«ەڭ قيىنى – قاراپايىم جازۋ». بٸرنەشە جىل بۇرىن ارىستان اتايدىڭ وسى بٸر پٸكٸرٸ ساناعا تٶڭكەرٸس ەكەلگەن-دٸ. رۋحاني اشتىقتاعى ەڭ سٷيٸكتٸ تاعامدارىم – تولستوي شىعارمالارى. تولستوي كٶزقاراستارى. كٶپتەن بەرٸ كٷندەلٸكتەرٸن اقتارىپ مي شىلاۋلارىن تازارتۋدامىز. بۇل – تولستوي عۇمىرىنىڭ اقىرعى شاعىندا قورىتقان ويلارى, شىنايى سەنٸمدەرٸ, سەزٸمٸ. كٷندەلٸكتە جازۋشىنىڭ ٸشكٸ كەلبەتٸ اشىلادى, سونى پٸكٸرلەرٸ مەن ويلارى كٶرٸنٸس تابادى. «ەلەمنٸڭ كٷمٸس قوڭىراۋى» اتانعان الپاۋىت تالانت يەسٸنٸڭ «شاشىلىپ تٷسكەن مارجاندارىن» تٷيسٸنٸپ وقۋعا شاقىرامىن.
ۇناتقانىمنىڭ بەرٸ قولىما تٷسە بەرمەيدٸ, بٸراق قولىمداعىنىڭ بەرٸن ۇناتامىن.
* * *
كەشە شىنايى سەزٸم جايلى ەڭگٸمە بولدى.تٷيٸنٸ مىناۋ: كٶرەگەندٸ, ادامگەرشٸلٸك كەلبەتٸ قالىپتاسقان ادام شىنايى سەزٸمدٸ كٶرە الادى.ٷيلەنگەن نەمەسە ايرىلىسقاندار – اشۋلانعان ادامداي ونىمەن كٷرەسە باستايدى,ورتاڭعولدار مەيرٸمدٸلٸككە بالاپ, قىزىعادى.ال, مٷلدە ادامدىق بەت-بەينەسٸ قالىپتاسپاعان پەندەلەر ونى تٷسٸنگٸسٸ دە كەلمەيدٸ, تٸپتٸ ميىقتان كٷلەدٸ.
* * *
ەگەر ەركٸم ٶز ٷيٸنٸڭ ەسٸك الدىن سىپارار بولسا, بٷكٸل كٶشە تازالانار ەدٸ.
* * *
ەلەم قايعى قاسٸرەت جۇتقاندارعا قۇرمەت كٶرسەتە بٸلگەندەر ارقىلى العا جىلجيدى.
* * *
ەڭ ٷلكەن اداسۋشىلىق ادامداردى بٸر جاقتى باعالاۋ.ولاردى مەيٸرٸمدٸ نەمەسە اشۋلانشاق,اقىماق, اقىلدى دەگەن وي قالىپتاستىرۋ. ادام اعىس سەكٸلدٸ اعىپ وتىرادى, وندا بۇل قاسيەتتەردٸڭ بارلىعى دا كەزدەسەدٸ.كەيدە اقىماق,كەيدە اقىلدى, كەيدە اشۋلانشاق, كەيدە مەيٸرٸمٸدٸ بولادى نەمەسە كەرەسٸنشە.بۇل - ادامنىڭ ۇلىلىعى. سٸز ونى بٸر جاقتى باعالادىڭىز دەلٸك, ال, ول قازٸر مٷلدە ٶزگەرەگەن,ٶزگە ادام! «جاقسى كٶرمەيمٸن» دەۋگە بولمايدى.سٸز سولاي دەگەنٸڭٸزبەن, ول قازٸر مٷلدە ٶزگە..
* * *
سەزٸمسٸز عۇمىر كەشۋ جەڭٸل, الايدا ونسىز وي بولمايدى.
* * *
شىنايى اقيقات – ٶتە قاراپايىم.
* * *
تاڭەرتەڭمەن ماڭىزدى ەرٸ تۇششىمدى ويلار كەلدٸ.ەندٸ سولاردى ۇمىت قالدىرعانداي الاڭداۋ ٷستٸندەمٸن. ەسكە تٷسٸرٸپ كٶرەيٸن: ادام ٶزٸن تانىماعانشا ٶلٸ نە تٸرٸ ەكەنٸن بٸلمەيدٸ, ٶيتكەنٸ ول ەلٸ تٸرٸ ەمەس. تٸرٸ ادام رەتٸندە تانىمىن سەزٸنگەن شاقتا تىنىمسىز ٶزٸن سۇراقتىڭ استىنا الا باستايدى.نەگە عۇمىر كەشٸپ جٷر? جاۋابىن ٸزدەۋگە كٶشەدٸ.بٸر جاۋاپتىڭ پۇشپاعىنا جەتكەنشە جانى تىنىش تاپپاق ەمەس.
