, توعاي, ٶلكە, اڭعارىمەن قوسا, تٷگەل ٶز اتىما كٶشٸردٸم. ەجەمنٸڭ باسىنا ىقشام, كٶرٸكتٸ, جەكە, بابالارىم مەن ٷلكەن ەجەلەرٸمنٸڭ باسىنا اۋماقتى, ايدىندى اقشاڭقان زيراتتار تۇرعىزدىم. ٶتكەندەگٸ بارلىق كٶلەڭكە عايىپقا اينالدى, ساعىنىش سىزداتقان مۇڭدى تٷستەر دە جوعالدى. تٸلەنسەم دە قايتىپ كٶرە الماسپىن دەيمٸن. قايتالاپ كٶرسەم دە باسقاشا بولماق.
بابا جۇرت, كٶنە قىستاۋ تٶڭٸرەگٸندەگٸ ەستەلٸك-ارمان تٷستەر – ناقتى ٶز باسىما قاتىستى جاعداياتتان تۋىنداعان. قالاي اۋدارسا دا, مەن-ماعناسى, شىعۋ تەگٸ انىق. مەن ٷشٸن دەل سونداي ايقىن, بٸراق ٶزٸمنەن ەمەس, ٶتكەننەن باستاۋ الاتىن, مۇڭعا ەمەس, سىرعا جەتەلەيتٸن, ساعىنىشقا تولى بولسا دا, سالدارلى, سالاۋاتتى, كٶتەرٸڭكٸ, اسقاق بٸر تٷستەر دە كٶرۋٸم كەرەك قوي. بار تٸرشٸلٸگٸم, ٷيقىداعى تٷسٸمە دەيٸن قالامعا قاتىستى دەپ تانىساق, سول قالامنىڭ ۇشىنان ٶندٸپ, ٶرٸستەمەك جازۋعا كٷش, قۋات بەرەتٸن. ياعني, ٶتكەن ەرلٸك زامان, بابالارىمنىڭ نەشە مىڭ جىلدىق داڭقتى تاريحى. بولاشاق ۇرپاق, ەركٸن ەلدٸك جولىنداعى قييان-كەسكٸ ۇرىستار. ٷستەم مەرەي, سەن مەن سالتانات... ەشقاشان ەلەس بەرٸپ, تٷسٸمە كٸرگەن ەمەس. ٶيتكەنٸ... بار سۋرەتٸ ٶزٸممەن قوسا جارالعان, قاز-قالپىندا جادىمدا. تٸرٸ, ناقتى, شىنايى, تابيعي كەسكٸن-رەڭٸمەن كٶز الدىمدا تۇر. كٶزدەگٸ كٶرٸنٸس, كٶڭٸلدەگٸ كەيٸپ, ساناداعى بايلام – تانىممەن عانا ەمەس, تابيعاتپەن, تۋما تٷيسٸكپەن بٸرگە قالىپتاسقان وي مەن سۋرەتتٸ – بايانسىز ەلەس ەمەس, بٸر سەتتٸك, بٸر تٷندٸك ەستەلٸك ەمەس, ەشقاشان ٶشپەس, توزباس, جاندى ھەم جاراقتى, ٶمٸرشەڭ ەرٸ ٶسكەلەڭ, مەڭگٸلٸك تاڭباعا تٷسٸردٸم. بەرٸ بولماسا دا بٸرازىن. ۋاقىت جەتكەن, شاما كەلگەن مٷمكٸندٸك قادارىمشا. ٶزٸم ٷشٸن عانا ەمەس, بٷگٸنگٸ ۇرپاعىم, كەلەشەك ەۋلەت, زەۋزاتىم ٷشٸن. مەنٸ دٷنيەگە كەلتٸرگەن قايران حالقىممەن بٸرگە جاساسىن دەپ. ەڭسەسٸن كٶتەرسٸن, ەلدٸگٸنە سٷيەنٸش تاپسىن دەپ. تٷس كٶرٸپ قاجەتٸ جوق ەدٸ. ايتتىم, ٶزٸڭمەن, ياعني تۋعان جۇرتىڭمەن بٸرگە قالىپتانعان ناقتى بولمىس.
