كەيكٸ باتىردىڭ ۇرپاقتارى باباسىنىڭ باس سٷيەگٸن سالتاناتتى تٷردە قارسى الا المادى

«بٸزدٸڭ ەستٸگەن اقپاراتقا سٷيەنسەك, باتىردىڭ باس سٷيەگٸ ارنايى رەيسپەن كەلٸپ جاتىر. وسى ورايدا ەلٸمٸزدٸڭ تانىمال عالىمى, بەلگٸلٸ ەتنوگراف, پروفەسسور نۇرسان ەلٸمباي رەسەيدە باس سٷيەكتٸ قابىلداپ الىپ, ەلگە جەتكٸزدٸ دەپ ەستٸدٸك. ەندٸ عالىمدار ارنايى ساراپتاما ٶتكٸزەتٸن بولار. باتىر بابانىڭ باس سٷيەگٸن سالتاناتتى تٷردە قارسى الۋ كەرەك ەدٸ, ٶيتكەنٸ استانا ەۋەجايىنا ەل ازاماتتارى, باتىردىڭ ۇرپاقتارى مەن تۋىستارى كەلدٸ. بۇل تۇرعىدا كٷندٸز ٷكٸمەت رەسمي تٷردە ٶز مەلٸمدەمەسٸن جاسايدى دەگەن ويدامىن», - دەدٸ ساياساتتانۋشى, قوعام قايراتكەرٸ بەرٸك ەبدٸعاليۇلى.

بۇدان بۇرىن ول فەيسبۋكتەگٸ پاراقشاسىندا بٷگٸن تاڭەرتەڭ 04:50-دە مەسكەۋدەن ارنايى بورتپەن 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ باتىرى, 1923 جىلى بولشەۆيكتەر قولىنان قازا تاپقان كەيكٸ باتىردىڭ باس سٷيەگٸ جەتكٸزٸلەتٸنٸن حابارلاعان ەدٸ.

«قازاقستان مەن رەسەي ٷكٸمەتتەرٸ اراسىنداعى ۋاعدالاستىق اياسىندا كەيكٸنٸڭ باس سٷيەگٸ جەتكٸزٸلٸپ تۇر. مەنٸڭ ەستۋٸم بويىنشا ارنايى كوميسسييا قۇرىلىپ, جەرلەۋ مەسەلەسٸن قاراستىرادى. سونىمەن قاتار باتىردىڭ ەسٸمٸن قايتا جاڭعىرتۋعا بايلانىستى ٸس-شارالار قامتىلىپ, الداعى ۋاقىتتا ناقتى قاي ٶڭٸردە جەرلەنەتٸنٸ تالقىعا سالىنادى. ەرينە, حالىق پەن باتىردىڭ تۋىستارىنىڭ ويى ەكٸگە بٶلٸنٸپ تۇر. بٸرەۋلەر استاناداعى ۇلتتىق پانتەونعا, ال كەيبٸرەۋلەر قوستاناي وبلىسىنىڭ امانگەلدٸ اۋدانىنداعى كەسەنەگە قويىلسا دەگەن تٸلەكتەرٸن ايتۋدا. وسى رەتتە بۇل ۇسىنىستار قاراستىرىلىپ, تيٸستٸ شەشٸم قابىلدانادى», - دەدٸ ب.ەبدٸعاليۇلى.

ايتا كەتەيiك, كەيكi باتىردىڭ باسى سانكت-پەتەربورداعى كۋنستكامەرادا ۇزاق جىلدار ساقتالىپ كەلدi. بيىل بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر كەرiم مەسiموۆ رەسەيگە جاساعان ساپارىندا كٶرشi ەلدiڭ ٷكiمەت باسشىسىنان كەنەسارى حان مەن كەيكi باتىردىڭ باسىن قايتارۋ مٷمكiندiگiن قاراستىرۋدى سۇراعان بولاتىن.

1916 جىلعى تورعايداعى ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸندە كەرەمەت ەرلٸكتەر كٶرسەتكەن كەيكٸ باتىر ەسٸمٸ قاشان دا حالىق جادىندا. كەڭەس ٷكٸمەتٸ تۇسىندا بيلٸك تاراپىنان سۇرمەرگەننٸڭ اتىن ايتۋعا دا تىيىم سالىندى. ەيتسە دە, ەل ٶزٸنٸڭ ەرەن تۋعان ۇلىن ۇمىتپادى.

