مەمس قاراجاتى حالىققا ورتاق – مامان

فوتو: baq.kz

بٸردە قىزىق وقيعاعا تاپ بولدىق. وتتاسىمىزبەن تۇراقتى مەكەن-جايىمىزعا قاراستى ەمحاناعا تٸركەلگەنبٸز. كٸشكەنتايىمىز دا, ٶزٸم دە ٷنەمٸ ەم قابىلداپ تۇرامىن. جولداسىم كٷنٸ بويى جۇمىستا بولعاندىقتان, كٶبٸنە كەشكٸ ۋاقىتتا اقىلى ەمحانادا ەمدەلەدٸ. بٸر كٷنٸ اۋىرىپ, جۇمىسقا بارمادى دا, تٸركەلگەن ەمحاناعا بارساق, «سٸزدەن مەمس تٶلەنبەيدٸ ەكەن, تەگٸن قىزمەت كٶرسەتٸلمەيدٸ» دەدٸ. راسىندا, جولداسىم جەكە جۇمىس ٸستەيتٸندٸكتەن, وعان ەشقانداي ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر اۋدارىلمايدى. وسىدان كەيٸن مەمس-تٸ كٸمدەر تٶلەۋ كەرەك, وعان قۇيىلعان قاراجات قايدا كەتٸپ جاتىر, مەمس-تٸڭ قارجىسىن كٸمدەپ پايدالانا الادى دەگەن ساۋالدار قىزىقتىردى. وسىدان كەيٸن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ الماتى قالالىق فيليالى ديرەكتورى ٸليياس مۇحامەدجانعا قويدىق, – دەپ جازادى Ult.kz تٸلشٸسٸ.

جٷيە نەنٸ ٶزگەرتتٸ?

الماتى قالالىق فيليالى ديرەكتورى ٸليياس تۇڭعىشقانۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ تولىققاندى ٸسكە قوسىلعانىنا بيىل التىنشى جىل. وسى ۋاقىت ٸشٸندە ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸ دەلەلدەندٸ دەۋگە بولادى ەكەن.

فوتو: ٸليياس مۇحامەدجاننىڭ مۇراعاتىنان

«مەمس-تٸڭ ارقاسىندا حالىققا ميللياردتاعان سوماعا مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتٸلٸپ جاتىر, ونى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بٸرەۋ دەرٸگەرگە مٷلدە قارالماۋى مٷمكٸن, ال بٸرەۋگە 4-5 ملن تەڭگەنٸڭ وپەراتسيياسى قاجەت بولۋى مٷمكٸن. بٸراق سٸز دەرٸگەردٸڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنبەسەڭٸز, تٶلەگەن اقشا جويىلىپ كەتپەيدٸ. ول سٸزدٸڭ جاقىندارىڭىزدى نەمەسە اۋرۋحانادا جاتقان باسقا وتانداستارىمىزدى ەمدەۋگە جۇمسالىپ جاتىر دەگەن سٶز. 
مىسالى, بيىل ەلٸمٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2,9 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ 1,3 ترلن تەڭگەدەن استامى مەمس قاراجاتى, قالعان 1,6 ترلن تەڭگەسٸ مەملەكەت قارجىسى. بۇل جٸٶ-نٸڭ 4 پايى­زىنا دا جەتپەيدٸ. باسقانى ايتپاعاندا, بٸزبەن قوڭسىلاس وتىرعان ٶزبەكستاننىڭ ٶزٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جٸٶ-نٸڭ 6 پايىزىن بەرٸپ وتىر. 
ال مەديتسينا سالاسىنىڭ شىعىنى كٷن ساناپ ارتىپ كەلەدٸ. 2018-2025 جىلدار ارالىعىندا حالىق سانى 7 پايىزعا, اۋرۋ كٶرسەتكٸشٸ 9 پايىزعا, ستاتسيوناردا ەمدەۋ قۇنى ورتا ەسەپپەن 1,6 ەسە, دەرٸ-دەرمەك قۇنى 30 پايىزعا ارتقان. وعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىن قوسىڭىز, سوڭعى 5-6 جىلدا دەرٸگەرلەر جالاقىسى 2,3 ەسە, ورتا بۋىن قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ايلىعى 1,7 ەسە ٶسكەن. سوندىقتان ساقتاندىرۋدى دەنساۋلىق سالاسىنا قوسىلعان قوسىمشا قارجى دەپ قاراستىرعان دۇرىس. ول ۇلت ساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. 
جالپى, مەمس پاكەتٸنٸڭ اۋقىمى كەڭ, وعان تەگٸن كٶمەك پاكەتٸنە ەنبەگەن قىزمەتتەر كٸرەدٸ. جوسپارلى ستاتسيونارلىق جەنە ستاتسيوناردى الماستىراتىن كٶمەك, كت, مرت سىندى باعاسى قىمبات كونسۋلتاتيۆتٸك-دياگنوستيكالىق كٶمەكتٸڭ بارلىق تٷرٸ, وڭالتۋ جەنە ناۋ­قاستىڭ دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتٸرۋگە باعىتتالعان ەم-دوم تٷرلەرٸ دە ساقتاندىرۋ پاكەتٸنە ەنگٸزٸلگەن. قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسى كٶتەرە بەرمەيتٸن قىزمەت تٷرلەرٸن پايدالانۋ ٷشٸن ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىسقان دۇرىس», – دەيدٸ ٸليياس مۇحامەدجان.