ەلبەتتە, ٶزٸڭنەن بۇرىن ٶتكەن ەلدەبٸر كٷندەردٸڭ دە تٷسكە ورالاتىنى بار. بايتاق شەجٸرە, ٷلكەن تاۋاريح ەمەس, تاعى دا جەكە باسىما, بٷگٸنگٸ ماعان تٸكەلەي جالعاس ٶز اتالارىما قاتىستى, ياعني دارالىق سىپاتتاعى ٷزٸك-ٷزٸك سۋرەتتەر. سونىڭ بٸرٸ. ەڭ ەسكٸسٸ بولماسا دا, كٶرنەكتٸسٸ. جەنە ەرەكشەسٸ.
بيٸك, قارلى تاۋدىڭ ۇزىن قاراعايلى, جاسىل شىرشالى, وڭاشا, قيىن شاتقالى. سالقىن كٷز, اعاش باسىن تەربەگەن ىزعىرىق جەل. اسپان تٷنەرٸڭكٸ, قاراكٶك, الاباجاق بۇلتتار تىم تٶمەن ٷيٸرٸلگەن. قاھارلى قىس كەلە جاتىر. مەن ەلدەن كەتكەم, جالعىز ٶزٸم, قاسىمدا سۇلۋ, جاس كەلٸنشەگٸم بار, اياعى اۋىر, كٷنٸ تاقاۋ ەكەن دەيمٸن, قىستان امان شىعۋ قامىندا, بالاڭ, كەلتە قاراعايدان تٸگٸلگەن يتارقا ٷستٸنە قالىڭ, جاسىل جاپىراقتى شىرشا بۇتاقتارىن مولىنان, قاباتتاستىرا جاۋىپ, باسپانا كٷركە جاساپ جاتىرمىن. جٷرەگٸم كٷپتٸ, بٸراق ٷرەي, قورقىنىش جوق, كٶڭٸلٸم ورنىقتى, قايراتىم قابىنداپ تۇرعانداي... سونداي ەرەكشە تٷس.
ەلبەتتە, جورىعام جوق, تاپ باسىپ, بٸردەن شەشتٸم. مەن دەگەنٸم – دەل ٶزٸم ەمەس, بۇدان مىڭ جىل بۇرىن جاساعان ەرجٷرەك بابالارىمنىڭ بٸرٸ. ەلدە ەل توزعان, جاۋگەرشٸلٸك زامان, ەلدە جۇرت اماندا سٷيگەن قىزىن الىپ قاشىپ, ۋاقىتشا بوي تاسالاعان, قايتكەندە دە اتالمىش سۋرەتتٸڭ ٶتكەن ٶمٸردە, قاز-قالپىندا بولۋى انىق. ەلدەن جىراقتاعى ەكٸ جاس – مەنٸڭ العان بەتٸنەن قايتپاس, جانكەشتٸ بابام, اق, ادال, شەشٸمتال ەجەم ەلدە التاي, ەلدە قانعاي, مٷمكٸن كەنتەي – بۇرقان-قالدۇننىڭ قييان شاتقالىندا, الماعايىپ زامان, ايازدى كٷن, بوراندى تٷندە جارىق دٷنيەگە ۇمتىلعان سەبيٸن, ول دە مەنٸڭ كەلەسٸ بٸر اتام, سەتٸمەن تۋعىزىپ الدى, قىلىشىن بٸلەگەن قىستان امان شىقتى, كەلەر جازدا, نەمەسە تاعى بٸرەر قىستان سوڭ, ەيتەۋٸر كٶپ ۇزاماي, ٷيٸرٸنە قوسىلدى, ۇرپاعىن ۇرپاققا جالعاپ, بٷگٸنگٸ ماعان جەتٸپ, كەيٸنگٸ بالالارىما ٶتتٸ. سٸرە, قان مايدان ەمەس, قازالى ۇرىستار ەمەس, سىرتتاي بەيبٸت كٶرٸنگەن, قاۋٸبٸ مەن قاتەرٸ ەسەلٸ سول بٸر شىرعالاڭ – تٸلسٸز, دٷلەي تابيعات شەڭگەلٸندەگٸ ٶزگەشە احۋال – بٸزدٸڭ ەۋلەتتٸڭ عۇمىر شەجٸرەسٸندەگٸ, تٸزبەكتٸ جالعاستىق ٷزٸلە جازداعان, ەڭ بٸر قيىن ەرٸ شەشۋشٸ وقيعا بولسا كەرەك, مىڭ جىل, بەلكٸم, مىڭ جارىم, ەكٸ مىڭ جىل مۇعدارىندا, وتىز-قىرىق اتا, ەلۋ, جەتپٸس اتا بويى, ۇرپاقتان ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ٶتٸپ, اقىرى ماعان – تٷسٸمدە بولسا دا, ناقتى سۋرەتٸمەن كٶرٸنٸس بەرٸپتٸ.
