مەملەكەت باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات " اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
بەينەبايلانىس رەجيمٸندە ٶتكەن جيىنعا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى ەرلان قوشانوۆ, ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ, وبلىستار مەن نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ ەكٸمدەرٸ, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ جەتەكشٸلەرٸ قاتىستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٸس-شارا بارىسىندا بيىلعى بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتاعى اتقارىلعان جۇمىستار قورىتىندىلانىپ, الداعى كەزەڭگە ارنالعان مٸندەتتەر انىقتالاتىنىن ايتتى.
– ٸندەتكە جەنە شەكتەۋ شارالارىنا قاراماستان, ەل ەكونوميكاسى جارتى جىل ٸشٸندە 2,2 پايىزعا ٶستٸ. بۇل – قۋانتارلىق جايت. بىلتىر پاندەمييانىڭ سالدارىنان ٸشكٸ جالپى ٶنٸم 2,6 پايىزعا تٶمەندەدٸ. بٸز ونى تەزٸرەك قالپىنا كەلتٸرۋٸمٸز كەرەك. داعدارىسقا قارسى قابىلدانعان شارالارمەن جەنە كارانتيندٸك شەكتەۋلەرمەن بٸرگە ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ جاندانۋى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ قايتا قالپىنا كەلۋٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – ەكٸنشٸ جارتىجىلدىقتا ەكونوميكا ٶسٸمٸنٸڭ قارقىنىن ارتتىرۋ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭا شتامداردىڭ بٸتپەيتٸن تولقىندارى كوروناۆيرۋستىڭ بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزگە مىقتاپ ەنگەنٸن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي جاعدايلارعا بەيٸمدەلٸپ, ٶمٸر سٷرۋدٸ ٷيرەنۋ قاجەت. ٸندەت تارالعان ٸرٸ وشاقتاردىڭ پايدا بولۋىن ازايتۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە شەكتەن تىس سالماق تٷسۋٸنە جول بەرمەۋ – ٶزەكتٸ مٸندەت.
– كٷردەلٸ جاعدايلار مەن ٶلٸم-جٸتٸمدٸ ازايتۋ, سونداي-اق, اۋىر حالدەگٸ ناۋقاستاردى ەمدەۋگە باسا مەن بەرۋ كەرەك. كوروناۆيرۋسقا قارسى كٷرەستە ٶزگەشە ەدٸستەردٸ پايدالانۋ تەك مەديتسينالىق اسپەكتٸلەرگە عانا ەمەس, بيزنەستەگٸ شەكتەۋ شارالارىنا دا قاتىستى. مونيتورينگ جٷرگٸزۋ توپتارىنىڭ جۇمىسىن قايتا قاراپ, Ashyq جٷيەسٸ سيياقتى تسيفرلىق شەشٸمدەردٸ بەلسەندٸ پايدالانۋ قاجەت. شاعىن جەنە ورتا بيزنەس قىزمەتكەرلەرٸن ۆاكتسينالاۋ مەرزٸمٸن ناۋقانشىلىققا ۇرىندىرماي, شىنايى جٷرگٸزۋ كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ۆاكتسينالاۋعا قاتىستى جالعان قۇجاتتار جاساۋ دەرەكتەرٸنە نازار اۋدارىپ, ونىڭ قوعام ٷشٸن ٶتە قاۋٸپتٸ جاعداي ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وسى مەسەلەگە باسا نازار اۋدارۋعا تيٸس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ازاماتتارىمىز ٶزدەرٸنٸڭ جەنە جاقىن تۋىستارىنىڭ دەنساۋلىعىن ويلاپ, سانالى تٷردە شەشٸم قابىلداۋى كەرەك.