بۇعان دەيٸن حابارلانعانداي, باس سٷيەك ەلگە ەكەلٸنگەن سوڭ ونى تۋعان جەرٸ تورعايعا, امانگەلدٸ اۋىلىنا جەرلەپ, كەيكٸ باتىر كەسەنەسٸن تۇرعىزۋ كٶزدەلگەن.

كەيكٸ (نۇرماعانبەت) كٶكەمبايۇلى (1871-1923) - 1916 جىلعى تورعايدا بولعان ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنٸڭ باتىرى, اتاقتى مەرگەن. قوستاناي وبلىسى امانكەلدٸ اۋدانىنىڭ بايتۋما قوپاسىندا دٷنيەگە كەلگەن.

جاستايىنان اڭشى, مەرگەندٸگٸمەن, ٶجەتتٸگٸمەن ايماققا تانىلعان.

كەيكٸ كٶكەمبايۇلى رەسەي پاتشاسىنىڭ 1916 جىلعى ماۋسىم جارلىعى سەبەپ بولعان (ەل اۋزىندا «ييۋن جارلىعى» دەپ اتالادى) تورعاي قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸسٸنە العاشقى كٷندەرٸنەن بەلسەنە ارالاسىپ, سول كٶتەرٸلٸستٸ ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ بٸرٸ بولدى. كٷيٸك قوپاسىنداعى سوعىستا, تورعاي قالاسىن قورشاۋ كەزٸندە جەنە پاتشانىڭ جازالاۋشى وتريادتارىنا قارسى سوڭعى ۇرىس - دوعال شايقاسىندا ەرەكشە ەرلٸك كٶرسەتتٸ.

1919 جىلى 18 مامىردا تورعاي ويازدىق سوعىس كوميسسارى, حالىق باتىرى امانگەلدٸ يمانوۆ ٶلتٸرٸلگەننەن كەيٸن كەيكٸ باتىر قۋعىنعا ۇشىرايدى. بۇل سٷرگٸن تورعايدا كەڭەس ٶكٸمەتٸ ورناعاننان كەيٸن دە تولاستامايدى. بٸراز جىل ۇلىتاۋ, قىزىلقۇم جاعىندا بوي تاسالايدى. اقىرى, 1923 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە ارنايى تاپسىرمامەن ٶزٸن الداپ قولعا تٷسٸرۋگە كەلگەن كوميسسار ا.توكارەۆتٸڭ سٶزٸنە سەنٸپ تورعايعا ورالعان كەيكٸ جولدا ونىڭ شىن نيەتٸن سەزٸپ قالىپ, الەكساندر توكارەۆتٸ سول جەردە اتىپ تاستايدى. بٸراق كەيكٸنٸڭ ٸزٸنە تٷسٸپ, ارتىنان الىستان اڭدىپ ەرٸپ كەلە جاتقان قىزىل ەسكەردٸڭ سولداتتارى, ونى سول كٷنٸ تٷندە جاتقان جەرٸندە قورشاپ الىپ, ايۋاندىقپەن ٶلتٸرەدٸ. ولار مەرگەننٸڭ ەكٸ قولى مەن باسىن كەسٸپ الادى. كەيكٸ باتىردىڭ باسىن بٸر اي بويى تورعاي قالاسىنىڭ ورتالىق الاڭىنا سىرىققا شانشىپ قويادى. كەيٸن مەرگەننٸڭ باس سٷيەگٸن ورىنبورعا جٶنەلتەدٸ, ال 1926 جىلى رەسپۋبليكا استاناسى قىزىلورداعا كٶشۋٸنە بايلانىستى, سانكت-پەتەربورعا الىپ كەتكەن. ول قازٸر سانكت-پەتەربورداعى انتروپولوگييالىق قوردىڭ كۋنستكامەراسىندا ساقتاۋلى.

كەيكٸ باتىر كٶكەمبايۇلىنىڭ ۇرپاقتارى قوستاناي وبلىسىنىڭ امانگەلدٸ اۋدانىنداعى اقتاس, تاستى ەلدٸ مەكەندەرٸندە تۇرادى. 1996 جىلى كەيكٸ باتىردىڭ 125 جىل تولۋىنا بايلانىستى اس بەرٸلٸپ, ەسكەرتكٸش ورناتىلدى.