بىلتىر ساقتاندىرىلعان الماتىلىقتار مەمس جٷيەسٸ ارقىلى جالپى قۇنى 155,7 ملرد تەڭگە بولاتىن مەديتسينالىق كٶمەك تٷرلەرٸن پايدالانعان. شىعىننىڭ باسىم بٶلٸگٸ, ياعني 86,6 ملرد تەڭگەسٸ ستاتسيونارلىق مەديتسينالىق كٶمەككە, 6 ملرد تەڭگە – كٷندٸزگٸ ستاتسيونارلار ارقىلى كٶرسەتٸلگەن قىزمەتتەرگە تٶلەنگەن.

«كٷن سايىن مەمس ەسەبٸنەن بٸرنەشە ميلليوندىق جوعارى تەحنولوگييالى وپەراتسييا جاسالىپ جاتىر. 2024 جىلى وسىنداي 138 مىڭنان استام وتا جاسالعان, وعان 87,6 ملرد تەڭگە جۇمسالدى. مەمس ەنگٸزٸلگەلٸ بەرٸ حالىق مەديتسينالىق وڭالتۋ قىزمەتٸن كٶپتەپ پايدالانا باستادى. بىلتىر وعان 9 ملرد تەڭگە تٶلەنگەن (2019 جىلى – 600 ملن تەنگە). 
مىسالى, 2024 جىلى الماتى قالاسىندا جالپى قۇنى 18,6 ملرد تەڭگەلٸك 6 805 كارديوحيرۋرگييالىق وتا, 8,0 ملرد تەڭگەگە 4 521 نەيروحيرۋرگييالىق وتا جاسالعان. تاعى 1,8 ملرد تەڭگەگە لور وپەراتسييالار جاسالسا, 2,1 ملرد تەڭگەگە 277 ەلەكتروماگنيتتٸ ەستۋ اپپاراتى ورناتىلعان.
الماتىلىق ستاتسيونارلار 107 باۋىر-بٷيرەك الماستىرۋ وپەراتسيياسىن جاساعان, وتالاردىڭ جالپى قۇنى 710 ملن تەڭگەگە جۋىقتايدى. مۇنداي بٸر وتانىڭ قۇنى 7–9 ملن تەڭگە تۇراتىنىن دا ايتا كەتكەن جٶن. جٷكتٸ ەيەل مەن بالاعا جەنە ەلەۋمەتتٸك وسال توپ ٶكٸلٸنە 3 ملرد تەڭگەنٸڭ ستوماتولوگييالىق قىزمەتٸ كٶرسەتٸلگەن. وسى قىزمەتتەردٸڭ بەرٸ دە مەمس ەسەبٸنەن كٶرسەتٸلٸپ جاتىر», – ٸليياس تۇڭعىشقانۇلى.

فوتو: حابار24

ادام ٶزٸن ٶزٸ ساقتاندىرا الادى

بۇرىن ساقتاندىرۋ ستاتۋسىن الۋ ٷشٸن ٶتكەن 12 ايدىڭ قارىزىن ٶتەۋ قاجەت ەدٸ. قازٸر ٶزٸن-ٶزٸ ساقتاندىر­عىسى كەلەتٸن, رەسمي جۇمىس ٸستەمەيتٸن ازامات بۇرىنعى بەرەشەكتٸ ٶتەمەي, الداعى 12 ايعا جارنا تٶلەپ, بٸر جىلعا ساقتاندىرۋ ستاتۋسىن الا الادى.

