فوتو: ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ
كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كقك) تەڭٸز تەرمينالىنا كەزەكتٸ شابۋىل جاسالىپ, سالدارىنان سىرتقى ايلاق قوندىرعىسىنا ايتارلىقتاي زاقىم كەلدٸ, دەپ حابارلادى 29 قاراشادا كقك باسپاسٶز قىزمەتٸ. بۇعان دەيٸن دروندار نوۆوروسسييسكٸدەگٸ كتك تەڭٸز تەرمينالىنىڭ ەكٸمشٸلٸك عيماراتىن زاقىمداعان, ودان بٶلەك «شەسحاريس», «كروپوتكينسكايا» ٸرٸ مۇناي ايداۋ كەشەندەرٸنە شابۋىل جاساعان بولاتىن. بۇل ستانتسييالار ارقىلى قازاقستاندىق مۇناي دا تاسىمالدانادى. تامىزدا قازاقستاندىق مۇناي جٶنەلتٸلەتٸن رەسەيدٸڭ ۋست-لۋگا پورتى دا ۋكراينالىقتاردىڭ درون شابۋىلىنا تاپ بولدى.
ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆ ۋكرايناداعى سوعىس ەلدەقاشان ەكٸ ەلدٸڭ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىنا سوققى بەرۋ ولاردىڭ ەسكەري تاكتيكاسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالعان دەپ ەسەپتەيدٸ. بۇل تۋرالى Ult.kz حابارلايدى.
فوتو: اشىق دەرەككٶزدەن
رەسەي بٸرٸنشٸ بولىپ ۋكراينانىڭ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدارىنا شابۋىل جاساپ, ۋكراينا دا قارىمتا جاۋاپ قايتارعان تۇعىن. ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە ۋكراينا قارسىلاسىنىڭ "ەلسٸز تۇسى" – رەسەيدٸڭ ەسكەري بيۋدجەتٸنە قارجى قۇيۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن مۇناي-گاز ينفراقۇرىلىمى. سوندىقتان سوعىسىپ جاتقان ەكٸ تاراپ تا قارسىلاسىنىڭ قورعانىسىنداعى ەلسٸز جەرلەردٸ ٸزدەپ, راكەتا مەن درون ارقىلى ٶزارا شابۋىلداردىڭ سانىن ارتتىرا بەرەدٸ.
"بۇل بولاشاقتى كٶزدەۋگە دە قاجەت. سەبەبٸ تاراپتاردىڭ ەرقايسىسى كەز كەلگەن ىقتيمال كەلٸسسٶز پروتسەسٸندە ٶز قولىندا ارتىقشىلىق بولعانىن قالايدى – ەگەر ول كەلٸسسٶز جالپى باستالسا", - دەيدٸ دوسىم سەتپاەۆ ٶزٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا.
وسىعان بايلانىستى رەسەيدٸڭ مۇناي-گاز ينفراقۇرىلىمىنا جاسالعان درون شابۋىلدارىنىڭ سانى كٶبەيدٸ. الايدا بۇل مەملەكەت بيۋدجەتٸنٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن مۇناي شيكٸزاتى قۇرايتىن قازاقستان ٷشٸن ٷلكەن قاۋٸپ بولىپ وتىر. ساياساتتانۋشىنىڭ سٶزٸنشە بۇل تٸكەلەي نەمەسە جاناما تٷردە نازارباەۆ دەۋٸرٸندەگٸ "الىستى كٶرە الماۋشىلىق" قىلمىسىنىڭ تۇتقىنىنا اينالعان قازاقستاندى دا قوزعاي بەرەدٸ.
