سۋرەت: baq.kz
بٷگٸن كٷللٸ مۇسىلمان ٷشٸن ۇلىق سانالاتىن قۇربان ايت مەرەكەسٸ باستالدى. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى قۇربان ايت جايلى ەر مۇسىلمان بٸلۋٸ تيٸس 12 دەرەك ۇسىنعان ەكەن.
1. قۇربان سٶزٸنٸڭ انىقتاماسى:
اراب تٸلٸندە:
تٸلٸمٸزگە ەنٸپ كەتكەن «قۇربان» سٶزٸ اراب تٸلٸندە – «جاقىنداۋ» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ.
تەرميندٸك ماعىناسى: اللا تاعالانىڭ رازىلىعىنا جاقىنداۋ نيەتٸمەن قۇربان ايت كٷندەرٸندە شالىناتىن ارنايى مالدىڭ اتى[1].
قۇربان شالۋدىڭ ارتىقشىلىعىنا, ساۋاپتى ٸس ەكەندٸگٸنە قاتىستى پايعامبارىمىزدىڭ بٸرنەشە حاديستەرٸ بار. «ادام بالاسى قۇربان ايت كٷنٸندە (قۇربان شالىپ) قان اعىزۋدان دا سٷيٸكتٸ باسقا ٸسپەن اللاھ تاعالاعا جاقىنداعان ەمەس. قانى اعىزىلعان مال قييامەت كٷنٸ مٷيٸزدەرٸ, تۇياقتارى جەنە جٷندەرٸمەن كەلەدٸ. اعىزىلعان قان جەرگە تامباي جاتىپ, اللاھ تاعالانىڭ قۇزىرىندا ٷلكەن ماقامعا جەتەدٸ. سوندىقتان قۇرباندارىڭدى كٶڭٸل ريزاشىلىعىمەن شالىڭدار»[2].
پايعامبارىمىز (ﷺ) تٶمەندەگٸ مىنا حاديستە اللا ريزاشىلىعى ٷشٸن شالىنعان قۇرباننىڭ ەربٸر قىلى ٷشٸن ساۋاپ جازىلاتىندىعىن سٷيٸنشٸلەگەن: «ساحابالار پايعامبارىمىزعا (ﷺ):
– ۋا, اللانىڭ ەلشٸسٸ, قۇرباندىق دەگەن نە? – دەپ سۇراق قويدى.
– قۇرباندىق – سەندەردٸڭ يبراھيم (ا.س.) بابالارىڭنىڭ سٷننەتٸ, – دەدٸ.
– ودان بٸزگە قانداي ساۋاپ بار?
– ەربٸر تال قىلشىعى ٷشٸن ساۋاپ الاسىڭدار.
– قويدىڭ جٷنٸنەن شە?
– قويدىڭ جٷنٸنٸڭ ەربٸر تال قىلشىعىنا دا ساۋاپ جازىلادى»[3].
2. قۇربان ايتتا قۇربان شالۋدىڭ ٷكٸمٸ
حانافي مەزھابىندا قۇربان ايتتا شاماسى جەتكەن دەرگە قۇربان شالۋ – ۋەجٸپ.
ۋەجٸپتٸگٸنٸڭ دەلەلدەرٸ:
اللا تاعالا قۇران كەرٸمدە پايعامبارىمىزعا (ﷺ) : «ناماز وقى جەنە قۇربان شال»[4] – دەپ, ەمٸر ەتٸپ, قۇربان شالۋدىڭ ۋەجٸپتٸگٸن بٸلدٸرگەن. پايعامبارىمىز (ﷺ) «كٸمدە-كٸم مٷمكٸنشٸلٸگٸ بولا تۇرا قۇربان شالماسا, بٸزدٸڭ ناماز وقيتىن جەرٸمٸزگە جاقىنداماسىن!» – دەپ بۇيىرعان[5].
3. قۇربان شالۋ كٸمگە ۋەجٸپ?
قۇربان شالۋ ۋەجٸپ بولۋ ٷشٸن تٶمەندەگٸ مىنا شارتتار بولۋى قاجەت.