* * *
ادامدار كٶبٸنە مٶلشەرلٸ اقىلعا يە بولعانى ٷشٸن عانا اپپاق ارىمەن ماقتانعىش كەلەدٸ.
* * *
ادام ەرقاشان باقىتتى بولۋعا تيٸستٸ, ەگەر ونى جوعالتىپ السا, قاي جەردە قاتەلەسكەنٸن قاراسىن.
* * *
جاستاردان «مەن ٶزگەنٸڭ اقىلىمەن جٷرگٸم كەلمەيدٸ,ٶزٸم ويلانا الامىن» دەگەندٸ جيٸ ەستيمٸز. ويلانىپ,سٷبەلەنٸپ قويعان دٷنيەلەردٸ قايتا ويلانىپ نە كەرەك.دايىن دٷنيەنٸ ال دا, العا جورتا بەر! ادامزاتتىڭ كٷشٸ وسىندا.
* * *
ەڭ ٷلكەن اداسۋ – ەشتەمە دە ٸستەمەستەن باقىتتى كٷتۋ.
* * *
مەسەلە كٶپ بٸلۋدە ەمەس, ەڭ ماڭىزدىسىن بٸلۋدە.
* * *
ويىن ويناۋ ٷشٸن قارىن توق بولۋ قاجەتتٸلٸگٸ تٷسٸنٸكتٸ.قوعامنىڭ ەر مٷشەسٸنٸڭ قارىنى اشپاعان كەزدە عانا ولار ٶنەرگە دەن قويا الادى.ەگەر قوعام مٷشەلەرٸ توق بولماسا, ناعىز ٶنەر ٶركەن جايماق ەمەس. سالعىرت ٶنەر – كەسكٸنسٸز, اش قوعامداعى ٶنەر – دٶرەكٸلەۋ, ٶكٸنٸشتٸ..
* * *
ادام ٶزٸنە جاقىن تاقىرىپ جايلى ەڭگٸمە قوزعاعاندا, تىڭداۋشىنىڭ ٶزٸندەي ەمەس ەكەنٸن ۇمىت قالدىرادى.ەگەر ادامدار ٶزٸن شىنايى الاڭداتقان, نەمەسە رۋحاني دٷنيەنٸ سٶز ەتپەسە, مٸندەتتٸ تٷردە جەكە باسى جايلى كٶپ سٶزدٸلٸككە ۇرىنادى.ەلبەتتە, بۇل ٶتە كٶڭٸلسٸز.
* * *
ادام بالاسىنىڭ دٷنيەدە جالعىز عانا جولى بار.بٸراق اقىلى ويانىپ,سانا-سەزٸمٸ ٶز ەرەكەتٸن يگەرگەن شاقتا جول ەكٸگە ايرىلادى. نە بويىنداعى جانۋارلىق كٷش اقىلعا باعىنادى, نە اقىل جانۋارلىق كٷشكە قىزمەت ەتەدٸ.اقىل جانۋارلىق تابيعاتقا اينالسا, قىزىقتىڭ بەرٸ سوندا بولماق.ەگەر اقىلعا جەڭدٸرسە, ول ادام دٷنيەنٸڭ بوس سەلتەڭٸنە بوي الدىرمايدى,سانالى تٷردە جالعىز جول اشىپ, سول جولعا بەت الادى.
* * *
بەرٸ دە ادامزاتتى ٶزگەرتكٸسٸ كەلەدٸ, بٸراق ٶزٸن ٶزگەرتۋ جايلى ويلاناتىندار سيرەك.
* * *
كەشە يانجۋلدا بولدىم.ودان ٶلٸم جايلى نە ويلايتىنىن,بايانسىزدىق نەمەسە باياندى عۇمىر جايلى سۇرادىم.ول ,تٸپتٸ,سيىر سەكٸلدٸ تٷك تە تٷسٸنە المايدى! مۇنداي جاندار قانشاما! ال, سەن ونىمەن سٶيلەسە وتىرىپ قىنجىلاسىڭ, ول سەنٸمەن كەلٸسپەيدٸ دە. وسىنداي جاندارمەن بايلانىس ورناتۋ تٸپتٸ قيىن, نە جانىڭ قالاماسا,نە ۇناتپاساڭ, قالاي سٷيمەكسٸڭ,نەنٸ تالاپ ەتەسٸڭ?.. قارىم-قاتىناستى ولار ٶزدەرٸ شەشەدٸ. رۋحاني دٷنيەسٸ كٷڭگٸرت. ولارمەن ەرقاشان تاپ بٸر سىرلاسىڭداي قۇرمەتپەن ارالاساسىڭ. بۇل ٶزٸڭە اۋىر, كەيدە ٶزٸڭدٸ كەلەكە ەتەدٸ.. شىداۋ قاجەت.ولاردىڭ قاشان وياناتىنىن بٸلمەيسٸڭ.بەلكٸم, قازٸر-اق سەنٸڭ سٶزٸڭ وياتار?..
اۋدارعان: باتىرحان سەرسەنحان
