قازاقستان ٶز اۋماعىندا «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ ٶندٸرٸسٸن وقشاۋلاپ, دۇرىس ستراتەگييالىق شەشٸم قابىلدادى. بۇل تۋرالى ن.ف. گامالەيا اتىنداعى ەمۇزو ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى دەنيس لوگۋنوۆ ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق جەنە رەسەيلٸك ۆاكتسينالاردىڭ اراسىندا ەشقانداي ايىرماشىلىق جوق.
«قازاقستان ٶزٸندەگٸ ۆاكتسينا ٶندٸرٸسٸن وقشاۋلاپ, دۇرىس ستراتەگييالىق شەشٸم قابىلدادى. تەحنولوگييا رەسەي فەدەراتسيياسىندا, گامالەيا ورتالىعىندا باستاۋ العانىمەن, قازاقستاننىڭ رەسەيدەن دە, باسقالاردان دا تەۋەلسٸز ٶزٸندٸك ۆاكتسينا ٶندٸرٸسٸ بار», – دەدٸ د. گولۋنوۆ.
سونداي-اق ول ۆاكتسينا ٶندٸرٸسٸنٸڭ ساپاسىنا جەتكٸلٸكتٸ باقىلاۋ جٷرگٸزٸلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. «مىسالى, رەسەيدە باقىلاۋ الدىمەن ٶندٸرٸستٸك الاڭدا جٷزەگە اسىرىلادى, سودان كەيٸن گامالەيا ورتالىعىنىڭ اۆتورلىق باقىلاۋى, سودان كەيٸن ساپانى مەملەكەتتٸك باقىلاۋ جٷزەگە اسىرىلادى. وسىلايشا ٷش كەزەڭدٸك ساپا باقىلاۋى ٶتەدٸ. وسىدان كەيٸن عانا ۆاكتسينانى قولدانۋعا تاراتۋعا بولادى. قازاقستاندا دا وسى قاعيدات بويىنشا ٸسكە اسىرىلادى دەگەن ويدامىن», – دەدٸ عالىم.
د. لوگۋنوۆ بٷگٸنگٸ تاڭدا «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىن ٶندٸرۋگە ٶتٸنٸمدەر بەلارۋس, ٷندٸستان, قىتاي, كورەيا جەنە باسقا دا بٸرقاتار ەلدەردەن كەلٸپ تٷسكەنٸن ايتتى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 16 مەملەكەت ونى شۇعىل قولدانۋعا ارنالعان دەرٸ رەتٸندە تٸركەدٸ. بۇل ەلدەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ دە وسى ۆاكتسينانى ٶز اۋماعىندا شىعارۋعا نيەتتٸ.
«تەحنولوگييالىق تۇرعىدا ۆاكتسينا ٶندٸرٸسٸن باسقا ەلگە اۋىستىرۋ بيورەاكتورلاردى ورناتۋ مەن ٸسكە قوسۋدى, تەحنولوگييالار ترانسفەرٸ مەن شىعىن ماتەريالدارىنىڭ بولۋىن بٸلدٸرەدٸ, – دەدٸ د. لوگۋنوۆ.
«جابدىقتار جيىنتىعىن, شىعىن ماتەريالدارىن جەنە تەحنولوگييانى قولدانا وتىرىپ, ۆاكتسينانى كەز كەلگەن جەردە جاساۋعا بولادى. ەرينە, تيٸستٸ دەڭگەيدەگٸ مامانداردىڭ دا بولۋى ماڭىزدى. ال قازاقستاندا مۇنىڭ بەرٸ بار», - دەپ تولىقتىردى ول.
سونداي-اق, د. لوگۋنوۆ «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىن تاسىمالداۋ ٷشٸن جەنە ۇزاق ۋاقىت ساقتاۋ ٷشٸن قانداي دا بٸر ەرەكشە جاعداي جاساۋدى تالاپ ەتپەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ۆاكتسينانى – 20 گرادۋس تەمپەراتۋرادا سەگٸز ايعا دەيٸن ساقتاۋعا بولاتىندىعى دەلەلدەندٸ. بٸر اي ٸشٸندە +2, +8 تەمپەراتۋرادا ساقتاۋعا بولادى. بۇل ەلدٸڭ ەڭ قيىر جەرلەرٸنە دەيٸن جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەدٸ ول.
«سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى ايتار بولساق, عالىم ينفەكتسييانىڭ الدىن الۋ بويىنشا 91,6 پايىز جوعارى كٶرسەتكٸشتٸ كٶرسەتكەنٸن, سونداي-اق اۋىرعان ادامدار تەك كۆي-دٸڭ جەڭٸل تٷرٸنە ۇشىراعانىن العانىن ايتتى.
