مەيرامگٷل قايرامباەۆا: فيەلسترۋپ تٷسٸرگەن فوتوسۋرەت

مەيرامگٷل قايرامباەۆا: فيەلسترۋپ تٷسٸرگەن فوتوسۋرەت

كٶپ ۋاقىت بويى شەكەرٸم قۇدايبەردٸۇلىنىڭ ناقتى بەينەسٸن كٶرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تەك بٸر فوتوسۋرەتٸ عانا بەلگٸلٸ بولىپ كەلدٸ. ول 1912 جىلى سەمەي قالاسىنداعى فوتو تٷسٸرەتٸن ارنايى سالوندا تٷسٸرٸلگەن پورترەتتٸك فوتوسۋرەت ەدٸ. ول فوتوسۋرەتتٸ نكۆد تەركٸلەگەن كٶپتەگەن قولجازبالار مەن كٸتاپتاردى جاعىپ جاتقان كەزدە تاۋىپ الىپ, باسىن قاتەرگە تٸگٸپ, قاجىنىڭ بەينەسٸن ساقتاپ قالعان شەۋكەن (شىن اتى ورازعالي) ەبدۋەليۇلى ۇلى تۋرالى ٶتە كٶپ جازىلعان ەدٸ. كەيٸننەن م.ەۋەزوۆتٸڭ ٷيٸندە شەۋكەن احات شەكەرٸمۇلىنا تابىستاپ, اقىننىڭ ۇلى قايتىس بولعاننان كەيٸن بۇل فوتو احات شەكەرٸمۇلىنىڭ اباي مۋزەيٸنە قابىلدانعان كوللەكتسيياسىمەن بٸرگە ۇلى اقىن مۋزەيٸنٸڭ قورىندا ساقتالىپ كەلەدٸ. سوڭعى ون جىل شاماسىندا اقىننىڭ تاعى دا ەكٸ فوتوسۋرەتٸ تابىلىپ, قازٸرگٸ كٷنٸ ولار اقىن تۋرالى قۇندى دەرەككٶزٸ بولىپ كٶپتٸڭ نازارىندا جٷرگەن فوتوسۋرەتتەر ەكەندٸگٸ مەلٸم. ابايدىڭ مەملەكەتتٸك قورىق-مۋزەيٸ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جٷيەلٸ ٸزدەنٸستەرٸنٸڭ نەتيجەسٸندە 2014 جىلى مەسكەۋ قالاسىنداعى رەسەي عىلىم اكادەميياسىنىڭ ن.ن.ميكلۋحو-ماكلاي اتىنداعى ەتنولوگييا جەنە انتروپولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ارحيۆٸنەن شەكەرٸمنٸڭ 1927 جىلعى فوتوسۋرەتٸنٸڭ تٷپنۇسقاسى تابىلدى.

1927 جىلى ەتنوگراف فەدور ارتۋروۆيچ فيەلسترۋپ قازاقستان جەرٸنە ەكسپەديتسيياعا كەلەدٸ. ونىڭ ساپارى باياناۋىلدان باستالىپ, جەتٸسۋ جەرٸندە اياقتالعان ەكەن. ەكسپەديتسييانىڭ ماقساتى – كەڭ بايتاق جەردٸ مەكەندەگەن قازاق حالقىنىڭ ەر ٶڭٸردەگٸ ۇلتتىق دەستٷرلەرٸ مەن تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە قاتىستى دەرەكتەر جيناۋ ەدٸ. ەتنوگراف ٶزٸنٸڭ جازبالارىندا قازاق دەستٷرلەرٸنٸڭ ەر ٶڭٸردە ٶزٸندٸك ورتاق ۇقساستىعى مەن ەرەكشەلٸكتەرٸنە ايىرىقشا مەن بەرگەن. شىڭعىستاۋ ٶڭٸرٸنە كەلگەندە ارنايى شەكەرٸم قۇدايبەردٸۇلىن ٸزدەپ كەلٸپ, ودان قۇس باپتاۋعا قاتىستى دەرەكتەرمەن قاتار قازاق حالقىنىڭ تۇرمىسى مەن دەستٷرلەرٸنە قاتىستى جان-جاقتى مەلٸمەتتەردٸ اسىقپاي, بٸرنەشە كٷن بويى سۇحباتتاسىپ, جازىپ العان.

عىلىمي ٸسساپاردىڭ نەتيجەسٸندە بەلگٸلٸ زەرتتەۋشٸ م.ەبدەشەۆتٸڭ جورامالداپ شەكەرٸم قاجىنىڭ سۋرەتٸ دەگەن قۇس ۇستاپ تٷسكەن سۋرەتٸن ناقتى كٸم تٷسٸرگەنٸ جەنە ونى تٷسٸرگەن ۋاقىتى ناقتىلاندى. سۋرەتتٸڭ سىرتىندا ف.فيەلسترۋپتىڭ لاتىن گرافيكاسىمەن ورىسشا جازىلعان جازباسى بار «شاكاريم حادجي سو سۆويم بەركۋتوم» دەگەن جازباسى بار. ول تەك شەكەرٸمدٸ عانا ەمەس, اۋىل ادامدارىن, اۋىلدىڭ جالپى كٶرٸنٸسٸن, شەكەرٸمنٸڭ قۇسىن دا جەكە فوتوسۋرەتكە تٷسٸرٸپ, ولاردىڭ سىرتىنا جازبالار قالدىرعان. وسى جازبالارعا سٷيەنە وتىرىپ, شەكەرٸمنٸڭ فوتوسۋرەتٸ 1927 جىلى 6 شٸلدە كٷنٸ تٷسٸرٸلگەن دەپ ايتا الامىز.

قازٸرگٸ كٷنٸ اقىننىڭ وسى سۋرەتٸ جەنە شەكەرٸم اۋىلىنىڭ كٶرٸنٸسٸ بەينەلەنگەن فوتوسۋرەتتٸ ابايدىڭ مەملەكەتتٸك قورىق-مۋزەيٸنٸڭ سەمەي قالاسىنداعى باس مۋزەيٸندەگٸ ابايدىڭ اقىن شەكٸرتتەرٸنٸڭ بٸرەگەيٸ شەكەرٸم قۇدايبەردٸۇلىنا ارنالعان زالدان كٶرۋگە بولادى.

                                                                           

مەيرامگٷل قايرامباەۆا,

ابايدىڭ مەملەكەتتٸك قورىق-مۋزەيٸ

ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جٶنٸندەگٸ

ورىنباسارى.

abaialemi.kz