فوتو: ۆيدەودان سكرينشوت
ۇقشۇ باس حاتشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ٶزٸن «قازاقتى سوعىسقا تارتىپ جاتىر» دەپ سىناۋشىلارعا جاۋاپ بەردٸ. ونىڭ ۆيدەو ٷندەۋٸ Meganews.kaz Instagram پاراقشاسىندا جارييالاندى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ول ٶز سٶزٸن قادٸرٸن بٸلٸپ بايىپتاعاندار دا, جالا جاۋىپ, بوس ايىپتاعاندار دا بارىن ايتىپ, ٶزٸنٸڭ تۋعان جەرٸندە, قارا شاڭىراعىندا قانداي تەربيە العانىنان باستاعان.
«قادٸرمەندٸ اعايىن, مەنٸڭ ٶمٸر جولىمدى ەل بٸلەدٸ دەپ ويلايمىن. ەگەمەن مەملەكەت بولعالى, ەل يگٸلٸگٸنە از دا بولسا ٶز ٷلەسٸمدٸ قوسقاندايمىن. ەرينە, اۋىر جول اتىڭدى سىنايدى, قيىن ٸس ادامدى سىنايدى دەگەن. وسى جولدا تالاي سىي دا, سىن جا بولدى. ونىڭ ٸشٸندە قادٸرٸڭدٸ بايىپتاعاندار دا, جالا جاۋىپ, بوس ايىپتاعاندار دا بولدى. دەگەنمەن سول جالعان ايىپتارعا كٶڭٸل بٶلمەدٸم. سوتقا جٷگٸنٸپ, كەتكەن ەسەمدٸ ەشكٸمگە ارتپادىم. ٶيتكەنٸ اتام قازاق ايتپاقشى, اتتىڭ وتىن اقىماق ٶشٸرە المايدى. قاشاندا ەر مەسەلەنٸڭ ەدٸلدٸگٸن ادام كٶرمەسە دە, اللا كٶرەدٸ دەگەن قاعيداعا سٷيەندٸم. دەسە دە ٶتٸرٸگٸ شىنداي, شىنى قۇداي ۇرعانداي بولعانداي مىناۋ ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە سەنگەن كەيبٸر ادامدار ٷندەمەگەندٸ باسقا تەۋٸپ, تابانىنا تاستاۋعا دايار. جاعادان الىپ, جانشىتۋعا قۇمار ەكەنٸنە كٶزٸم ەبدەن جەتتٸ. سوندىقتان دا ازدى كٶپ ابىروي اتىمدى بولىمسىز ورتانىڭ ساۋداسىنا سالماي, بارشا ايىپ تاققىش جارانعا بٸر جاۋابىن بٸرسەم دەپ شەشتٸم.
بٸرٸنشٸدەن, مەن ەربٸر تاسى قازاقتىڭ يٸسٸ اڭقىعان اتىراۋدا تۋىپ, تٷشكٸرسە دە بابا دەستٷرٸ دەپ تٷشكٸرگەن اتامنىڭ تەربيەسٸن, كٶز اشقاننان ساناما قازاقتىڭ رۋحىن, مەدەنيەتٸ مەن ەدەبيەتٸن سٸڭٸرگەن, انامنىڭ تەلٸمٸن الىپ ٶسكەن قازاقپىن.شىڭعىس ايتماتوۆ اتقان جەتٸ اتاسىنا تامىر جٸبەرمەگەن ادام جەتەسٸز. ونى بٸلمەگەن جەرلەر ەدەپسٸز قىلىق پەن ارام ٸستەن جيٸركەنبەۋ باستالادى دەگەن ەكەن. قاراپايىم دا قاتال ەلدٸك فيلوسوفييانى ٷلكەندەردٸڭ اۋزىنان كٶپ ەستٸپ, شىققان تەگٸن, بارار جەرٸن, جاقىن مەن جاتتى ايىرۋدى بٸلٸپ ٶسكەندەردٸڭ قاتارىنانمىن.