بۇدان كەيٸنٸرەكتەگٸ, ول دا ەسكٸ, بەرٸسٸ سەگٸز, توعىز عاسىر بۇرىنعى تاعى بٸر وقشاۋ سۋرەت, بٸر ەمەس, تٸركەس, جالعاس ەلدەنەشە كٶرٸنٸس, ٷزدٸكسٸز قايتالانىپ, تٷسٸمنەن شىقپايتىن ەدٸ. قارسىز, اعاش, بۇتا, ٶسٸمدٸكسٸز, جالاڭاش قىزىل تاۋلاردىڭ اراسىندا جٷرەم. يە, تٶڭٸرەك تٷگەل جاتاعان قىزىل تٶبە, مٸنگەسە, ٸرگەلەسە جازىلعان قىزىل قىرقالار, ال مەنٸڭ قايتا-قايتا, قاز-قالپىندا تٷسٸمە ەنەتٸنٸ – وڭ قاناتى قوجىر جارتاستى, سول قاناتى تٷيەتايلى, تٶبەسٸ شوقىسىز, دەڭگەيلەس, ۇزىنىنان سوزىلعان, بٸرشاما بيٸك قىزىل تاۋ; ماعان كٶرٸنٸس بەرەتٸن الدىڭعى ەتەگٸ جازاڭ. وسى بەدەرسٸز قىزىل جازاڭدا, قىزىل تاۋدان بٸرەر شاقىرىم عانا قاشىقتا, قابىرعالاسا, سولدان وڭعا قاراي كەتٸپ بارا جاتام. بٸردە – قاسىمدا, سٸرە, اتام تەرٸزدٸ, ٷلكەن كٸسٸ بار, ەكەۋٸمٸز ەكٸ تٷيەگە مٸنگەن ەكەنبٸز, قىزىل تاۋعا تاماشالاي قاراپ, اياڭداي جەلٸپ, قالاي ٶتكەنٸمٸز تۋرا ٶڭٸمدەگٸدەي. ەندٸ بٸردە جالعىز ٶزٸم, سٸرە, اتتىمىن. تاعى بٸردە ەكٸ كٸسٸمٸز. ماناعى جاعداي. توقتاپ قاراپ تۇرعانىم جەنە بار. ەر كەزدە, وسىلايشا, بەس-التى, بەلكٸم, ەلدەنەشە رەت جۇمباقتى قىزىل تاۋدى جاناسالاپ, اتتى, تٷيەلٸ, سالت جٷرگەنٸم ەسٸمدە. تەك بٸر-اق باعىتتا – سولدان وڭعا قاراي جەنە ەۋەلگٸدەن الىس تا, جاقىن دا ەمەس. اقىرى تاۋ باسىنا دا شىعىپپىن. جاياۋ, جالعىز ٶزٸم. كٸرٸس – تٷيتايلى بەت – ەكٸ ايىر, سايلاۋىت ەكەن. ەركٸن ٶرمەلەپ, بيٸككە جەتتٸم. ٶكپەك ەمەس, سامالدى, قاتقىل جەل. تىم تەگٸس ەمەس, قۇلامالى قىر ارقانى بويلاپ, وڭ جاق باسى – ەڭسەلٸرەك تۇسىنا دەيٸن باردىم. تاعى بٸردە, قالاي شىققانىم جادىمدا جوق, قىزىل تاۋدىڭ ۇشار ٷستٸندە جٷر ەكەم. كەلەسٸدە سول جاق قاباعىندا وتىرمىن. كٷنگەي بەت تەرٸزدٸ. تاۋدى تٶڭٸرەكتەپ جٷرسەم دە, باسىنا شىقسام دا, كٶكجيەكتٸ, بٶتەن بٸر قىردى كٶرمەپپٸن جەنە بويىمدى نە قۋانىش, نە قاتەر, ەشقانداي سەزٸم قۇرساماعان ەكەن. قيماس ساعىنىش قانا بار سيياقتى. ٶڭٸمدە قانشا ويلانسام دا, ٶزگەشە ەشتەڭە تاپپادىم. بٸراق بال اشپاي-اق بەرٸن تٷسٸنگەن ەدٸم. مەنٸڭ ەلدەبٸر اتالارىم, از با, كٶپ پە, سٸرە, بٸرتالاي زامان بەيبٸت كٷن, بەرەكەلٸ تٸرشٸلٸك