1920 جىلداردىڭ باسىندا مەسكەۋ حالقىن ٷرەيدە ۇستاعان بٸر ەسٸم بولدى. ات بازارىنان جوعالعان ادامداردىڭ ارتىنان كٶپ ۇزاماي قاپقا ورالعان مەيٸتتەر تابىلىپ جاتتى. قالا تۇرعىندارى جۇمباق قىلمىسكەر تۋرالى اڭىز قىلىپ ايتا باستاعانىمەن, ونىڭ قاراپايىم تاكسي جٷرگٸزۋشٸسٸ ۆاسيليي كوماروۆ ەكەنٸ كەيٸن عانا بەلگٸلٸ بولدى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
«قۇبىجىق-ادام» اتانعان كوماروۆ كٸم ەدٸ?
ادام ٶمٸرٸن قييۋ ەڭ اۋىر قىلمىستاردىڭ بٸرٸ. كەڭەس وداعى كەزٸندە مۇنداي ەرەكەتتٸ اسقان قاتىگەزدٸكپەن جاساعان ادامدار دا بولدى. سولاردىڭ بٸرٸ العاشقى كەڭەستٸك سەرييالىق ٶلتٸرۋشٸلەردٸڭ بٸرٸ اتانعان ۆاسيليي كوماروۆ. ول 1920 جىلدارى مەسكەۋدە بٸرنەشە ادامدى قاتىگەزدٸكپەن ٶلتٸرٸپ, جۇرت اراسىندا «قۇبىجىق-ادام» دەگەن اتپەن تانىلدى.
1915 جىلى بٸرٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس كەزٸندە نەمٸس ەسكەرٸ بالتىق جاعالاۋىنا جاقىنداعان سوڭ كوماروۆ وتباسى ەدٸل بويىنا كٶشٸپ كەتەدٸ. كەيٸن 1917 جىلى قىزىل ارمييا قاتارىنا ەرٸكتٸ بولىپ قوسىلىپ, ۆزۆود كومانديرٸنە دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ. سول كەزەڭدە ول دەزەرتيرلەردٸ جازالاۋ جۇمىستارىنا قاتىسىپ, ادام ٶلتٸرۋگە بەيٸم كٶزقاراسى قالىپتاسا باستاعان دەگەن پٸكٸر بار.
1919 جىلى كوماروۆتى دەنيكين ەسكەرٸ تۇتقىنعا الادى. بٸر جىلدان كەيٸن مەسكەۋگە كەلٸپ, تەگٸن ٶزگەرتٸپ, شابولوۆكا كٶشەسٸنە قونىستانادى. العاشىندا ەۆاكۋاتسييا كوميتەتٸندە جۇمىس ٸستەگەنٸمەن, كەيٸن جەكە جٷك تاسىمالىمەن اينالىسا باستايدى. دەل وسى كەسٸپ ونىڭ بولاشاق قۇرباندارىمەن تانىسۋىنا مٷمكٸندٸك بەرگەن.
العاشقى قۇربان
كوماروۆتىڭ العاشقى قۇربانى مەسكەۋگە جىلقى ساتىپ الۋعا كەلگەن شارۋا. ەكەۋٸ ٸشٸمدٸك ٸشٸپ وتىرىپ تانىسىپ, كوماروۆ وعان استانادان مالدى ارزانعا الىپ, كەيٸن تيٸمدٸ ايىرباس جاساۋعا بولاتىنىن ايتادى. وسىلايشا شارۋانىڭ سەنٸمٸنە كٸرگەن ول كەيٸن ونى بالعامەن ٶلتٸرگەن.
قاتتى سوققىدان جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ باس سٷيەگٸ جارىلىپ, قان اينالانى جايلاپ كەتكەن. كوماروۆ مەيٸتتٸ كٶرشٸ بوس اۋماققا اپارىپ جاسىرعان. بۇل ونىڭ العاشقى قىلمىسى ەدٸ.
قاندى قىلمىستار مەن ەيەلٸنٸڭ كٶمەگٸ
بٸرٸنشٸ قىلمىستان كەيٸن كوماروۆ مۇنى تۇراقتى ٸسكە اينالدىرادى. ول قۇرباندارىن كٶبٸنە ات بازارىنان ٸزدەيتٸن بولعان. ٷيٸنە شاقىرىپ, مەمٸلە جاساپ, ٸشٸمدٸك ٸشكٸزگەن سوڭ ولاردى بالعامەن ۇرىپ, كەيٸن تۇنشىقتىرىپ ٶلتٸرگەن.
بۇل قىلمىستاردىڭ بارلىعىن ونىڭ ەيەلٸ سوفيا كٶرٸپ وتىرعان. بٸراق ول پوليتسيياعا حابارلاۋدىڭ ورنىنا كٷيەۋٸنە كٶمەكتەسكەن. ەيەل قان ٸزدەرٸن جۋىپ, قىلمىستىڭ ٸزٸن جاسىرىپ وتىرعان. تەرگەۋشٸلەر كەيٸن ٷيدەن قان داعىن تابۋعا تىرىسقانىمەن, نەتيجە شىقپاعان.