"دەل العاشقى پرەزيدەنت تۇسىندا ەل ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ شيكٸزات قوسىمشاسى رەتٸندە تەۋەلدٸلٸگٸن ازايتپاي, ەكسپورتتىق مۇناي رەسۋرستارىنىڭ بەرٸن كتك دەپ اتالاتىن بٸر عانا «قورجىنعا» سالىپ قويدى. ەرينە, بۇل كتك اكتسيونەرلەرٸنٸڭ بەرٸنە, ەڭ الدىمەن رەسەيگە تيٸمدٸ بولدى. ال 30 جىلدان استام ۋاقىتتا سول شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ قاتىسۋىمەن ٶزگە بالاما باعىتتاردى دامىتىپ قانا قويماي, ەڭ الدىمەن, شيكٸزاتتىق ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىن ٶزگەرتٸپ, ونى شيكٸزات ەكسپورتىنا تەۋەلدٸلٸگٸ از, اناعۇرلىم ەرتاراپتاندىرىلعان ەتۋگە بولار ەدٸ.
قازٸر ەل بٸر عانا قۇبىردىڭ تۇتقىنى بولىپ وتىر. بۇل ۇزاققا سوزىلادى. جاعدايدى تەز ارادا تٷزەتۋ مٷمكٸن ەمەس. بتد جاقىن ارادا بالاماعا اينالمايدى, قىتايعا باعىتتالعان مۇناي قۇبىرى دا سولاي – وندا جالپى مۇناي تۇتىنۋ بٸرتٸندەپ ازايادى. ايتپاقشى, بۇل جاھاندىق ترەند جاقىن بولاشاقتا قازاقستان ٷشٸن ەدەۋٸر قاۋٸپتٸ. «تاس دەۋٸرٸ تاس تاۋسىلعاندىقتان اياقتالعان جوق. سول سيياقتى مۇناي دەۋٸرٸ دە مۇناي تاۋسىلعاندىقتان اياقتالمايدى», – دەگەن ەدٸ ساۋد ارابيياسىنىڭ مۇناي ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ شەيح احمەد زاكي ياماني. ەرينە, «جاڭا مۇناي» رەتٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار مەن ستراتەگييالىق ماتەريالدار كەلۋٸ مٷمكٸن. ولاردى مۇنايعا قاراعاندا تاسىمالداۋ ەلدەقايدا جەڭٸل. بٸراق مۇندا دا قازاقستاننىڭ شيكٸزات جەتكٸزۋشٸسٸ رەتٸندە قالىپ قويۋ قاۋپٸ بار. ناسسيم نيكولاس تالەبتٸڭ ايتۋىنشا, قانداي «قارا اققۋلاردىڭ» كەلەتٸنٸن بٸلمەسەڭٸز, جٷيەڭٸزدٸڭ ەلسٸزدٸگٸن مينيميزاتسييالاڭىز, سوندا ول كەز كەلگەن جاعدايعا دايىن بولادى", - دەيدٸ دوسىم سەتپاەۆ.
ايتا كەتەيٸك, كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى رەسەي, قازاقستان, اقش جەنە باتىس ەۋروپانىڭ بٸرقاتار ەلدەرٸنٸڭ وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جەتەكشٸ كەسٸپورىندارىن بٸرٸكتٸرەدٸ. اتاپ ايتقاندا, كقك قازاقستانداعى تەڭٸز, قاشاعان جەنە قاراشىعاناق تەرٸزدٸ ٷش ٸرٸ كەن ورنىنان مۇناي تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. قازاقستان مۇنايىنىڭ 80 % كقك ارقىلى تاسىمالدانادى.
2024 جىلى قازاقستاننىڭ مۇناي تاسىمالداۋ كٶلەمٸ شامامەن 63 مىڭ توننانى قۇرادى, سونىڭ ٸشٸندە اتالعان كٶلەمنٸڭ شامامەن 74 پايىزى شەتەلدٸك جٷك جٶنەلتۋشٸلەردٸڭ ٷلەسٸنە تيەسٸلٸ.
قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ەكسپورتتىق تاۋارى شيكٸ مۇناي – 15,7 ملرد دوللار (52,9%) قۇرايدى.