كەشكەن, ۇرپاق ٶسٸرگەن, شارۋا باققان ٶزگەشە قۇت مەكەن بولسا كەرەك. ەيتكەنمەن... تاۋ نەگە قىزىل? ارقادا, ونىڭ ٸشٸندە مەن تۋعان شىڭعىستىڭ سىرتىندا قىزىل-كٷرەڭ بەتكەيلەر ۇشىراسادى, قىزعىلتىم, قوشقىل رەڭدٸ, جەكە-دارا تٶبەشٸكتەر دە بار, بٸراق باسىنان ەتەگٸنە دەيٸن, ايماق, تٶڭٸرەگٸمەن قىپ-قىزىل, تاس, توپىراعى تٷگەل بٸر تٷستٸ, جٷلگەلٸ تاۋلار بولۋى مٷمكٸن بە? مٷمكٸن ەكەن. بٸردە, كەزدەيسوق البومنان, ەلدە جۋرنال جاپسىرماسىنان قىزىل تاۋلارعا ۇشىراستىم. بٷگٸنگٸ موڭعول سۋرەتشٸسٸنٸڭ تۋماسى. قاتار-قاتار, ەرەكشە بٸتٸمدٸ شوقىلار. مەن كٶرگەندەي جوسا قىزىل, قان-قىزىل ەمەس, قىزىلىنان كٷرەڭٸ باسىم, ٶزگە, كٷلگٸن, كٶگٸلدٸر بوياۋلار دا ارالاسقان, ەكشەۋدەن ٶتكەن, قولدان سالىنعان كٶركەم سۋرەتتەر. ەلبەتتە, كەدٸمگٸ, دەرەكتٸ فوتو ەمەس, بٸراق نەگٸزٸ دٷنيەدە بار ناتۋرادان الىندى عوي. دەسە دە تٷيتكٸلدە قالدىم. كٶپ ۇزاماي ارعى بەت – موڭعول ۇلىسىنان كەلگەن, تانىمال عالىم, ەسكٸلٸككە بەيٸم بٸر باۋىرىمنان سۇراپ ەدٸم. يە, دەدٸ, قىپ-قىزىل تاۋلار بار, بەتكەيٸ عانا ەمەس, تٷگەل تۇرقىمەن, كەيدە ٸركەسٸپ-تٸركەسٸپ جاتادى. ەندٸ بەرٸ دە ايقىن بولدى. قايتا-قايتا تٷسٸمە كٸرٸپ, جٷرەگٸمدٸ سىزداتا اڭساتقان قىزىل تاۋلار – مەنٸڭ بابا جۇرتىمنىڭ ناقتى بٸر ايعاعى ەكەن. دالالىق ەۋەلگٸ ٶركەنيەت پەن ەڭ كٶنە تاۋاريح ۇيتقىسى, كٶشپەندٸ قاۋىمنىڭ نەشە مىڭ جىلدىق قۇتتى, داڭقتى مەكەنٸ – مەنٸڭ جاي عانا تۋىس, قانداس ەمەس, تٸكەلەي اسىل سٷيەگٸم – ٶركەۋدە, جاۋىنگەر اتالارىم شىعىس دەشتٸدەگٸ تٷرٸك-قىپشاق جۇرتىن سارتاۋىل باسقىنشىلىعىنان قۇتقارۋ, ودان ارىداعى باۋىرلاس, بىتىراڭقى قاۋىمدى ۇيىستىرۋ, نەتيجەسٸندە قۋاتتى, بٸرتۇتاس ۇلى مەملەكەت ورناتۋ ماقساتىندا, شاپاق نۇردان جارالعان سايىپقىران شىڭعىس حاننىڭ التىن تۋىنىڭ استىندا, بەرٸك جۇمىلىپ, تٷپ كٶتەرٸلە اتتانعان دٷبٸرلٸ جورىققا دەيٸن, بۇدان سەگٸز جٷز جىل بۇرىن, ودان ارعى جەنە مىڭ, ەكٸ مىڭ جىل بويى, ەلميساقتان بەرٸ ۇيىقتى مەكەن ەتكەن, وردا تٸككەن تٷپكٸ جۇرت – ەجەلگٸ قونىستىڭ بٸردەن اڭدالار, تاڭبالى كٶرٸنٸسٸ بولىپ شىقتى. باسقاداي ەلەس بەرسە, كٷمەنسٸز, قۇلاي تانىماس ەدٸم.