«مەسەلەن, وسى ايدا مەدكٶمەككە جٷگٸنەتٸن پاتسيەنت 2025 جىلدىڭ ناۋرىزىنان 2026 جىلدىڭ اقپانىنا دەيٸنگٸ ارالىق ٷشٸن جارنا اۋدارا الادى. بيىلعى اي سايىنعى جارنا مٶلشەرٸ 4 250 تەڭگە. ياعني بٸر جىلعا 51 مىڭ تەڭگە تٶلەۋ ارقىلى قاجەتتٸ مەدقىز­مەتكە قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك الادى. قازاقستاندا جارنا تٶلەۋشٸلەردٸڭ بٸرنەشە ساناتى بار. جۇمىس بەرۋشٸلەر قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرٸن 2017 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ ساقتاندىرۋعا مٸندەتتەلگەن. ودان كەيٸنگٸ سانات – جالدانىپ جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەرلەر, جەكە كەسٸپكەرلەر, نوتاريۋستار مەن ادۆوكاتتار, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلەرٸ, ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار. 
زاڭ بويىنشا, جۇمىس بەرۋشٸلەر ەر قىزمەتكەر ٷشٸن ٶز قالتاسىنان اۋدارىم جاسايدى. جۇمىس بەرۋشٸ بيىل قىزمەتكەر تابىسىنىڭ 3%-ى كٶلەمٸندە اۋدارىم جاسايدى (2017 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن – 1%; 2018 جىلى – 1,5%; 2020 جىلى – 2%). سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشٸ جالدامالى جۇمىسكەر جالاقىسىنان 2% مٶلشەرٸندە جارنا ۇستاپ قورعا اۋدارادى. ال جەكە كەسٸپكەرلەر 1,4 ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنىڭ 5 پايىزىن تٶلەيدٸ. بۇل سوما بيىل 5 950 تەڭگە», – دەيدٸ سپيكەر.

قازاقستان ساقتاندىرۋدىڭ جيناقتاۋ جٷيەسٸن ەمەس, ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸك پرينتسيپٸنە نەگٸزدەلگەن مودەلٸن تاڭداپ الدى. سەبەبٸ تٶلەنەتٸن جارنالاردىڭ مٶلشەرٸ كٶپ ەمەس. سوندىقتان بٸر ادامنىڭ جيناقتاعان اقشاسى مەديتسينالىق قىزمەت اقىسىن تٶلەۋگە دە جەتپەيدٸ ەكەن.

«قاراپايىم مىسال, اي سايىن 4 250 تەڭگە تٶلەپ ساقتاندىرىلاتىن ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار بٸر جىلدا 51 000 تەڭگە تٶلەيدٸ. ەگەر بٸز ەر ادامدى ٶز قاراجاتىنا عانا ەمدەيتٸن بولساق, ونىڭ جيناعان اقشاسى ەشتەڭەگە جەتپەس ەدٸ. مىسالى, پنەۆمونييانى ەمدەۋگە كەتەتٸن شىعىن 220 مىڭ تەڭگە, اسقىنۋسىز قالىپتى بوسانۋ 155 مىڭ بولسا, اورتوكورونارلىق شۋنتتاۋ 3-4 ملن تەڭگە تۇرادى. ەگەر بٸزدە جيناقتاۋ جٷيەسٸ بولسا, ازاماتتار مەديتسينالىق قىزمەت اقىسىن ٶزٸ جيناعان قاراجاتى ەسەبٸنەن تٶلەي الماس ەدٸ. ال ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸككە نەگٸزدەلگەن جٷيەدە قارجى ورتاق شوتتان الىنادى. جٷيەنٸڭ ەسٸرەسە قاراپايىم حالىق ٷشٸن تيٸمدٸلٸگٸ وسىندا», – دەيدٸ ٸليياس مۇحامەدجان.

كٶبٸنە حالىق ەمحاناعا بارعاندا تالون كٷتۋ, بازانىڭ ٸستەمەي قالۋى سەكٸلدٸ مەسەلەلەر تۋىندايتىنىن ايتىپ شاعىمدانىپ جاتادى. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ الماتى قالالىق فيليالى ديرەكتورى ٸليياس مۇحامەدجاننىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي شاعىمدار مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى حالىقپەن كەرٸ بايلانىسقا ەرەكشە مەن بەرەدٸ. قوردىڭ Qoldau 24/7 موبيلدٸ قوسىمشاسى, Telegram-داعى Saqtandyry-بوت, fms.kz سايتى, 1414 بٸرىڭعاي بايلانىس ورتالىعى ارقىلى مەمس تۋرالى اقپارات الىپ قانا قويماي, ارىز-شاعىم قالدىرۋعا دا بولادى.

اقبوتا مۇسابەكقىزى