مەيٸرحان ەرتەڭٸنە سەنەدٸ

تاعدىر سىنىنان سٷرٸنبەي ٶتۋ ٷشٸن ەل ازاماتتارىنا ٷلگٸ بولىپ, جٷرەك قالاۋىمەن ٶلەڭ جازۋمەن اينالىسىپ, تٸپتٸ تٶرت بٸردەي تٸلدٸ مەڭگەرگەن. تٷرٸك جەنە فرانتسۋز تٸلدەرٸندە جازاتىن اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىعىمەن ەتەنە تانىس اقىن اۋدارماشىلىق قىرىمەن دە تانىلا باستاعان. ول شىعارمالارىن زاعيپ ەلٸپبيٸنە سٷيەنٸپ جازادى. مەيٸرحاننىڭ جٷرەك تٶرٸنەن شىققان ٶلەڭدەرٸ مەن اۋدارمالارى نەبٸر ەدەبيەت سىنشىلارىنىڭ وڭ باعاسىنا يە بولعان.

جاس اقىننىڭ ٷلكەن جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – رەسپۋبليكالىق «شاراپات» شىعار­ماشىل جاستاردىڭ باس جٷلدەسٸ. تٶرت تٸلدٸ ەركٸن مەڭگەرگەن ازامات سوڭعى ۋاقىتتا تٷرٸك تٸلٸندە دە ٶلەڭ جازىپ جٷر. سونداي-اق فەريدە اسلان, نەسليشاھ ەرگەن, سۋنا گۋلەر, يۋلدۋز ۇلىقبەكقىزى, سوفيا سيياقتى ەدەبيەت ٶكٸلدەرٸنٸڭ شى­عارمالارىن اۋدارىپ ٷلگەرٸپتٸ. مەيٸرحان توپانبايدىڭ قايسارلىعى مەن ٶمٸرگە دەگەن قۇشتارلىعىن, ٶلەڭگە دەگەن ىنتى­زارلىعىن بايقاعان ەدەبيەت سىنشىسى جازيرا ەنۋاربەكقىزى «اباي.كز» پورتا­لىندا شىققان «قايتا بٷر جارعان ٷمٸت» اتتى ٶلەڭدەر توپتاماسىنىڭ العى­سٶزٸندە ٶزٸنٸڭ جىلى لەبٸزٸن بىلاي جەتكٸزٸپتٸ: «مەيٸرحان – جٷرەگٸ جارالى جان. الايدا جٸگەرٸن ٶمٸردٸڭ ٶزٸ ۇشتاعان. تاعدىردىڭ داۋىلى بۇتاعىنا سىزاتىن كەلتٸرٸپ, ەسەڭگٸرەتٸپ كەتسە دە, ٶنەرگە عاشىق جٷرەك­پەن قايتا ٶمٸر اعىسىنا قوسىلعان, ٶز سىزاتىن ٶزٸ ەمدەپ, ەركە كٶكتەمدە قايتا بٷر جارعان شىنار اعاشى سىندى!» ال فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى اينۇر ەبدٸبەكقىزى: «ول ٶلەڭدٸ ٶزٸ ٷشٸن جازادى, دەرتتٸ جانىن ەمدەۋ ٷشٸن. جۇدى­رىقتاي جٷرەگٸ باقىت ٸزدەپ سابىلادى. تۋعالى دتسپ, ەپيلەپسييا, مي تامىرلا­رىنىڭ كەڭەيٸپ كەتۋٸ, كٶز جانارىنىڭ ناشار كٶرۋٸ سىندى اۋرۋلارمەن الىسىپ كەلە جاتسا دا, قولىنان قالامىن تاستاعان ەمەس. مەيٸرحاننىڭ جىرلارىن ەش سىناي المايمىن. سەبەبٸ, سىرشىل جاننىڭ ٶزٸن جۇباتۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرگٸم كەلمەيدٸ» دەگەن ەكەن.