تٷپ تامىر – ەجەلگٸ عۇن, وعان جالعاس كٶنە تٷرٸك ۇلىستارىنىڭ قۇتتى ۇياسى بابا جۇرت, ارادا ەكٸ, ەكٸ جارىم مىڭ جىل ٶتكەننەن سوڭ مۇنداعى مەنٸڭ تٷسٸمە كٸرسە – ايان با, ەستەلٸك پە, القاۋ, باتا ما – قايتكەندە دە عاجايىپ قۇبىلىس. ەۋەلگٸ تٷستەن سوڭ قانشاما زامان – جيىرما-وتىز, كەيٸنگٸ تانىمنان سوڭ سونشاما ۇزاق كٶرٸنگەن بەس-ون جىلدان سوڭ, جاڭا دەۋٸر, جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قىزىل تاۋلاردى ٶڭٸمدە, ٶز كٶزٸممەن كٶردٸم. بايىرعى تٷرٸك جۇرتىنىڭ بٷگٸنگٸ موڭعولييا يەلٸگٸندە قالعان بەرگٸ بەتٸ – التايدىڭ شەتكٸ قاباعىنان, ارعى بەت – كەرٶلەڭنٸڭ ساعاسىنا دەيٸنگٸ ۇلان-بايتاق كەڭٸستٸكتٸ يرەك سىزىپ, وڭعا, سولعا ويقاستاپ, جەر بەتٸمەن جٷرٸپ ٶتكەن سالقار جول ٷستٸندە كٶز سۇقتانار قانشاما قىزىل تاۋ ۇشىراسقان. سۇلۋ عانا ەمەس, سۇستى. بٸراق تٷسٸمدە تانىعان تاۋ سول قالپىندا كٶرٸنبەدٸ. تەك تٷستٸكپەن بارىپ, تەرٸستٸكپەن قايتقان ورامدا, كەرەي-قازاق پەن دٷربٸت-قالماق شەكاراسى, اششى-كٶلدٸڭ ارعى پۇشپاعىندا كەسە-كٶلدەنەڭ تۇرعان تاعى بٸر تاۋ تىم ۇقساس كٶرٸنگەن ەدٸ. بٸراق بٸز جاقىنداپ كەلە جاتقان شىعىس بەتكەيٸ ويپاڭ جازىق ەمەس, دٶڭەس قىرات بٸتٸمدٸ. جەنە جالاڭاش, قىزىل توپىراقتان ادا, بوز جۋساندى سۇرعىلت. سوندا دا ەرەكشە ىستىق كٶرٸنگەن قىزىل تاۋدىڭ جوعارعى, وڭ جاق تۇمسىعىنان اينالىپ ٶتٸپ, الدىمىزدان ايقارا اشىلعان كٶلگە – بەرگٸ قاباقتا – بىتىراي قونعان, جاپىرايعان, شاعىن-شاعىن موڭعول كيٸز ٷيلەرٸ, ارعى بەتتە – جاپىرلاي تٸگٸلگەن, ەڭسەسٸ بيٸك, اقشاڭقان قازاق كيٸز ٷيلەرٸ تٸزٸلگەن ويپاڭعا شىققان سوڭ, ەكٸنشٸ, تەرٸستٸك تۇسىنان تاعى بٸر ٷڭٸلە قاراعاندا كٶڭٸلدەگٸ سۋرەتتەن مٷلدە الىستاپ كەتتٸ. بٸراق اششى-كٶلدٸ جاناپ ٶتٸپ, ەكٸ اۋىلدىڭ دا شەگٸنەن ۇزاپ, الىسىراق بەلەستەن كٶز سالعاندا, بٸز ٶتكەن تارابىنا قاراما-قايشى, قىرىنداي تارتىلعان تٷستٸك بەتٸ – قييالداعى سۋرەتكە تاعى دا جاقىنداي تٷسكەندەي كٶرٸندٸ. بۇل – الدامشى ٷمٸت ەدٸ. مەنٸڭ بابالارىم تٶڭٸرەكتەي قونىستانعان قىزىل تاۋدى كٶلدەنەڭٸنەن ەمەس, ۇزىنىنان كٶردٸم عوي. دەمەك, باسقا جەردەگٸ باسقا تاۋ.