1. مۇسىلمان بولۋ;
2. قۇربان ايت ۋاقىتىندا جولاۋشى بولماۋ;
3. نەگٸزگٸ قاجەتتەردەن تىس نيساپ مٶلشەرٸندەگٸ قارجىعا يە بولۋ. نيساپ مٶلشەرٸ – 85 گرامم التىن ياكي قۇنىنا تەڭ كەلەتٸن اقشا. زەكەت عيباداتى سيياقتى قۇرباننىڭ ۋەجٸپ بولۋى ٷشٸن نيساپ مٶلشەرٸنە جەتكەن مالعا بٸر جىل تولۋ شارت ەمەس. قۇربان شالعان ۋاقىتتا مٸندەتتٸ تٷردە نيەت ەتۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ, مالدى عيبادات ٷشٸن سوياتىنى سيياقتى, تەك قانا ەتٸن پايدالانۋ ٷشٸن دە سويۋعا بولادى[6].
ەسكەرتۋ: نيساپ مٶلشەرٸندە ارتىق قاراجاتى بولماسا دا كەدەي مۇسىلمان كٸسٸنٸڭ قۇربان شالۋىنا بولادى. شالعان قۇرباندىعى نەپٸل قۇربان ٷكٸمٸندە بولادى.
4. قۇربان شالۋدىڭ ۋاقىتى
قۇربان شالۋدىڭ ۋاقىتى قۇربان ايتتىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ ايت نامازىنان كەيٸن باستالىپ, ايتىڭ ٷشٸنشٸ كٷنٸ اقشامعا از ۋاقىت قالعانعا دەيٸن جالعاسادى. قانداي دا بٸر ماڭىزدى شاريعي سەبەپكە بايلانىستى قۇربان ايت نامازىنا بارا الماي, ايت نامازىن وقىماعان كٸسٸ ناماز وقىپ بولاتىنداي ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن قۇربانىن شالا بەرۋٸنە بولادى. ايت نامازدان بۇرىن شالىنعان مال قۇرباندىققا ەسەپتەلمەيدٸ.
5. قۇرباندىققا جارامدى مالدار
قوي, ەشكٸ, سيىر جەنە تٷيە مالدارىن عانا قۇرباندىققا شالۋعا بولادى. قۇربان رەتٸندە شالىناتىن قوي جەنە ەشكٸ كەم دەگەندە بٸر جاسار, سيىر ەكٸ جاسار, تٷيە بەس جاسار بولۋى كەرەك. التى-جەتٸ ايلىق كەپە قوزى بٸر جاسار قوي سيياقتى سەمٸز, ەتتٸ بولسا, قۇرباندىققا شالۋعا جارايدى. قوي مەن ەشكٸنٸڭ ەركەگٸن, سيىردىڭ ۇرعاشىسىن شالۋ ابزال. ەلٸك, ارقار سيياقتى اڭدار مەن تاۋىق, قوراز, قاز, ٷيرەك سيياقتى قۇستار قۇربان رەتٸندە سويىلمايدى.
6. بٸرٸگٸپ قۇربان شالۋ
قوي نەمەسە ەشكٸنٸ تەك بٸر ادام قۇربان رەتٸندە شالا الادى. ال سيىر نەمەسە تٷيەنٸ ياعني, ٸرٸ قارانى بٸر كٸسٸنٸڭ جالعىز ٶزٸ ٷشٸن شالۋىنا بولادى. سونداي-اق جەتٸ كٸسٸگە ارناپ, ورتاق شالۋلارىنا بولادى. قۇرباندى ورتاقتاسىپ شالعان ۋاقىتتا ەربٸر ادام قۇربان شالۋ نيەتٸمەن ورتاقتاسۋى كەرەك. بٸر كٸسٸ قۇربان ٷشٸن, ال ەكٸنشٸ بٸر كٸسٸ تەك قانا ەتٸن الۋ نيەتٸمەن ورتاقتاسسا, شالىنعان مال بارلىق ورتاقتار ٷشٸن قۇربان بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ.
7. قۇرباندىققا جارامايتىن مالدار
مىناداي كەمشٸلٸگٸ بار مالدار قۇرباندىققا جارامسىز بولىپ سانالادى.