– انتيۆاكسەرلەردٸڭ قاۋەسەت, داڭعازا ەڭگٸمەلەرٸنە سەنۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. سوندىقتان بٸز ەكپە سالۋ ناۋقانىن جالعاستىرامىز. ال, كەيبٸر جەكەلەگەن سالالاردا مٸندەتتٸ تٷردە ۆاكتسينا سالدىرۋ قاجەت بولادى. بۇل ٷشٸن زاڭنامالىق تا, كونستيتۋتسييالىق تا نەگٸز بار. تۋراسىن ايتساق, بۇل – ەركٸمنٸڭ ٶز وتانداستارى الدىنداعى مٸندەتٸ, پارىزى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ازاماتتار ٷشٸن قول جەتٸمدٸ ۆاكتسينانى, سونىڭ ٸشٸندە, حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان ەكپەنٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
– بىلتىر مەن تيٸستٸ تاپسىرما بەردٸم. بٸراق كومپانييانىڭ قازاقستانعا بٶلگەن Pfizer ۆاكتسيناسىن جەتكٸزۋ ٸسٸ توقتاپ قالدى. قول جەتكٸزٸلگەن ۋاعدالاستىقتارعا سەيكەس, Pfizer كومپانيياسى قازاقستانعا بيىل مامىر ايىندا 2 ميلليون دوزا ۆاكتسينا جەتكٸزۋدٸ جوسپارلاعان. ٷكٸمەت ەكپە جەتكٸزۋ ٸسٸنٸڭ توقتاپ قالۋىن Pfizer قويعان بٸرقاتار تالاپتارمەن بايلانىستىرادى. بٸراق اتالعان شارتتار – ۆاكتسينا ساتىپ الاتىن بارلىق ەل ٷشٸن بٸردەي ستاندارت. جۋىردا جاڭا ۇسىنىس كەلٸپ تٷستٸ. وندا بٷكٸل ٸس-قيمىل الگوريتمٸ قامتىلعان. مەملەكەت باسشىسى تيٸستٸ جارلىققا قول قويۋى كەرەك دەيدٸ. ەگەر قاجەت بولسا, مۇنى ٸستەۋگە دايىنمىن. ٷكٸمەتكە, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە قالىپتاسقان احۋالدى تەكسەرٸپ, بٸزدٸڭ نارىق ٷشٸن قاجەتتٸ وسى ەكپەنٸڭ جەتكٸزٸلۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرگەن لاۋازىمدى تۇلعالارعا قاتىستى شارا قابىلداۋدى تاپسىرامىن. تٷپتەپ كەلگەندە, بٸز ازاماتتارىمىزدىڭ ٶزدەرٸ قالاعان ەكپەنٸ سالدىرۋىنا مٷمكٸندٸك بەرۋٸمٸز قاجەت. Pfizer ۆاكتسيناسىنا قول جەتٸمدٸلٸك مەسەلەسٸن قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە شەشۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, پاندەمييا بٸلٸم ساپاسىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزدٸ. سوندىقتان ٶتكەن وقۋ جىلىنداعى جٸبەرٸلگەن كەمشٸلٸكتەردٸڭ ورنىن تولتىرىپ, جاڭا وقۋ جىلىندا كٶشتەن قالىپ قويماۋىمىز كەرەك.
– مۇنىڭ بٸردەن-بٸر جولى – وقىتۋدىڭ بۇرىنعى فورماتىنا كٶشۋ. ٷكٸمەتكە جاڭا وقۋ جىلىندا وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردٸڭ دەستٷرلٸ وقۋ جٷيەسٸنە ورالۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىرامىن. كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامدارى پايدا بولىپ جاتقان كەزدە بۇل مٸندەتتٸ ورىنداۋ وڭاي ەمەس ەكەنٸن تٷسٸنەمٸن. سول سەبەپتٸ وقۋشىلار مەن مۇعالٸمدەردٸ بارىنشا قورعايتىن كەشەندٸ تەسٸل ەزٸرلەۋ قاجەت, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت داعدارىسقا قارسى قابىلدانعان شارالارعا بايلانىستى قارجىنىڭ تىم كٶپ سالىنۋى جەنە جەڭٸلدەتٸلگەن اقشا-نەسيە ساياساتى ينفلياتسييانىڭ قارقىنىن كٷشەيتٸپ جٸبەردٸ دەپ سانايدى. ازىق-تٷلٸك جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمدارىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا ازىق-تٷلٸكتٸڭ ەلەمدٸك باعاسى 40 پايىزعا ٶسكەن. بۇل – ون جىل ٸشٸندەگٸ ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش. وسىنداي جاعدايدا ەلٸمٸزدەگٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتا 7,9 پايىزعا جەتتٸ. ازىق تٷلٸك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى اسا ٶزەكتٸ پروبلەماعا اينالدى. پاندەمييا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ تۇرعىسىنان ەلٸمٸزدٸڭ وسال تۇستارىن ايقىنداپ بەردٸ.
– وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ٸشكٸ نارىقتى نەگٸزگٸ ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸمەن قامتاماسىز ەتە الماۋىنا قاتىستى ايتىلىپ جاتقان سىن ٶتە ەدٸل. ٶندٸرٸستٸك شىعىنداردان بٶلەك, ماۋسىمدىق قىمباتشىلىق پەن دەلدالدىق ەرەكەتتەردٸڭ اشىق بولماۋى باعا بەلگٸلەۋدٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى بولىپ تابىلادى. اتى ايتىپ تۇرعانداي, تاسىمالعا ماۋسىمدىق بولجام جاساۋعا بولادى. دەمەك, ونى رەتتەۋگە دە بولادى دەگەن سٶز. اتالعان مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ جولى – كەلەسٸ ماۋسىمعا دەيٸن ٶنٸم ساقتايتىن زاماناۋي ەرٸ قول جەتٸمدٸ ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ. كٶكٶنٸس ساقتايتىن قويمالار سالۋ جەنە جاڭعىرتۋ جٶنٸندە بٸرنەشە رەت تاپسىرما بەرٸلدٸ. بٸراق جاعداي جاقسارعان جوق. بۇل پروبلەمانى جٷيەلٸ شەشۋ كەرەك. ٷكٸمەتكە ەكٸمدەرمەن بٸرلەسٸپ, كٶكٶنٸس ساقتايتىن قويمالار سالۋ جەنە جاڭعىرتۋ جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. وسى ماقساتتى قولداۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ كٶپتەگەن باعدارلامالارىمىزدان قارجى بٶلٸڭٸزدەر, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ٷكٸمەتكە «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن بٸرلەسٸپ, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋدىڭ قازٸرگٸ تەتٸكتەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن باعالاۋ جەنە جاڭا ەرٸ تيٸمدٸ شارالار توپتاماسىن ۇسىنۋ تاپسىرىلدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ نارىقتى ٶزٸنە ىڭعايلاپ الاتىن, ٶندٸرۋشٸلەر مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ ەسەبٸنەن ٷستەمە پايدا تاباتىن جاسىرىن دەلدالداردىڭ كٶبەيۋٸنە جول بەرمەۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ٶڭٸرلەردە وسىنداي دەلدالدىق ەرەكەتتەردٸ تەرگەپ-تەكسەرۋ جٶنٸندە كوميسسييا قۇرۋ قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى شارۋالاردى جەم-شٶپپەن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاعى بٸر الاڭداتىپ وتىرعان مەسەلە رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋا-رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان جەنە بولجام جاساۋ جۇمىسىنىڭ تيٸمسٸزدٸگٸنەن احۋال ۋشىعىپ كەتكەن. بٸر عانا ماڭعىستاۋدىڭ ٶزٸندە 3 مىڭعا جۋىق مال قىرىلىپ قالعان.
– ەكٸمدٸكتەردٸڭ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ تاراپىنان دۇرىس شەشٸم قابىلدانباعان. جٷيەلٸ ەرٸ ناقتى جۇمىس اتقارىلماعان. سونىڭ كەسٸرٸنەن شارۋالارىمىز تىعىرىققا تٸرەلٸپ وتىر. ناقتى ٸس-ەرەكەت پەن كەرٸ بايلانىس جوق. سوندىقتان فەرمەرلەر كٶمەك سۇراپ, تٸكەلەي ماعان ٶتٸنٸش ايتۋدا. ەرينە, قۋاڭشىلىق – تابيعي جاعداي. مۇنى جاقسى تٷسٸنەمٸن. دەگەنمەن, بۇل – مەسەلەنٸڭ بٸر جاعى عانا. ەڭ الدىمەن, وسىنداي كٷردەلٸ كەزەڭدە تيٸستٸ مينيسترلٸك شۇعىل جەنە باتىل شەشٸمدەر قابىلداۋى قاجەت ەدٸ. بٸراق, مينيسترلٸك بۇل جۇمىستى تيٸمدٸ ۇيىمداستىرا العان جوق. سوندىقتان وسى سالاعا بٸردەن-بٸر جاۋاپتى تۇلعا رەتٸندە مينيستر ساپارحان وماروۆتىڭ وتستاۆكاعا كەتكەنٸ دۇرىس دەپ ەسەپتەيمٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
جيىن بارىسىندا ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەرگە «بەيتەرەك» حولدينگٸمەن بٸرلەسٸپ, زييان شەككەن فەرمەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن شۇعىل تٷردە كەشەندٸ شارالار ەزٸرلەۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەرٸلدٸ.