بابا جۇرتقا بۇدان سوڭ دا جول اينالىپ تٷسەر. ەيتسە دە, كٶكٸرەگٸمە اقيقات, ناقتى سۋرەتٸ قوناقتاعان قىزىل تاۋدى كٶرەر-كٶرمەسٸم نەعايبىل. بٸراق ۋاقا ەمەس. باسقا تاۋلاردى, ٸرگەلەس, تۋىستاس ايماق – قانشاما اتامنىڭ نەشە مىڭ جىلدىق مٷبەراك سٷيەگٸ تىنىستاعان, ەۋەلگٸ ايبىندى ۇلىسىمىز ٸرگە تەپكەن, كەيٸنگٸ ەۋلەتكە كٷش-قۋات بەرگەن وردالى قونىسىمدى تابيعي قالپىندا تانىپ-بٸلگەندەي بولدىم. بەرٸدەگٸ شىڭعىس حان, ارىداعى ەستەمي, ەلتەرٸس, ارالىقتاعى بٸلگە-قاعان, كٷل-تەگٸن, مەنٸڭ ٶزٸمنٸڭ, اتاۋلى تاڭباسى ساقتالماسا دا, زامان تاريحىن قالىپتاعان مىڭ سان بابامنىڭ تابانى تيگەن توپىراعىن باستىم, سولار كٶزٸمەن كٶرگەن ٶزەن-سۋدى, باۋىرىنا قونىستانعان زاڭعار تاۋ, ەركٸن جايلاعان جاسىل جازىقتى تاماشالادىم. تورىعا تۇرىپ سٷيٸندٸم, تولقىنا تۇرىپ مەرەيٸم ٶستٸ. ٶزٸمنٸڭ ٶتكەنٸمدٸ قايىرا تانىعانداي ەدٸم. ەڭ ماڭىزدىسى بولماسا دا, مەن, ماعناسى بار, وتىز-قىرىق جىل بويى, ون, جيىرما, وتىز مەرتە تٷسٸمە كٸرگەن, ٷنەمٸ كٶكەيدە تۇرعان, سانامنىڭ تەرەڭ بٸر تٷكپٸرٸنە ورنىققان قىزىل تاۋلار جۇمباعى شەشٸلدٸ.