• بٸر كٶزٸ سوقىر
• سويىلاتىن جەرگە جەتە المايتىن دەرەجەدە كٶتەرەم
• قۇلاعى نەمەسە قۇيرىعى تۋمادان جوق نەمەسە باسىم بٶلٸگٸ كەسٸلگەن
• تٸستەرٸنٸڭ كٶبٸ تٷسٸپ قالعان
• ەمشەكتەرٸنٸڭ باسى جۇلىنىپ قالعان
• بٸر مٷيٸزٸ نەمەسە ەكەۋٸ دە تٷبٸنەن سىنعان.
قۇربان شالۋى ۋەجٸپ بولعان كٸسٸنٸڭ قۇرباندىق مالىندا اتالمىش كەمشٸلٸكتەردٸڭ بٸرەۋٸ ساتىپ العاننان كەيٸن پايدا بولسا نەمەسە العان مالى ٶلٸپ قالسا, قايتادان قۇرباندىققا جارايتىن مال ساتىپ الىپ شالۋى كەرەك. ال قۇربان شالۋ ۋەجٸپ بولماسا دا, ساۋاپ ٷشٸن شالۋدى نيەت ەتكەن كەدەي ادامنىڭ ساتىپ العان قۇربانىندا بٸر كەمشٸلٸك پايدا بولسا, سول مالدى شالا بەرەدٸ. تٸپتٸ قۇربان شالۋى ۋەجٸپ بولماعان كەدەي ادام بويىندا كەمشٸلٸگٸ بار مالدى ساتىپ الىپ, قۇربان رەتٸندە شالۋىنا بولادى. ٶيتكەنٸ, كەدەي ادامنىڭ شالعان قۇرباندىعى– نەپٸل قۇربان. نەپٸل عيباداتتا كەشٸرٸم بار[7].
8. قۇربان شالۋدا ٶكٸلدٸك
قۇرباندىق مالىن مٷمكٸنشٸلٸك بولسا, موينىنا ۋەجٸپ بولعان ادامنىڭ ٶزٸ شالعانى ابزال. جەنە ونىڭ ساۋابى مول. الايدا ٶزگە بٸرەۋگە ٶكٸلدٸك بەرۋٸنە دە بولادى. قۇربان شالۋى ۋەجٸپ كٸسٸ باسقا بٸر ادامدى تەلەفون ارقىلى نەمەس حات سيياقتى جولدارمەن ٶزٸنٸڭ ورنىنا باسقا ادامدى ٶكٸل رەتٸندە قۇربان شالۋى ٷشٸن تاعايىنداي الادى. ٶكٸلگە «مەنٸڭ ورنىما قۇربان الىپ, شال» دەپ
ايتىلعان ۋاقىتتا, ٶكٸل سول ادامنىڭ اتىنا قۇربان الىپ شالادى.
9. قۇربان مالى قالاي شالىنادى?
• قۇربان رەتٸندە شالىناتىن مالدى قيناماۋ ٷشٸن, ٶتكٸر پىشاق قولدانۋ كەرەك. مالدى سويۋ ٷشٸن جەرگە جاتقىزعاننان كەيٸن پىشاقتى كٶز الدىندا جالاقتاتىپ, قايراۋ – مەكرٷھ. ال, قيناماي سويۋ – سٷننەت.
• قۇربان رەتٸندە شالىناتىن مال قۇبىلاعا قاراتا جاتقىزىلىپ, دۇعا رەتٸندە مىنا ايات وقىلادى:
إنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَا وَ مَمَاتِي لّهِلِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ
«يننا سالاتي ۋا نۋسۋكي ۋا ماحيايا ۋا مەمەتي ليللەھي راببيل ‘الامينا لە شەريكا لەھ»459. «كٷمەنسٸز مەنٸڭ نامازىم جەنە باسقا عيباداتتارىم, ٶمٸرٸم دە, ٶلٸمٸم دە بٷكٸل ەلەمدەردٸڭ راببى اللا ٷشٸن. ونىڭ
ەش سەرٸگٸ جوق». ودان كەيٸن:
ألله أكْبَرُ, ألله أكْبَرُ, لا إلَهَ إلاَّ اللهُ وَاللهُ أكْبَرُ, ألله أكْبَرُ وَلِلَهِ الْحَمْدُ
«اللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار لە يلاھا يللاللاھۋ, ۋاللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار ۋا ليللاھيل-حامد» – دەپ, تەكبٸر ايتىپ, «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەپ باۋىزدالادى. تەك قانا قۇرباننىڭ يەسٸنٸڭ عانا «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەۋٸ جەتكٸلٸكتٸ ەمەس. قۇرباندى باۋىزداعان ادام دا «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەۋٸ كەرەك. ەدەيٸ ۇمىتپاستان «بيسميللاھ» دەپ ايتپاسا, قۇرباننىڭ ەتٸن جەۋگە بولمايدى. ٶيتكەنٸ, اللانىڭ اتى ايتىلىپ, باۋىزدالماعان مالدىڭ ەتٸن جەۋ – حارام. قۇرباننىڭ يەسٸ قۇرباندى باۋىزدايىن دەپ جاتقان قاساپتىڭ قولىنىڭ ٷستٸنە قولىن قويىپ, بٸرگە با ۋىزداسا, ەكەۋٸنٸڭ دە «بيسميللاھ» دەپ ايتۋلارى كەرەك. سويىلاتىن مال قۇربان نيەتٸمەن باۋىزدالۋ كەرەك.