مەملەكەت باسشىسى تۇرعىنداردىڭ ناقتى ەرٸ نومينالدى تابىسىنىڭ ٶسٸمٸ ازايىپ, تابىس تٷرلەرٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر دە كٶڭٸل كٶنشٸتپەيتٸنٸن ايتتى. سونداي-اق پرەزيدەنت زەينەتاقى, جەردەماقى جەنە ستيپەندييا سيياقتى ەلەۋمەتتٸك ترانسفەرتتەر ارتقانىمەن, ەڭبەك تابىسى ازايىپ بارا جاتقانىنا توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى باعىتتا شۇعىل ەرٸ اۋقىمدى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇل شارالار ەڭبەك تابىسى مەن كەسٸپكەرلٸك قىزمەتپەن اينالىسۋدان تٷسەتٸن تابىستى ارتتىرىپ, كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانىڭ اۋقىمىن ازايتۋعا جەنە باسقا دا باستامالاردى قامتۋعا تيٸس.
– اۋىلدىڭ احۋالىنا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا جامبىل وبلىسىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ پيلوتتىق جوبا جٷزەگە اسىرىلدى. نەتيجەسٸ جامان ەمەس – اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن ٶندٸرۋ ەكٸ ەسەگە ارتتى, مال باسى 24 پايىزعا ٶستٸ. جۇمىسسىزدار, اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الاتىندار, تٸركەلمەي ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار سانى ازايدى. ٷكٸمەت بۇل جوبانىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, جول جٶندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ايتىلاتىن سىندار ورىندى. بۇل, ەسٸرەسە, اقىلى جولدارعا قاتىستى ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.
– جۋىردا الىسقا جٷك تاسىمالدايتىن جٷرگٸزۋشٸلەر نارازىلىق بٸلدٸردٸ. اقىلى جولداردى ەنگٸزۋ – ەلەمدٸك تەجٸريبەگە ساي دۇرىس شەشٸم. الايدا, بٸز سيياقتى جەر كٶلەمٸ ٷلكەن ەلدە تەك بيۋدجەت ەسەبٸنەن جول سالۋ مٷمكٸن ەمەس. ونىڭ ٷستٸنە, قازاقستان جٷك تاسىمالىنان پايدا تابۋى كەرەك. بٸراق ول ٷشٸن ساپالى جولدار سالىنىپ, جول بويىندا جوعارى دەڭگەيدە قىزمەت كٶرسەتٸلۋٸ كەرەك. بيزنەس پەن ازاماتتار جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاڭا ساپاسىن سەزٸنۋٸ قاجەت. ٷكٸمەت اتالعان مەسەلەنٸ ەرەكشە باقىلاۋعا العانى جٶن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مەن «سامۇرىق قازىنا» قورىنا, سونىڭ ٸشٸندە, «قازمۇنايگاز» كومپانيياسىنا جانار-جاعار ماي نارىعىنا ىقپال ەتەتٸن مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنداعى احۋالدى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى, سونداي-اق, ٷكٸمەتكە قورمەن بٸرلەسٸپ, اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جوسپاردان تىس توقتاپ قالۋىنا بايلانىستى جاعدايعا كٸنەلٸلەردٸ جاۋاپقا تارتۋ جٶنٸندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتٸگٸ مەن ەسەپ كوميتەتٸ قازاقستاندىق مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىندا قارجىنى جىلىستاتۋعا بايلانىستى استىرتىن ەرەكەتتەردٸڭ بار-جوعىن تەكسەرٸپ, ونىڭ نەتيجەسٸ تۋرالى قىركٷيەكتٸڭ باسىندا ەسەپ بەرۋٸ تيٸس.
جيىن سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتٸك اپپارات جۇمىسىنىڭ ساپاسى تۋرالى ايتتى. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر ەلٸمٸز ٷشٸن وسىنداي سىن ساعاتتا جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, باتىل قادامدارعا بارىپ, ٶزدەرٸنٸڭ قارىم-قابٸلەتتەرٸن كٶرسەتٸپ, شۇعىل شەشٸمدەر قابىلداۋى قاجەت ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