قۇرباندار سانى كٶبەيگەن سايىن مەيٸتتەردٸ جاسىرۋ قيىنداي تٷستٸ. كەيٸن كوماروۆ ٶلتٸرٸلگەن ادامداردى قاپقا سالىپ, تٷندە مەسكەۋ ٶزەنٸنە اپارىپ تاستاي باستاعان.
مەسكەۋدٸ دٷرلٸكتٸرگەن تەرگەۋ
1921 جىلدان باستاپ پوليتسيياعا ادامداردىڭ جوعالعانى تۋرالى ارىزدار جيٸلەيدٸ. تەرگەۋ ٸزٸ سەرپۋحوۆتاعى ات بازارىنا دەيٸن جەتەدٸ. كٶپ ۇزاماي زاموسكۆورەچە اۋدانىنداعى بوس عيماراتتاردان قاپقا ورالعان مەيٸتتەر تابىلا باستايدى.
بارلىق مەيٸت بٸردەي تەسٸلمەن بايلانعان ەرٸ قۇربانداردىڭ ٶلٸمٸ دە ۇقساس بولعان: باستان سوققى الىپ, كەيٸن تۇنشىقتىرىلعان. مەسكەۋلٸكتەر اراسىندا بەلگٸسٸز قانٸشەر تۋرالى ەڭگٸمە تاراپ, جۇرت ٷرەي قۇشاعىندا ٶمٸر سٷردٸ. ٸسكە تٸپتٸ ۆلاديمير لەنيننٸڭ تاپسىرماسىمەن ارنايى ٸزدەۋ جارييالانعان.
تەرگەۋشٸلەر مەيٸتتەردٸڭ سۇلى قاپتارىنا سالىنۋىنا قاراپ, قىلمىسكەردٸڭ تاسىمالمەن اينالىساتىنىن بولجايدى. كٷدٸك تاكسي جٷرگٸزۋشٸلەرٸنە تٷسەدٸ. بٸراق سول كەزەڭدە مەسكەۋدە مىڭداعان جٷرگٸزۋشٸ بولعاندىقتان, بارلىعىن تەكسەرۋ وڭايعا سوقپاعان.
كوماروۆ قالاي ۇستالدى?
1923 جىلى 18 مامىردا پوليتسييا كوماروۆتاردىڭ ٷيٸنە ساموگون ساتۋى مٷمكٸن دەگەن سىلتاۋمەن تٸنتۋ جٷرگٸزۋگە كەلەدٸ. ٷيدٸ تەكسەرۋ بارىسىندا ۆاسيليي قاتتى قوبالجي باستايدى.
پوليتسەيلەر قوراعا جاقىنداعاندا ول تەرەزەدەن سەكٸرٸپ قاشىپ كەتكەن. الايدا بٸر كٷننەن كەيٸن مەسكەۋ ماڭىنداعى نيكولسكوە اۋىلىندا قولعا تٷستٸ. قورادان باسى جارىلعان ادامنىڭ ەلٸ سۋىپ ٷلگەرمەگەن مەيٸتٸ تابىلعان.
ٶكٸنبەگەن مانياك
تەرگەۋ كەزٸندە كوماروۆ جاساعان قىلمىستارى تۋرالى ەش قىسىلماي ايتىپ بەرگەن. تٸپتٸ ٶزٸن اقتاعىسى كەلٸپ, قۇرباندارىن «پايداكٷنەمدەر» دەپ سيپاتتاعان. ول اقشا ٷشٸن ٶلتٸرمەگەنٸن, جەبٸرلەنۋشٸلەردەن اسا كٶپ پايدا كٶرمەگەنٸن دە مەلٸمدەگەن.
وسى سٶزدەرٸنەن كەيٸن حالىق اراسىندا وعان «قۇبىجىق-ادام» دەگەن اتاۋ بەرٸلدٸ. مەسكەۋلٸكتەر ونى تٸرٸدەي جازالاۋدى تالاپ ەتكەن جاعدايلار دا بولعان.
كوماروۆ پەن ونىڭ ەيەلٸن كسرو-نىڭ جەتەكشٸ پسيحياترلارى تەكسەرگەن. دەرٸگەرلەر ونىڭ پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار دەگەن قورىتىندىعا كەلگەنٸمەن, سوت ەكەۋٸنە دە ٶلٸم جازاسىن كەسەدٸ.
1923 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە ۆاسيليي كوماروۆ پەن سوفيا كوماروۆا اتۋ جازاسىنا كەسٸلدٸ. ال ولاردىڭ بالالارى بالالار ٷيٸنە جٸبەرٸلگەن. كەيٸن حالىق اراسىندا بەلگٸسٸز قانٸشەرلەردٸ «كوماروۆ» دەپ اتاۋ دا تاراي باستاعان.