راسىندا دا, مەيٸرحاننىڭ سىرشىل جان ەكەنٸن ونىڭ ٶلەڭدەرٸ مەن كٷندە­لٸكتەرٸنە جازىلعان تەرەڭ ماعىنالى ويلا­رىنان ەرٸكسٸز بايقايسىز. كٷندە­لٸگٸنە ٷزٸك ويلارىن جازىپ وتىراتىن ازامات بٸردە: «مٷمكٸندٸگٸم شەكتەۋلٸ بولعانىما مەن ايىپتى ەمەسپٸن. اياپ مٷسٸركەپ, ياكي, مەنسٸنبەي قاراۋدان ارىل­سا عوي ادامدار!» دەگەن ەكەن. تاعى بٸر جازباسىندا: «سۋىق جانارلاردىڭ قادالا بەرۋٸنەن قاجىدىم, تەنٸم دەرتپەن الىس­سا, جانىم كٶكٸرەك كٶزٸ سوقىر جانداردىڭ قاراسىنان قاشقاقتاپ باعادى» دەيدٸ. مەيٸرحاننىڭ پاراسات-بولمىسىن اشا­تىن تاعى بٸر قاداۋ ويى: «دەرت تەندٸ مەڭدەسە تٷك ەمەس, جاندى مەڭدەسە قيىن­داۋ» دەگەنٸ. شىنىندا دا, قازٸر قوعام­دا ون ەكٸ مٷشەسٸ ساۋ, تەنٸ دەرت كٶرمەسە دە, جانىن دەرت باسقان قانشاما ادام بار!.. ال مەيٸرحاننىڭ ەرٸك-جٸگەرٸ مەن قايسار­لىعى, ٶمٸرگە دەگەن قۇشتارلىعى مەن ساۋىعىپ كەتۋگە دەگەن ٷمٸتٸنٸڭ ارقاسىندا جٷرەگٸندە لاۋلاپ تۇرعان وت بار. ول – مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋسٸز جان. ٶكٸنٸشكە قاراي, تٸلدەردٸ مەڭگەرۋگە يكەمٸ بار تا­لانت­تى ازاماتتىڭ سوڭعى كەزدەرٸ دەنساۋ­لىعى سىر بەرٸپ جاتىر. بۇل جايىندا مەيٸرحان ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جارييا­لان­عان حاتىندا اشىپ ايتىپ, مەيٸرٸمدٸ جانداردان كٶمەك قولىن سوزۋدى سۇرايدى.

– بۇرىن-سوڭدى ەشكٸمنەن ەشقانداي كٶمەك سۇراماپ ەدٸم, – دەپ باستايدى جاس اقىن. – بيىلعى سەۋٸر ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ تۋا بٸتكەن دەرتتەرٸمە تاعى بٸر سىرقات قوسىلدى. جانىمدى قويارعا جەر تاپپاي جٷرمٸن. ايماقتاعى دەرٸگەرلەر ون ەكٸ شەك جارا سىرقاتى دەپ دياگنوز قويدى. سونىمەن, ەم قابىلداپ جاتىر­مىن. بارشا اق حالاتتى ابزال جاندارعا العىسىم شەكسٸز. مەنٸڭ قالاۋىم – مىقتى بٸر دياگنوستيكالىق ورتالىقتا تەكسەرٸلٸپ, سول تەكسەرٸسكە قاراي جاقسى ەم قابىلداۋ. ساپالى دەرٸلەردٸ ٸشٸپ, ەرتەرەك جازىلۋ. بٷگٸننٸڭ ٶزٸندە دەرٸ-دەرمەك الۋعا قاراجات جاعى اۋىرتپالى­عىن سەزدٸرٸپ جاتىر.