«بۇل جاعدايدا بٸز ەلەمدٸك كٶشباسشى ەلدەرمەن بٸردەي بولىپ وتىرمىز. يممۋنداۋ پرينتسيپٸ ۆيرۋستىق ينفەكتسيياعا قارسى نۋكلەين قىشقىلىنىڭ تٷرلٸ جولمەن دايىندالىپ قولدانىلۋىندا جاتىر. سوندىقتان ول تابيعي يممۋندىق رەاكتسيياعا ٶتە ۇقساس كەلەدٸ. ەڭ ماڭىزدى ارتىقشىلىعى – ۆاكتسينا يممۋنيتەتتٸڭ گۋمورالدى بايلانىسىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاسۋشالىق بايلانىستى دا تۋدىرادى. بۇل ەكٸ كومپونەنتتٸڭ ەرەكەت ەتەتٸنٸن بٸلدٸرەدٸ. ولاردىڭ بٸرەۋٸ – انتيدەنەلٸك, ەكٸنشٸسٸ –ت-جاسۋشالارى جاسۋشانىڭ ۆيرۋستى جۇقتىرعانىن نەمەسە جۇقپاعانىن انىقتايتىن جاسۋشالىق. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلەمدٸك نارىقتاعى بارلىق كٶشباسشى ۆاكتسينالار- تەڭدەستٸرٸلگەن يممۋنيتەتتٸ جەنە گۋمورالدى جەنە جاسۋشالىق يممۋنيتەتتٸ تۋدىرۋا الادى», – دەدٸ ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
بالالارعا ارنالعان ۆاكتسينانى قولدانۋ مەسەلەسٸن قوزعاي وتىرىپ, د. لوگۋنوۆ حالىقارالىق رەتتەۋشٸگە سەيكەس زەرتتەۋ بٸرنەشە كەزەڭنەن ٶتەتٸنٸن جەنە پەدياترييالىق حاتتامالارعا سەيكەس كەلۋٸ تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ۆاكتسينانىڭ جاناما ەسەرلەرٸنە كەلسەك, عالىم دەنە تەمپەراتۋراسىنىڭ قىسقا مەرزٸمدٸ جوعارىلاۋى, ينەكتسييا ورنىنداعى اۋىرسىنۋ جەنە كەيدە 2-3 كٷندە كەتەتٸن باس اۋرۋى بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«ەگدە جاستاعى ادامداردا تۇماۋعا ۇقساس ەسەردٸڭ مۇنداي كٶرٸنٸستەرٸ بٸرنەشە ەسە از, بۇل يممۋندىق جٷيەنٸڭ بەلسەندٸلٸگٸمەن بايلانىستى», – دەدٸ ول.
د. لوگۋنوۆ ۆاكتسينالاردا تٸرٸ ۆيرۋس جوق ەكەندٸگٸنٸ جەتكٸزدٸ. اعزاعا تەك بٸر S-اقۋىز گەنٸ جەتكٸزٸلەدٸ. ۆاكتسينادا ۆيرۋستىق پوليمەرازدار مەن ەففەكتورلى اقۋىزدار جوق, سوندىقتان ۆاكتسينالاۋدان كەيٸن ۆيرۋستىق ينفەكتسييا پايدا بولمايدى جەنە ادام كەز كەلگەن ينفەكتسييانى جۇقتىرۋ تۇرعىسىنان قاۋٸپتٸ ەمەس.
ول سونداي-اق كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىمەن اۋىرىپ كەتكەن ادامدارعا ۆاكتسينانى قولدانۋدا قارسى كٶرسەتٸلٸمدەر جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان بۇل ادامنىڭ ٶز شەشٸمٸ ەكەندٸگٸن جەنە جوعارى يممۋندىق قاجەتتٸلٸگٸنە بايلانىستى ەكەندٸگٸن ايتتى.
«ۆاكتسينالاۋ انتيدەنەلەردٸ اۋرۋسىز جەنە ەش ۋلانۋسىز ەركٸن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ ول. سونداي-اق ۆاكتسينانى العاننان كەيٸن ينفەكتسييا جۇقتىرعان كەزدەگٸدەي يممۋندىق فۋنكتسييالاردى وقشاۋلاۋ جەنە بٶلشەكتەۋ بولمايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
ۆاكتسينانىڭ قۇرامىندا ناقتى اللەرگەندەر جوق ەكەندٸگٸ دە ايتىلدى, بٸراق اللەرگييالىق رەاكتسيياسى بار ادامدار الدىمەن دەرٸگەرمەن كەڭەسۋ كەرەك بولادى.
«ٷشٸنشٸ كەزەڭدە بٸرٸنشٸ كومپونەنتتٸ 33,5 مىڭ ادام, ەكٸنشٸدە 32 مىڭعا جۋىق ادام الدى. الايدا زەرتتەۋگە قابىلداۋ اياقتالدى, ٶيتكەنٸ ودان ەرٸ جاپپاي ۆاكتسينالاۋ جارييالاندى جەنە پلاتسەبو توبىنىڭ كەڭەيۋٸ ەتيكاعا جاتپايدى. ەرٸ قاراي, يممۋنيتەتتٸڭ ۇزاقتىعى, ونىڭ قانشالىقتى زارارسىزداندىراتىنى جەنە باقىلاۋ كەزەڭٸنٸڭ سوڭىندا, التى ايدان بٸر جىلعا دەيٸن قانداي ەپيدەميولوگييالىق تيٸمدٸلٸك بولاتىندىعى باقىلانادى», – دەدٸ ول.
ەسكە سالساق, ٶتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان باستاپ قازاقستاندا رەسەيلٸك «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىن ٶندٸرۋ باستالدى. قازاقستاننان شىعارىلعان 6 مىڭ دوزا «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى رەسەيگە تەكسەرۋگە جٸبەرٸلدٸ. رەسەيلٸك «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى كوروناۆيرۋستان 92%-عا جۋىق قورعايدى. سىناقتىڭ سوڭعى ساتىسىنداعى نەتيجە The Lancet جۋرنالىندا جارييالاندى.