بٸراق بارلىق جۇمباق ەمەس. سونىڭ ەڭ وڭايى ەرٸ ەڭ كٷردەلٸسٸ – مەن كٸممٸن, قايدان كەلدٸم دەگەن, تىم جۇپىنى جەنە تارقاماس شىتىرمان ساۋال. بۇدان دا قيىنى – مەنٸڭ ٶزٸمنٸڭ ۇرپاعىم كٸم بولادى, قايدا بارادى دەگەن كٷپتٸ, دٷدەمال سۇراق. ەرتەڭٸڭ نە بولماق, ەلٸڭدٸ نە كٷتٸپ تۇر? وسىدان قىرىق جىل بۇرىن تاقاۋداعى جەتپٸس جىلدان سوڭ تەۋەلسٸزدٸك كەلەدٸ, جۇرتىمىز دەربەستٸككە جەتٸپ, قايتادان ەجەلگٸ ۇلىس تۋىن كٶتەرەدٸ دەپ سەنەتٸن ەدٸڭ. جەتپٸس ەمەس, جيىرما بەس جىلدا وتارلىق كەپتەن قۇتىلعانداي كٶرٸندٸك. ەندٸ... تاعى بٸر جەتپٸس تۇرىپتى, ەۋەلگٸ جەتپٸستٸڭ اقىرى, تاقاۋداعى وتىز جىلدان سوڭ جۇقاناسى قالا ما? جەرٸڭ تالاپاي تالاۋعا تٷسٸپ, بار بايلىعىڭ جاتقا كٶشٸپ, جۇرتىڭ وسىنشاما ازىپ-توزعاندا... ەندٸگٸ بالانىڭ كٶرەشەگٸ نە بولماق? مىڭ, ەكٸ مىڭ جىل ەمەس, سەگٸز جٷز جىل ەمەس, ەندٸ سەكسەن, جٷز جىلدان سوڭعى ەۋلەتٸڭ ەڭ بەيكٷنە, بەيبٸت تٷسٸنٸڭ ٶزٸندە سەنٸ كٶرە الا ما? مٸنە, قاسىرەتتٸڭ ەڭ ٷلكەنٸ.
ال بٸز... مىنا مەن... جاسارىمىزدى جاسادىق, كٶرەشەگٸمٸزدٸ كٶردٸك, قالاي ايتساڭىز دا, زامانىمىز وزدى. ٶتكەن ٶمٸر – قۋانىش, مەرەيٸ عانا ەمەس, قايعى-زار, قيىندىق-زوبالاڭىمەن قوسا كٶرگەن تٷسكە اينالعان.
كەيدە ويلايمىن. مٷمكٸن مىنا مەن – مۇحتار ماعاۋين دەگەن كٸسٸ – مٷلدە جوق شىعارمىن – دٷنيەگە كەلمەگەم, جەر باسىپ جٷرمەگەم. مەن – عۇمىر ەمەس, تٸرشٸلٸك ەمەس, تٷسپٸن. باعزى بٸر زاماندا, بۇدان بەس, ون, جيىرما عاسىر بۇرىن جاساپ ٶتكەن, كەۋدەسٸ كٶتەرٸڭكٸ, مەرەيٸ ٷستەم بولعان, ەركٸن عۇمىر كەشٸپ, بار مۇراتىنا جەتكەن ەلدەبٸر بابامنىڭ جويقىن جورىقتان سوڭ ۇزاعىنان ۇيىقتاپ كەتكەن ەلدەنەندەي سەتٸندە كٶرگەن تٷسٸ شىعارمىن دەپ.
يە. مەن – تٷسپٸن. بٷگٸن تٷس بولماسام, ەرتەڭ, اقىر تٷبٸ تٷسكە اينالارىم انىق. مەنٸڭ قازٸرگٸ اتى-جٶنٸم – شارتتى بەلگٸ. ارتىڭدا قالدىرام دەگەن بار ٸسٸڭ – ٶزٸڭدٸكٸ ەمەس. اتىڭ دا ٶشەدٸ, ەڭبەگٸڭ دە ۇمىتىلادى. ٶشپەسە دە, ۇمىتىلماسا دا – كٷمەنسٸز, ٶزٸڭ ەمەسسٸڭ. سەن نەبەرٸ قۋراعان سٷيەكسٸڭ. مىڭ جاساساڭ – بولاشاق ۇرپاعىڭمەن عانا. ەيتپەسە, مەڭگٸلٸك تٷنەككە باتقانىڭ. زاماننان زامان وزعاندا, پەلەن عاسىر, نەشە جٷز, ەلدەنەشە مىڭ جىلدان سوڭ, اتا جۇرتتا, شىن ەركٸندٸكتە كٷن كەشٸپ جاتقان جاڭا بٸر ەۋلەت, تىڭ تۇياعىمنىڭ تٷسٸنە كٸرەم, ياعني ەشقاشان ٶلمەيمٸن, ۇرپاقتان ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ٶتٸپ, قانشا مەرتە, بەلكٸم, مەڭگٸگە قايتا تٸرٸلۋگە مٷمكٸندٸگٸم بار دەگەن جٸپتٸك سەۋلە عانا كٶڭٸلگە مەدەۋ.
2007,
پراگا.
مۇحتار ماعاۋين