دەنساۋلىعىنا بايلانىستى كٶپ قيىندىق كٶرسە دە, مەيٸرحان ەرتەڭٸنە مول ٷمٸتپەن قارايدى. مۇنىسىمەن ول تاعدىر سوققىسىنا ۇشىراعان باسقا دا جاندارعا ٷلگٸ بولىپ وتىر. قيىندىقتى جەڭۋ جولىن ول ٶز كٷندەلٸگٸنە بىلاي دەپ جازىپتى: «تاعدىر جولى ۇزاق ساپارعا باس­تايدى, ەركٸمدٸ ەرتٷرلٸ مەكەنگە اپا­رادى. جول بولعان سوڭ, سان تٷرلٸ سىندار الدىڭنان توسادى. تاعدىر جولىندا بٸر قاعيدا – شىدام مەن سابىردى جوعالتپاۋ. شىدام شىڭعا باستايدى. سابىر جٷرەك­تٸڭ تىنىشتىعىنا جول اشادى». راسىندا دا, يسلام عۇلامالارى. «سابىر – بٷكٸل جاق­سىلىقتاردىڭ, ال شٷكٸر – بٷكٸل بەرەكەلەردٸڭ كٸلتٸ. كٸمنٸڭ بويىندا وسى قا­سيەتتەر تابىلسا, ەڭ بيٸك رۋحاني مەرتە­بەلەرگە قاۋىشادى» دەسە, اتام قازاق كٶنەدەن: «سابىر تٷبٸ – سارى التىن» – دەگەن ەكەن. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «سابىر ەتكەن ادام جەڭٸسكە جەتەدٸ» دەمەكشٸ, مەيٸرحاننىڭ ٶلەڭدەرٸمەن تانىس جاناشىر ازاماتتار وعان جەڭٸس تٸلەيدٸ. جاس ازامات دەرتٸن جەڭسە, ەلٸ ٷشٸن ايانباي ەڭبەك ەتۋگە دايىن. بۇل ارادا ول: «مەن بويىمداعى بار دەرتتەن ايىعىپ, جۇرت قاتارلى عۇمىر كەشكٸم كەلەدٸ. كٷللٸ تٷركٸ جۇرتىنىڭ تاريحى مەن تٸلٸن لينگۆيستيكالىق تۇرعىدان تالداي الاتىن, بٸلگٸر مامانى, تٷركولوگ بولۋدى ارماندايمىن. اياقتان تۇرىپ, الاقاي ايتار تاڭدى, جٷزٸم جادىرار كٷندٸ كٷتەمٸن» دەيدٸ.

تەۋەلسٸز ەلٸنٸڭ دامۋىنا ٷلەس قوسىپ, كٶك بايراقتىڭ تەك بيٸكتەن كٶرٸنۋٸنە اتسالىسقىسى كەلەتٸن ازامات تاعى بٸر سٶزٸندە: «مەنٸڭ وتانىم – قازاقستان, مەنٸڭ جانىم, جٷرەگٸم – قازاق. ەركٸن ەلدٸڭ – ۇلانىمىن, سونىڭ ٶزٸ جانىما مەدەۋ» دەگەن ويى ارقىلى پاتريوتتىق سەزٸمٸنٸڭ قانشالىقتى ٷلكەن ەكەنٸن ەرٸكسٸز اڭعارتادى.

مەيٸرحاننىڭ اياقتان تۇرىپ, سوڭعى كەزدەرٸ قاتتى مازالاپ جٷرگەن دەرتٸنەن ايىعىپ كەتۋٸ ٷشٸن قارجىلاي كٶمەك پەن دەرٸگەرلەردٸڭ دەمەۋٸ اسا قاجەت. جاقسى ادامداردان كٶمەك قولىن سوزۋدى سۇراپ وتىرعان مەيٸرحان ٶز ويىن ٶلەڭ جول­دارى­مەن:

قييال كٶگٸم كٷن كٶرمەي,
تٷنەك ويلاردان قاجىدى,
ٷمٸت گٷلدەرٸم گٷلدەمەي, 
كٶڭٸلٸمدٸ كٷز رەڭٸ تۇمشالادى.
جاقسىلىققا سەنگەن جانىم,
جاراتقانعا ٷنسٸز جالىندى.
مەيٸرٸمدٸ جان بار بولسا, 
ەستيتٸن شىعار زارىمدى, 
– دەپ ويىن قايىرادى.

قازٸرگٸ جاعدايىن مەيٸرحان بەلگٸسٸز­دٸك دەگەن بٸر اۋىز سٶزبەن سۋرەتتەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەرتەڭٸنە دەگەن ٷمٸتتەرٸ مەن جانىن قيناعان دەرتٸ ايقاسقا تٷسٸپ, جٷرەگٸن ٶكسٸككە تولتىرۋدا. بٸراق ەرتەڭگە دەگەن سەنٸم, جارقىن بولاشاققا دەگەن ٷمٸت سارى ۋايىمىن سەيٸلتەدٸ. مەجبٷرلٸك پەن شاراسىزدىقتان ەلدەن كٶمەك سۇراۋعا مەجبٷر بوپ وتىرعان ازاماتقا قولۇشىن سوزام دەۋشٸلەرگە رەكۆيزيتتەر تٶمەن­دەگٸدەي: كيۆي ەمييان: 87052189137. حالىق بانكٸندەگٸ ەسەپشوتى: 6762 0035 1933 9872. KZ186010002005226488. جسن/يين 570218401077.

كەمشات تاسبولات,

"ايقىن"