•مالدىڭ جانى شىققاننان كەيٸن بارىپ قانا تەرٸسٸ سىپىرىلادى. جانى شىقپاي جاتىپ باسىن كەسٸپ الىپ تاستاۋ نەمەسە تەرٸسٸن سىپىرۋ–مەكرٷھ.
10. قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸ مەن تەرٸسٸ
باي نەمەسە كەدەي بولسىن قۇربان ايتتا شالعان قۇرباندىعىنىڭ ەتٸن جەۋٸنە بولادى. قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن ٷش بٶلٸككە بٶلٸپ تاراتۋ –مۇستاحاپ. بٸر بٶلٸگٸ – تۋعان-تۋىس, كٶرشٸلەرٸنە باي بولسا دا سىيعا تارتىلادى, ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ – كەدەي جەنە مۇقتاج ادامدارعا, ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸ – ٶزٸنٸڭ وتباسىنا, بالا-شاعاسىنا بەرٸلەدٸ. بٸراق شالىنعان مالدى تٷگەلدەي كەدەي-مۇقتاجدارعا تاراتۋعا بولاتىنى سيياقتى, تٷگەلدەي ٶزٸنٸڭ وتباسىنا قالدىرا الادى.
قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن, تەرٸسٸن, سيراقتارىن, باسىن جەنە سٷتٸن ساتۋ – مەكرٷھ. قۇربان مالىنىڭ اتالمىش بٶلشەكتەرٸ ساتىلعان جاعدايدا قۇنى كەدەيلەرگە ساداقا رەتٸندە بەرٸلەدٸ. قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ تەرٸسٸن كەدەيلەرگە, قايىرىمدىلىق قورلارىنا بەرۋگە بولادى.
ەسكەرتۋ:
قۇربانعا شالىنعان مالدىڭ ەشقانداي بٶلشەگٸنەن قاساپتىڭ اقىسى رەتٸندە تٶلەۋگە بولمايدى.
11. قۇرباندىققا ارنايى مال الىپ سويماي, ورنىنا سول قۇرباننىڭ قۇنىن اقشالاي ساداقا رەتٸندە كەدەيلەرگە بەرۋگە بولا ما?
قۇرباندىقتا قان اعىزۋ نەگٸز بولعاندىقتان مال سويىپ, قان اعىزباسا, قۇرباندىق مٸندەتٸ موينىنان تٷسپەيدٸ.
12. كٶز جۇمعان كٸسٸ ٷشٸن قۇربان شالۋعا بولا ما?
ٶلگەن كٸسٸ ٶزٸنٸڭ اتىنا قۇربان شالۋدى تاپسىرىپ كەتپەسە دە, ساۋابىن ٶلٸگە باعىشتاۋ نيەتٸمەن قۇربان ايت كٷندەرٸندە قۇربان شالۋعا بولادى. شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸنەن جەۋٸنە رۇقسات. بٸراق ٶلٸنٸڭ تاپسىرىپ كەتكەن ٶسيەتٸن ورىنداۋ نيەتٸمەن شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸنەن جەۋگە بولمايدى. ەتٸن تولىق ساداقا رەتٸندە تاراتۋ كەرەك.