ال ەندٸ بٷگٸن شە? تۋعان ەلٸنە سالماعى جوق, جەل ايداعان دەن قاۋىز تەرٸزدٸ كەيبٸر باقىتسىز جاندار ٷشٸن مەن رەسەيشٸل, ساتقىن ەكەنمٸن. سوندا قالاي? كەلٸسٸمسٶزدٸڭ كٷشٸ ەمەس, زىمىراننىڭ مىسى باسىپ تۇرعان مىنا زاماندا حالىقارالىق ەسكەري ۇيىمعا تۋعان ەلٸمنٸڭ اتىنان بارىپ, قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن وتقا, مٷددە ٷشٸن سۋعا تٷسكەنٸم ٷشٸن بە? ەگەر دەل سولاي بولسا, وندا مەن زامانىندا ورىسشىلسىڭ دەپ اي ىپتالعان ۇلى ابايدىڭ سٶزٸمەن قايىرايىن: «ادامنان نادان ارتپاس ۇققانمەنەن, تاعدىر كٶرمەي قويمايدى بۇققانمەنەن» دەيدٸ. ياعني جٷرەگٸڭ ازاپتان جارىلايىن دەپ تۇرسا دا, قادٸرٸڭدٸ بٸلمەگەندەردٸڭ الدىندا ەڭسەڭدٸ تٷسٸرمە دەگەن. سوندىقتان تٷسٸنگەندەردٸ باعالاپ, تٷسٸنبەگەندەردٸ سارالاپ قٶتەتٸن ٶمٸر بۇل», - دەدٸ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار, ۇقشۇ باس حاتشىسى قازٸر ادامزات ەلەمٸ بۇرىن سوڭدى بولماعان سوعىس قاۋٸپٸنەن ايىرىلماي تۇرعانىن, بۇل سوعىستا جەڭٸمپاز بولمايتىنىن, بەرٸ دە جەڭٸلەتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«ەكٸنشٸدەن, مەن قولىما قارۋ الىپ, وق اتلاسام دا, جاۋىنگەرشٸل زامانننىڭ زاردامىن, سوعىس اتاۋلىنىڭ زار زاڭىن جاقسى بٸلەتٸن, جاستايىنان جانىم سەزەتٸن جانداردىڭ بٸرٸمٸن. ٶيتكەنٸ ەكەمنٸڭ ەكٸ اعاسى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا قازا بولعان. قازٸر ادامزات ەلەمٸ بۇرىن سوڭدى بولماعان سوعىس قاۋٸپٸنەن ايىرىلماي تۇر. بۇل سوعىستا جەڭٸمپاز بولمايدى, بەرٸ دە جەڭٸلەدٸ. مۇنداي جاعدايدا بٸرەۋدٸڭ سويىلىن سوعۋ - ناعىز سوقىرلىق. ال ٶز ۇلتىنا سوعىس تٸلەۋ قانٸپەزەرلٸك بولار ەدٸ. وسى ورايدا اتامنىڭ بٸر ەڭگٸمەسٸ ەسكە تٷسەدٸ. ٶتكەن عاسىرلار بولسا كەرەك, بارىمتا جاساعان قازاقتىڭ 5-6 جٸگٸتٸن جەرگٸلٸكتٸ وتارلىق سوت ٷكٸم شىعارىپ, يتجەككەنشە ايداعالى جاتىر ەكەن. سوندا سول ەلدٸڭ اعاسى بولعان اقساقالدىڭ كٶزٸنەن پارشا-پارشا جاس اعىپ, جىلاپ تۇر ەكەن. جانىنداعىلار «اقساقال, نەگە جىلايسىز? ۇرى جازاسىن الدى, ەدٸل ەمەس پە?» دەگەن ەكەن. سوندا اقساقال: «مەن بۇل بەيباقتاردىڭ باسى ٷشٸن ەمەس, ەرقايسىنىڭ بەلٸندە ون-وننان كەتكەن بالا ٷشٸن جىلاپ تۇرمىن» دەگەن ەكەن. وسىدان كەيٸن ٶز قازاعىن سوعىسقا تارتىپ جاتىر دەگەن قاساڭ ەڭگٸمەگە قالاي شىدايسىڭ? بٸلەمٸن, تۇتاس ويدان ويماقتاي سٶزدٸ جۇلىپ الىپ, جارانعاجار سالاتىندار بولعان, بولا دا بەرمەك.
ٶز تاراپىمنان حالقىما ايتارىم, اعايىن, نە نەرسەگە دە اقىلمەن قارايىق. ال اقىلدى ساقتايتۇعىن مٸنەز دەگەن ساۋىتى بار, سول مٸنەز بۇزىلماسىن. ەري نە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وتىرىپ, مەن-جايدى انىقتاماستان, جالعان اقپارات تاراتۋ ٶتە وڭاي. قيىنى, ار الدىنداعى جاۋاپ. ەبٸش كەكٸلباەۆ اعامىز ايتپاشى, ارلى ادام ەڭ كٷشتٸ ادام. ٶيتكەنٸ ول ٶتكٸنشٸ باقىتتىڭ, ٶتكٸنشٸ قايعىنىڭ ىرقىنا مويىن ۇسىنبايدى. سوندىقتان دا ونىڭ تاعدىرى قيىن بولۋى, اۋىر بولۋى مٷمكٸن, ٶكٸنٸشتٸ بولۋى مٷمكٸن ەمەس. مەنٸڭ دە ٶمٸرٸمدەگٸ ەل-جۇرتىم سەنٸپ, موينىما ارتقان قاي قىزمەت, قانداي جۇمىس بولسىن, ۇيالاتىن جەرٸم جوق. مەن ٷشٸن حالقىمىزدىڭ مٷددەسٸنەن بيٸك ەشنەرسە بولعان ەمەس. بٷگٸن دە ەلدەن جىراق جٷرسەم دە, تۋعان ەلدٸڭ ەربٸر جەتٸسٸتٸگە مەن جەمٸسٸ مەندٸ, ساعىنىشى تەتتٸ», دەدٸ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ.
ول سٶز سوڭىندا, ٶزٸ ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ سەنٸمٸنەن شىعۋ جولىندا مەملەكەتٸمٸزدٸڭ مٷددەسٸن سىرتتا ساقتاپ, جٷرگٸزۋدٸڭ ماڭىزى ٶتە زور ەكەنٸ, وعان قوسا, مۇنداي مەرتەبەدٸ مٸندەتتٸڭ مٷددەسٸنەن شىعۋدا حالقىمىزدىڭ رۋحاني قولداۋى قاشان دا قىمبات ەكەنٸن دە اتاپ ٶتتٸ.
